Aby skorzystać z
pełnej wersji serwisu
   
Nie pamiętasz hasła?
Jesteś tutaj: Strona główna Porady Dla nauczycieli Wychowanie i nauczanie Warsztat wychowawcy klasy
Rozmiar tekstu: f1 f2 f3
Kanały RSS

Szkoła wolna od dyskryminacji. Jak nie dopuszczać do nienawiści?

Tolerancja oraz otwartość na wszelkiego rodzaju inność występują w polskim społeczeństwie najczęściej tylko w formie deklaratywnej. Nawet pobieżna obserwacja życia społecznego pozwala dostrzec, jak bardzo Polacy są przesiąknięci wrogością do wszelkich grup społecznych odstających od tak zwanej średniej, czyli do mniejszości etnicznych, narodowych, religijnych, seksualnych, a także do imigrantów,  niepełnosprawnych, osób o niskim statusie ekonomicznym, zakażonych HIV, bezdomnych itp. Światopogląd dzieci i młodzieży w dużej mierze odzwierciedla poglądy dorosłych Polaków. Zobacz, jak wychowawca klasy może przeciwdziałać dyskryminacji, która jest pierwszym krokiem do nienawiści. Zapoznaj się z materiałami, które pozwolą Ci przygotować się do podjęcia działań antydyskryminacyjnych w Twojej klasie i szkole.
Konieczna profilaktyka antydyskryminacyjna!
Wrażliwi na problemy społeczne praktycy i praktyczki edukacji i wychowania biją na alarm - w polskich szkołach uczniowie i uczennice należący do jakiejś mniejszości spotykają się z szykanami, a często z bezpośrednią przemocą ze strony swoich kolegów i koleżanek. Nośnikiem uprzedzeń i dyskryminujących postaw, niestety, jest nierzadko kadra nauczycielska. Nie wynika to zazwyczaj ze złej woli, lecz z niewiedzy lub braku świadomości i wrażliwości. Dlatego nauczyciele i nauczycielki, którzy chcą uczulać młodzież na problematykę antydyskryminacyjną, powinni sami dobrze zapoznać się z tematem.
ABC antydyskryminacji - przydatne definicje
Równouprawnienie
Nieodłączny element praw człowieka. Pojęcie wywodzące się z epoki oświecenia. Jest terminem prawnym i oznacza równość różnych podmiotów prawnych w ramach określonego systemu prawnego. Jest to proces prawnego zrównywania do tej pory nierównouprawnionych podmiotów prawnych w ramach danego systemu prawnego. Możemy mówić, na przykład, o równouprawnieniu kobiet, osób niepełnosprawnych, mniejszości religijnych. Jednak termin równouprawnienie odnosi się do stanu formalnego, dotyczącego brzmienia przepisów prawnych. Pojęcie to nie mówi nic o praktyce społecznej, o realnej możliwości korzystania przez dane grupy czy jednostki z zapisanych uprawnień.
Równość
Termin szerszy niż równouprawnienie. Oznacza realną sytuację, w której możemy faktycznie korzystać z przysługujących nam równych praw. Równość nie pojawia się automatycznie wraz z wprowadzeniem równouprawnienia w przepisach prawnych. Nierówności wynikają bowiem nie tylko z przepisów prawa, ale przede wszystkim z nieformalnych czynników głęboko zakorzenionych w kulturze danego społeczeństwa, między innymi tradycji, nawyków i przekonań. Dlatego droga do prawdziwej równości wiąże się z przeciwdziałaniem stereotypom, które prowadzą do uprzedzeń i dyskryminacji określonych grup społecznych i osób.
Stereotyp
Skrajnie przejaskrawiony obraz danej grupy, traktujący wszystkich jej członków w sposób niezróżnicowany, niezależnie od ich cech indywidualnych. Stereotypy często oparte są na niepewnej lub fałszywej wiedzy o świecie, utrwalonej przed tradycję i trudno podlegają zmianom. Stereotypy cechuję jednostronność, sztywność, żywotność, nieprzemakalność (odporność na argumenty i fakty).
