Zmiany w prawie autorskim - wyjaśnienia MEN dotyczące szkół i przedszkoli

Monika Fidler

Monika Fidler

Redaktor Portalu Oświatowego
Data publikacji: 16 listopada 2015 r.
Poleć znajomemu

Dozwolony użytek publiczny, prawo cytatu, a także możliwość wykorzystywania utworów w ramach imprez szkolnych to 3 podstawowe sposoby, dzięki którym w placówkach oświatowych można wykorzystywać i powielać materiały chronione prawem autorskim. Ministerstwo Edukacji Narodowej opublikowało informacje dla nauczycieli i uczniów dotyczące zmian w ustawie o prawie autorskim, które wchodzą w życie 20 listopada, oraz możliwości stosowania jej w szkołach i przedszkolach.

3 sposoby bezpłatnego korzystania z materiałów przez uczniów i nauczycieli

Nowe przepisy zmieniające zasady korzystania przez nauczycieli i uczniów z materiałów chronionych prawami autorskimi wchodzą w życie 20 listopada br. W związku z tym MEN przypomina, w jaki sposób nauczyciele i uczniowie mogą wykorzystywać utwory chronione.

Prawo autorskie pozwala nauczycielom i uczniom na korzystanie z chronionych utworów bezpłatnie i bez konieczności uzyskania jakichkolwiek dodatkowych zgód od twórców lub wydawców na 3 sposoby:

  1. dozwolony użytek edukacyjny,
  2. prawo cytatu,
  3. w ramach imprez szkolnych.
Dozwolony użytek edukacyjny - na potrzeby placówek oświatowych

Instytucje oświatowe mogą na potrzeby „zilustrowania treści przekazywanych w celach dydaktycznych” korzystać z rozpowszechnionych utworów w oryginale i w tłumaczeniu oraz powielać w tym celu rozpowszechnione drobne utwory lub fragmenty większych utworów (art. 27 ustawy o prawie autorskim).

Aby nieodpłatnie i bez obaw wykorzystać utwór w dowolny sposób, należy spełnić podstawowe zasady:

  1. Wykorzystanie utworu następuje w ramach działalności instytucji oświatowej, czyli m.in. przez przedszkola publiczne i niepubliczne, szkoły publiczne i niepubliczne, placówki oświatowo-wychowawcze, placówki artystyczne oraz szkolne punkty konsultacyjne prowadzone przy przedstawicielstwach dyplomatycznych, urzędach konsularnych i przedstawicielstwach wojskowych RP; nie ma przy tym znaczenia ani miejsce działania instytucji, ani pora wykorzystywania utworów.
Przykłady: odtwarzanie utworów muzycznych w ramach organizowanego przez szkołę kółka tanecznego, wykonywanie utworów muzycznych w ramach zajęć ze śpiewu czy prób orkiestry szkolnej/chóru, wystawienie sztuki przez kółko teatralne.
Firmy lub instytucje zewnętrzne prowadzące zajęcia w budynku szkoły nie mogą powoływać się na dozwolony użytek edukacyjny.
W ramach dozwolonego użytku edukacyjnego możliwe jest kserowanie i drukowanie materiałów.

  1. Wykorzystanie utworu następuje w celach dydaktycznych - działalność dydaktyczna to nie tylko nauczanie przedmiotów, lecz także pozostała działalność edukacyjna, np.: wycieczki krajoznawcze, lekcja wychowawcza, zajęcia świetlicowe. Uwagę należy zwrócić na wyświetlanie uczniom filmów czy innych nagrań lub utworów audiowizualnych. Dla oceny, czy odtworzenie utworu audiowizualnego odbywa się w celu dydaktycznym, znaczenie ma rodzaj wyświetlanych filmów (ich tematyka), okoliczności wyświetlania (zajęcia lekcyjne czy pozalekcyjne) oraz wkład nauczyciela w zajęcia, w  ramach których film zostaje wyświetlony.
Dozwolony użytek edukacyjny obejmuje zarówno zajęcia lekcyjne, jak i pozalekcyjne, np. kółka zainteresowań, zajęcia wyrównawcze.

  1. Wykorzystanie utworu następuje na potrzeby zilustrowania przekazywanych treści - korzystanie z utworu musi być tematycznie uzasadnione prowadzoną dydaktyką, pozwala na podniesienie jakości działań edukacyjnych poprzez zastosowanie dodatkowych elementów.
Nauczyciele i uczniowie mogą w ograniczonym zakresie udostępniać utwory objęte ochroną prawa autorskiego

Udostępnianie utworów objętych ochroną może się odbywać w ograniczonej liczbowo grupie osób uczących się lub nauczających, które są zidentyfikowane przez instytucję oświatową. Nauczyciele mogą więc legalnie:

  • kopiować,
  • skanować,
  • wysyłać mailem,
  • nagrywać na pendrive’y
materiały edukacyjne dla swoich uczniów. To samo mogą robić uczniowie dla swoich rówieśników. Jednak dzieląc się nimi w Internecie należy pamiętać, że ich rozpowszechnianie nie może wykroczyć poza grupę zidentyfikowanych uczniów i nauczycieli. Udział w takich grupach powinien wymagać akceptacji ze strony moderatora lub innej weryfikacji tożsamości osoby dołączającej do grupy.

