RPO: Spółki komunalne nie powinny prowadzić szkół publicznych

Data publikacji: 6 lipca 2012 r.
Poleć znajomemu

Rzecznika Praw Obywatelskich zaniepokoiło przejmowanie prowadzania publicznych szkół przez szkółki komunalne. Zdaniem przedstawicieli części jednostek samorządu terytorialnego takie rozwiązanie jest zgodne z prawem. Zdaniem Rzecznika - nie. Co na to MEN?

Szkoły powinny być finansowanie z budżetu JST

Edukacja publiczna należy do zadań własnych gminy polegających na zaspokajaniu zbiorowych potrzeb wspólnoty (art. 7 ust. 1 pkt 8 ustawy z 8 marca 1990 r. ). Jednostki samorządu terytorialnego mogą prowadzić jedynie szkoły i placówki publiczne, szkoły zakładane i prowadzone przez jednostki samorządu terytorialnego są jednostkami budżetowymi  (art. 5 ust. 3 i art. 79 ust. 1 UoSO). Wolą ustawodawcy było, aby całość dochodów oraz wydatków placówek oświatowych pochodziła bezpośrednio z budżetu jednostki samorządu terytorialnego.

Zdaniem RPO, przepisy UoSO nie przewidują możliwości przejęcia prowadzenia zadania przez wyposażoną we własny majątek spółkę komunalną.
Prowadzenie szkół publicznych przez osoby prawne nie powinno dotyczyć spółek komunalnych

Możliwe jest prowadzenie szkoły publicznej przez osobę fizyczną lub osobę prawną (art. 58 ust. 3 UoSO). Ustawa nie przewiduje wyłączenia dla żadnej kategorii osób prawnych, w szczególności zaś nie różnicuje spółek ze względu na ich fundatorów, co może być rozumiane jako brak przeciwwskazań do prowadzenia placówek oświatowych przez spółkę komunalną. Brakuje bowiem wyraźnej podstawy prawnej do uznania podobnego rozwiązania za naruszenie art. 58 ust. 3 ustawy. Jednak taka możliwość wydaje się być wykluczona przez treść innych aktów normatywnych rangi ustawowej, tj. art. 5 ust. 5 i art. 79 ust. 1 UoSO oraz art. 7 ust. 1 pkt 8 ustawy o samorządzie gminnym.

Prowadzenie szkół podstawowych oraz gimnazjów należy do obowiązkowych zadań własnych gminy, a odpowiedzialność za założenie i utrzymanie sieci publicznych szkół spoczywa zawsze na jednostce samorządu terytorialnego (a więc nie może zostać przerzucona np. na organ gminy lub prowadzoną przez nią spółkę).
Tworzenie i przystępowanie do spółek tylko w przypadku istnienia niezaspokojonych potrzeb wspólnoty samorządowej

Należy zauważyć, że zgodnie z art. 10 ustawy o gospodarce komunalnej gmina może tworzyć i przystępować do spółek prawa handlowego działających poza sferą użyteczności publicznej jedynie w wyjątkowych przypadkach, w razie istnienia niezaspokojonych potrzeb wspólnoty samorządowej na rynku lokalnym. Tymczasem zapewnienie miejsca w szkole podstawowej oraz w gimnazjum każdemu zamieszkującemu na terenie gmin dziecku jest obowiązkiem gminy, a jego niewykonanie stanowi naruszenie przepisów prawa. Trudno zatem wyobrazić sobie sytuację, w której na rynku lokalnym istniałyby niezaspokojone potrzeby mieszkańców uzasadniające prowadzenie szkoły podstawowej przez spółkę komunalną.

Przekazanie szkoły spółce komunalnej to łatwiejsza likwidacja szkoły i mniejsza odpowiedzialność

Zmiana organu prowadzącego szkołę publiczną niewątpliwie zmienia status prawny placówki. Do szkół publicznych prowadzonych przez osoby fizyczne i osoby prawne nie stosuje się wymogu przeprowadzania konkursu na stanowisko dyrektora (art. 36a ust. 3 UoSO). Likwidacja  takiej placówki nie wymaga opinii kuratora oświaty (art. 59 ust. 2 UoSO) Do nauczycieli zatrudnionych w szkole prowadzonej przez osobę prawną stosuje się tylko część zawartych w Karcie przepisów, w szczególności zaś zastosowania nie znajdują przepisy regulujące kwestię urlopów i uprawnień socjalnych nauczycieli (art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. a w zw. z art. 91b ust. 2 pkt 1 i 3 KN).

Zmiana organu prowadzącego ułatwia zatem prowadzenie oraz likwidację szkoły, ze względu na mniejsze koszty zatrudnienia pracowników pozwala na znaczące oszczędności. Należy także zwrócić uwagę na ograniczenie odpowiedzialności gminy (za swoje zobowiązania spółka odpowiada wyłącznie własnym majątkiem).
Prowadzenie szkół przez spółki komunalne może obniżyć standardy nauczania i opieki w szkołach

Opisane wyżej regulacje, jakkolwiek często stanowiące  obciążenie dla gminy, pełnią funkcje gwarancyjne wobec uczniów i pracowników placówki. Wydaje się zatem, że przekazanie szkoły spółce komunalnej, w niektórych przypadkach, może przybrać znamiona działań mających na celu obejście przywołanych przepisów prawa. Uznanie możliwości przejmowania szkół publicznych przez spółki komunalne, w szczególności w sytuacji, w której zwiększyłaby się skala zjawiska, mogłoby doprowadzić do obniżenia standardu nauczania i opieki w szkołach publicznych.

Źródło informacji:

  • Wystąpienie Rzecznika Praw Obywatelskich do Ministerstwa Edukacji Narodowej z 27 czerwca 2012 r. (RPO - 697700 - I/12/NC).

Sprawdź inne nasze serwisy

Karta Nauczyciela od A do Z Poradnik Dyrektora Szkoły Nadzór nad działalnością szkoły Kwadrans dla dyrektora szkoły Zarządzanie przedszkolem Portal BHP Ochrona danych osobowych

Strona używa plików cookies.
Kliknij tutaj, żeby dowiedzieć się jaki jest cel używania cookies oraz jak zmienić ustawienia cookie w przeglądarce.
Korzystając ze strony użytkownik wyraża zgodę na używanie plików cookies, zgodnie z bieżącymi ustawieniami przeglądarki.
wiper-pixel