Uprzedzenie
Negatywne opinie lub uczucia wobec innych grup społecznych żywione z powodu samej przynależności do danej grupy. To także nieprzychylna ocena, osąd dokonany na podstawie stereotypowych przekonań.
Dyskryminacja
Traktowanie kogoś gorzej niż innych w tej samej sytuacji. Dyskryminuje się ludzi z różnych powodów, na przykład ze względu na płeć, rasę, wiek, status materialny, wyznanie czy orientację seksualną. Dyskryminacja może przejawiać się w sposób jawny i wówczas mówimy o dyskryminacji bezpośredniej. Może ona jednak także przyjmować ukrytą formę, kiedy pozornie neutralne warunki, kryteria lub praktyki są niekorzystne dla pewnych grup i osób. Wówczas mówimy o dyskryminacji pośredniej. Niekiedy dyskryminacja ta jest tak „przeźroczysta”, że dyskryminowane osoby nie zdają sobie z niej sprawy.
  • Przykład dyskryminacji bezpośredniej w szkole: organizowanie zajęć technicznych tak, że dziewczęta uczestniczą wyłącznie w zajęciach z gotowania, a chłopcy uczą się programowania komputerów.
  • Przykład dyskryminacji pośredniej w szkole: dodatkowe zajęcia w ramach kółek zainteresowań otwarte dla wszystkich są organizowane w budynku szkolnym na trzecim piętrze bez windy tak, że uczniowie/uczennice poruszający się na wózkach inwalidzkich nie są w stanie na nie dotrzeć.
Rodzaje dyskryminacji
Ageizm (czyt. ejdżyzm)
Dyskryminacja oraz wyznawanie irracjonalnych poglądów i przesądów dotyczących jednostek lub grup społecznych opartych na ich wieku. Przyjmuje się stereotypowe założenia na temat fizycznych lub umysłowych cech ludzi z określonej grupy wiekowej i zwykle wyraża się je w sposób poniżający.
Przykłady:
  • Wpowiadanie stereotypowych krzywdzących opinii na temat osób starszych, na przykład: A po co pani w tym wieku znajomość obsługi komputera?
  • Lekceważenie głosu i opinii osób młodych: Dzieci i ryby głosu nie mają.
Ableizm (czyt. ablejsm)
Przekonanie,  że niepełnosprawność jest czymś negatywnym, co w miarę możliwości powinno być leczone, naprawiane lub eliminowane. Jest to także zestaw przekonań i zachowań, które zmierzają do nierównego traktowania osoby ze względu na faktyczną bądź spodziewaną niepełnosprawność.
Przykłady:
  • Większość pociągów w Polsce, nie jest w stanie obsłużyć klientów niesprawnych ruchowo. Osoba podróżująca na wózku inwalidzkim nie może samodzielnie wsiąść do wagonu ani skorzystać z toalety.
  • Dyskryminacja uczniów i uczennic niepełnosprawnych w systemie edukacyjnym − większość uczniów i uczennic niepełnosprawnych uczy się indywidualnie lub w szkołach specjalnych, co prowadzi do izolacji tych osób od rówieśników
Antysemityzm
Postawa wyrażająca uprzedzenie, niechęć, wrogość oraz dyskryminująca Żydów oraz osób pochodzenia żydowskiego. Ekstremalny antysemityzm głosiła ideologia niemieckiego nazizmu, doprowadzając do próby wyniszczenia narodu żydowskiego w Europie podczas II wojny światowej.
Przykłady:
  • Wypowiedzi zaprzeczające Holokaustowi lub umniejszające związane z nim fakty.
  • Antyżydowskie akty wandalizmu i przemocy, np. malowanie na cmentarzach żydowskich swastyk albo gwiazdy Dawida na szubienicy;
Dyskryminacja wielokrotna
Dyskryminacja z więcej niż jednego powodu, na przykład nie tylko ze względu na wiek, ale również ze względu na płeć i niepełnosprawność.