Przykłady: dopuszczalne jest rozsyłanie przez nauczycieli elektronicznych kopii utworów za pośrednictwem e-maili, zamkniętych grup dyskusyjnych, zamkniętych forów tematycznych, z użyciem wirtualnych dysków czy z użyciem innych narzędzi.

Prawo cytatu - dotyczy także utworów innych niż piśmienne

Nie wszystkie realizowane przez nauczycieli i uczniów zadania mogą zostać uznane za dokonywane w ramach dozwolonego użytku edukacyjnego. Takimi działaniami mogą być np.:

  • tworzenie stron internetowych,
  • udostępnianie własnej twórczości przez media społecznościowe,
  • służące innym celom niż działalność oświatowa lub naukowa.
W takich sytuacjach pomocne może być tzw. prawo cytatu. Cytat może być stosowany do każdej kategorii utworów, także do zdjęć, grafik czy filmów, nie może być główną treścią w tworzonym przez nauczyciela czy ucznia materiale, a wyłącznie dodatkowym elementem, bez którego stworzona część może samodzielnie istnieć. Cytatem może być również motto/myśl przewodnia umieszczona przed esejem lub artykułem.

Zasady cytowania: należy za każdym razem pamiętać o wskazaniu imienia i nazwiska twórcy oraz źródła, z którego cytat pochodzi, w przypadku korzystania np. ze zdjęć opublikowanych na stronach internetowych, konieczne jest podanie adresu strony internetowej i autora zdjęcia.

Prawo cytatu to dopuszczalna możliwość przytoczenia w tworzonym przez siebie dziele fragmentów rozpowszechnionych utworów lub drobnych utworów w całości bez zgody ich twórcy i bez uiszczania na jego rzecz wynagrodzenia.
Możliwe nieodpłatne odtwarzanie utworów na imprezach szkolnych

W ramach dozwolonego użytku wolno nieodpłatnie wykonywać i odtwarzać rozpowszechnione utwory podczas imprez szkolnych, jeżeli nie łączy się to pośrednio lub bezpośrednio z osiąganiem korzyści majątkowych i artyści wykonawcy oraz osoby odtwarzające utwory nie otrzymują wynagrodzenia (art. 31 ust. 2 ustawy o prawie autorskim).

Przykłady: w ramach uroczystości szkolnych można recytować poezję, wystawiać sztuki teatralne, grać na żywo muzykę, śpiewać piosenki, odtwarzać nagrania z płyty, wyświetlać teksty piosenek.

Przed wykupieniem licencji należy sprawdzić, czy utwory nie podlegają dozwolonemu użytkowaniu

W placówkach oświatowych często pojawiają się wątpliwości, czy dane działanie podlega pod zakres dozwolonego użytku, czy jednak należy wykupić licencję od osób uprawnionych. Szczególnie w przypadku instytucji oświatowych, które organizują dla swoich uczniów pokazy filmowe odbywające się poza zajęciami szkolnymi, częstą praktyką jest zgłaszanie się do nich firm lub organizacji reprezentujących producentów filmowych, które oferują całoroczne licencje na niekomercyjne publiczne odtwarzanie utworów.

Jednak zanim instytucja oświatowa zdecyduje się na podpisanie umowy i zapłatę, powinna zbadać, czy realizowane działania nie podlegają pod dozwolony użytek przewidziany w przepisach ustawy i dopiero na tej podstawie podejmować decyzje dotyczące ewentualnego zakupu licencji.

Źródło:

  • Strona internetowa Ministerstwa Edukacji Narodowej (www.men.gov.pl).
  • Ustawa z 11 września 2015 r. o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy o grach hazardowych (Dz.U. z 2015 r. poz. 1639).

Opracowanie: Monika Fidler

Sprawdź inne nasze serwisy

Karta Nauczyciela od A do Z Poradnik Dyrektora Szkoły Nadzór nad działalnością szkoły Kwadrans dla dyrektora szkoły Zarządzanie przedszkolem Portal BHP Ochrona danych osobowych

Strona używa plików cookies.
Kliknij tutaj, żeby dowiedzieć się jaki jest cel używania cookies oraz jak zmienić ustawienia cookie w przeglądarce.
Korzystając ze strony użytkownik wyraża zgodę na używanie plików cookies, zgodnie z bieżącymi ustawieniami przeglądarki.
wiper-pixel