Przykład:
  • Młode kobiety szukające pracy spotykają się z podwójną dyskryminacją na rynku pracy, zwłaszcza starając się o zdobycie stanowisk kierowniczych. Jako młode osoby są postrzegane jako niedoświadczone i nieodpowiedzialne, ponadto na ten stereotyp nakłada się drugi, według którego kobiety są gorszymi pracownikami (bo zachodzą w ciążę, biorą urlopy macierzyńskie) oraz nie nadają się na stanowisko kierownicze, ponieważ nie mają zdolności przywódczych, są niestabilne emocjonalnie, nie potrafią zarządzać zespołem.
Homofobia
Irracjonalny strach przed osobami homoseksualnymi, silna niechęć, nieufność, nienawiść i wrogość do nich oraz ich dyskryminowanie.
Przykłady:
  • Używanie terminów gej/lesbijka bądź innych określeń osób homoseksualnych jako obelgi.
  • Odczuwanie odrazy na myśl lub na widok osób homoseksualnych okazujących sobie uczucie, podczas gdy takie samo zachowanie ze strony osób heteroseksualnych nie powoduje takich reakcji.
Islamofobia
Strach i dyskryminacja osób na podstawie faktycznej, przypuszczalnej lub zewnętrznie przypisanej przynależności do grupy muzułmanów.
Przykłady:
  • Przemoc skierowana wobec muzułmanów w formie ataków fizycznych, werbalnych, niszczenia mienia (szczególnie majątku instytucji, meczetów, szkół, cmentarzy).
  • Przedstawianie w mediach wyznawców islamu jako ekstremistów lub zamachowców.
Klasizm
Uprzedzenia lub dyskryminacja związane z przynależnością do klasy/warstwy społeczno-ekonomicznej.
Przykłady:
  • Uznawanie osób uczęszczających do prywatnych szkół za elitę intelektualną, a osób uczęszczających do publicznych szkół za gorzej wykształcone.
  • Przekonanie o tym, że jakiś związek małżeński jest mezaliansem (małżeństwem między osobami pochodzącymi z różnych warstw/klas społecznych) i uznanie, że to jest sytuacja niestosowna.
Ksenofobia
Oksfordzki słownik języka angielskiego definiuje ksenofobię jako patologiczny strach przed cudzoziemcami lub obcymi krajami. Ksenofobia oznacza niechęć do innych, „obcych” i cudzoziemców. Ksenofobia jest odczuciem lub percepcją opartą na społecznych konstrukcjach i ideach, a nie na obiektywnych faktach.
Przykłady:
  • Eksterminacja Żydów i Romów podczas II wojny światowej.
  • Dowcipy, w których pojawia się Polak oraz przedstawiciele innych narodów, przy czym Polak zawsze okazuje się najsprytniejszy i najmądrzejszy.
Rasizm
Zespół poglądów głoszących tezę o nierówności ludzi, a wynikająca z nich ideologia przyjmuje wyższość jednych ras nad innymi. Rasizm opiera się na przekonaniu, że różnice w wyglądzie ludzi niosą za sobą niezbywalne różnice osobowościowe i intelektualne.
Przykłady:
  • Nazywanie osób o innym niż biały kolorze skóry w obraźliwy sposób, na przykład: asfalt, czarnuch, ciapaty.
  • Opowiadanie dowcipów, w których osoby czarnoskóre są prezentowane jako niewolnicy albo podludzie.
Romofobia
Odczuwanie niechęci, nieuzasadnionego lęku przed Romami. Dyskryminacja tej grupy etnicznej.
Przykłady:
  • Polskie przysłowia, na przykład: Szkoda myć Cygana i tak czarny zostanie.
  • Incydenty z niewpuszczaniem Romów do lokali gastronomicznych w Poznaniu.
Seksizm
Negatywne, wrogie przekonania i postawy wobec jakiejś osoby, żywienie do niej uprzedzeń i dyskryminowanie jej z powodu płci.
Przykłady:
  • Szklany sufit, czyli sytuacja, w której kobietom jest trudniej awansować niż mężczyznom, a najwyższe stanowiska decyzyjne w firmach są najczęściej dla nich nieosiągalne. Przyczyną są bariery niewidoczne, to znaczy niewynikające z przyczyn formalnych, ale ze stereotypów lub kultury organizacyjnej firmy.
  • W przypadku rozwodu i decydowania przez sąd o tym, z kim dziecko zamieszka, w przeważającej większości przypadków prawo to otrzymuje kobieta, mimo że Kodeks rodzinny i opiekuńczy stanowi, iż oboje rodzice mają równe prawa i obowiązki wobec dzieci.
Pomysły na działania antydyskryminacyjne w szkole
Żywa biblioteka
Projekt, w czasie którego udostępnia się lokalnej społeczności „żywy księgozbiór”, czyli osoby ze środowisk i grup, które są obarczane stereotypami i na co dzień mogą się spotykać z dyskryminacją. Pomysł „Żywej biblioteki” narodził się w Danii. Akcja została zorganizowana po raz pierwszy podczas międzynarodowego festiwalu w Roskilde w 2000 r. Grupa młodych ludzi związanych z organizacją Stop przemocy postanowiła zająć się tam tematem respektowania praw człowieka. Spontanicznie zorganizowała bibliotekę, w której można było „wypożyczyć” osobę postrzeganą w sposób stereotypowy i porozmawiać z nią.
Zastosuj
Jak zorganizować „Żywą bibliotekę” w Twojej szkole?
Wybierz odpowiedni dzień - możesz wykorzystać jakąś datę z Kalendarza Praw Człowieka. Ustal regulamin oraz zakres tematyczny „Żywej biblioteki”. Jak radzą twórcy i twórczynie tego projektu, ważne jest, aby jej zagadnienia dotykały realnego życia, nie unikały kontrowersji. Jeśli na przykład w Twojej szkole problemem jest homofobia, to spróbuj zaprosić do udziału w żywej bibliotece geja lub lesbijkę po coming out, czyli procesie samodzielnego ujawniania własnej orientacji psychoseksualnej homoseksualnej, biseksualnej przed innymi ludźmi (rodziną, przyjaciółmi, znajomymi czy współpracownikami). Możesz tez zaprosić osobę pracującą w organizacji działającej na rzecz mniejszości seksualnych. Dobrze, żeby „Żywa biblioteka” miała charakter otwarty, żeby mogli korzystać z niej nie tylko uczniowie i uczennice Twojej szkoły, ale także mieszkańcy Twojego miasta.
Jak zapraszać „książki” do „Żywej biblioteki?
Na początek rozejrzyj się wśród osób z najbliższego otoczenia, przyjaciół, krewnych, sąsiadów. Na pewno znajdziesz wśród nich osoby, które należą do grup mniejszościowych i spotykają się z nierównym traktowaniem, dyskryminacją. Ważne jest, żeby osoby, które mają być „książkami”, łatwo nawiązywały kontakt z innymi, lubiły mówić o sobie oraz miały do opowiedzenia interesujące historie. W „Żywej bibliotece” bardzo ważny jest komfort pracy „książek”. Aby o niego zadbać, należy ustalić regulamin postępowania dla „czytelniczek” i „czytelników”, w którym zostanie określone, co wolno, a  czego nie wolno robić. Więcej o idei „Żywej biblioteki” przeczytasz na stronie www.zywabiblioteka.org.pl.
Szkolna Grupa Amnesty International
Amnesty International jest ogólnoświatowym ruchem ludzi działających na rzecz praw człowieka. Członkowie i członkinie AI dobrowolnie poświęcają swój czas i energię, solidaryzując się z ofiarami przypadków naruszeń praw człowieka. Szkolne grupy AI mają na celu edukowanie w zakresie praw człowieka, a także kształtowanie środowiska szkolnego na podstawie praw człowieka, budowania szkolnej samorządności oraz zaszczepiania wśród uczniów i uczennic idei społeczeństwa obywatelskiego.
Zastosuj
Jak zorganizować szkolną grupę Amnesty International?
Szkolna grupa może powstać z inicjatywy samych uczniów i uczennic, kadry pedagogicznej lub dyrekcji. W ramach działalności szkolnej grupy AI możesz wspólnie z uczniami i uczennicami się włączać do akcji i kampanii AI, na przykład zorganizować Maraton Pisania Listów. Jest to coroczna akcja Amnesty International, w czasie której przez 24 godziny ludzie na całym świecie piszą listy w obronie osób pokrzywdzonych, aby powstrzymać niesprawiedliwość oraz represje. Taką akcję możesz zorganizować niezależnie od tego, czy w szkole działa szkolna grupa AI. Wystarczy naprawdę niewiele: zgoda na przeprowadzenie tej akcji w szkole, poinformowanie i zachęcenie młodzieży oraz kadry pedagogicznej. Możesz również zaprosić rodziców uczniów/uczennic oraz społeczność lokalną do włączenia się w maraton. Więcej informacji na temat maratonu pisania listów oraz innych działań AI znajdziesz na stronie: www.amnesty.org.pl.
Objazdowy festiwal filmowy Watch docs − prawa człowieka w filmie
Objazdowy festiwal poświęcony prawom człowieka jest realizowany od 2003 r. z inicjatywy Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka oraz Społecznego Instytutu Filmowego. Prezentuje filmy dokumentalne z całego świata poruszające tematykę dyskryminacji, wykluczenia społecznego, nietolerancji. Idea festiwalu objazdowego jest tak skonstruowana, by prezentowane filmy uwrażliwiające na kwestie praw człowieka docierały również do społeczności lokalnych.
Zastosuj
Jak zorganizować Watch docs w Twojej szkole?
Wypożyczenie filmów jest nieodpłatne. Wystarczy zgłosić się do Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka i ustalić szczegóły pokazów: Więcej informacji znajdziesz na stronie www.watchdocs.pl.
Dzień Dziewcząt i Dzień Chłopaka
Pomysł, jak przeciwdziałać dyskryminacji ze względu na płeć, przywędrował z Niemiec. Od 2001 r. tamtejsze władze, przedsiębiorcy, pracownicy nauki, związkowcy i działaczki organizacji kobiecych organizują Dzień Dziewcząt. Dziewczęta, odwiedzając zakłady produkcyjne, instytuty badawcze, redakcje czasopism i stacji telewizyjnych, biura posłów ministrów i kanclerza, mają szansę przełamać swoje obawy, co do wyboru zawodów tradycyjnie uznawanych za męskie. Od jakiegoś czasu organizuje się także Dzień chłopaka, podczas którego zachęca się chłopców do podejmowania zawodów uznawanych za kobiece. Organizowane są obozy dla młodzieży, w trakcie których chłopcy opiekują się zwierzętami, a dziewczęta budują zagrody i paśniki.
Kalendarz Praw Człowieka
Dzięki wykorzystaniu informacji o ważnych datach, wydarzeniach dotyczących praw człowieka możesz tę tematykę wpleść w zasadzie w każde prowadzone przez siebie zajęcia. Między innymi możesz wyznaczać na każdej lekcji uczniów i uczennice, którzy przygotują  krótką informację o dacie ważnej z punktu widzenia praw człowieka, która przypada na kolejną lekcję − na przykład 21 marca przypada Międzynarodowy Dzień Eliminacji Dyskryminacji Rasowej. Uczniowie i uczennice mogą przygotować krótką informację o wydarzeniach w 1960 r. w RPA, które upamiętniono, organizując co roku na całym świecie różne działania antyrasistowskie. Możesz także razem z uczniami zrobić gazetkę ścienną poświęconą Kalendarzowi Praw Człowieka. Znajdziesz go na stronie: http://www.bezuprzedzen.org/kalendarz.
Warto przeczytać:
  • Antydyskryminacja. Pakiet edukacyjny, CODN, Warszawa 2005
  • D. Obidniak (red.), Czytanki o edukacji. Dyskryminacja, ZNP, Warszawa 2011, publikacja dostępna na stronie
http://www.znp.edu.pl/media/files/941683ee2916584f58d014830a0fa74c.pdf
  • H. Gill-Piątek, H. Krzywonos, Bieda. Przewodnik dla dzieci, Krytyka Polityczna, Warszawa 2010
  • Kaim, A. Gugniewicz, Edukacja bez wykluczenia. ABC wsparcia dla dzieci z rodzin zagrożonych wykluczeniem społecznym. Informator dla nauczycieli i nauczycielek, Fundacja Przestrzenie Dialogu, 2007, publikacja dostępna na stronie
http://www.bezuprzedzen.org/doc/edukacja_bez_wykluczenia.pdf )
  • Kompas. Edukacja o prawach człowieka w pracy z młodzieżą, CODN, Warszawa 2005, publikacja dostępna na stronie www.inni-rowni.pl/content/view/79/2
  • Kompasik. Edukacja na rzecz praw człowieka w pracy z dziećmi, CODN, Stowarzyszenie dla Dzieci i Młodzieży Szansa w Głogowie, Warszawa 2009
  • K. Koszewska (red.), Prawa człowieka. Poradnik nauczyciela, CODN, Warszawa 2002
  • D. Grajewska, Fakty i mity o osobach z niepełnosprawnością, Stowarzyszenie Przyjaciół Integracji, Warszawa 2006, publikacja dostępna na stronie
http://www.niepelnosprawni.pl/files/www.niepelnosprawni.pl/public/rozne_pliki/fakty_i_mity_2009.pdf
  • E. Majewska, E. Rutkowska (red.), Równa szkoła - edukacja wolna od dyskryminacji. Poradnik dla nauczycielek i nauczycieli, Dom Współpracy Polsko-Niemieckiej, Gliwice 2007
  • Wielka Nieobecna - o edukacji antydyskryminacyjnej w systemie edukacji formalnej w Polsce , Towarzystwo Edukacji Antydyskryminacyjnej, Warszawa 2011
publikacja dostępna na stronie http://www.tea.org.pl/userfiles/file/Wielka_nieobecna_raport.pdf
Warto obejrzeć:
  • Combat Girls. Krew i Honor, reż. David Wnendt, Niemcy 2011
  • Dzieci niebios, reż. Majid Majid, Iran 1997
  • Cud purymowy, reż. Izabella Cywińska, Polska 2000
  • Fucking Åmål , reż. Lukas Moodysson, Szwecja 1998
  • Miasto gniewu, reż. Paul Haggis, USA, Niemcy 2004
  • Moja lewa stopa, reż. Jim Sheridan, Irlandia, Wielka Brytania 1989
  • Niebieskoocy, reż. Bertram Verhaag, USA, Niemcy 1996
  • Nie czas na łzy, reż. Kimberly Peirce, USA 1999
  • Niezłomne, reż. Katja von Garnier, USA 2003
  • Obywatel Milk, reż. Gus Van Sant, USA 2008
  • Romper Stomper, reż. Geoffrey Wright, Australia1992
  • Więzień nienawiści, reż. Tony Kaye, USA, 1998
Przydatne linki:
www.arabia.pl
http://www.amnesty.org.pl
www.bezuprzedzen.org
www.czulent.pl
www.feminoteka.pl
www.hfhrpol.waw.pl
www.jedenswiat.org.pl
http://www.kph.org.pl
www.lambdawarszawa.org
www.niepelnosprawni.pl
www.nigdywiecej.org
http://www.ocalenie.org.pl
www.otwarta.org
www.ptpa.org.pl
http://rownosc.info/
www.wstronedziewczat.org.pl
Autorem artykułu jest:Alina Synakiewicz
Nasze wyróżnienia i partnerzy:
© 2014 Wydawnictwo Wiedza i Praktyka

Strona używa plików cookies.

Kliknij tutaj, żeby dowiedzieć się jaki jest cel używania cookies oraz jak zmienić ustawienia cookie w przeglądarce.
Korzystając ze strony użytkownik wyraża zgodę na używanie plików cookies, zgodnie z bieżącymi ustawieniami przeglądarki.