Sprawdź komu należy się trzynastka za 2009 r.!

Anna Syrek-Kosowska

Data publikacji: 1 stycznia 2010 r.
Poleć znajomemu
Dokument archiwalny

Większość nauczycieli i pracowników niepedagogicznych szkół i placówek oświatowych w pierwszym kwartale roku dostanie tzw. trzynastkę. Interpretacja przepisów dotyczących dodatkowego wynagrodzenia rocznego do tej pory była niejednoznaczna, bo czym jest „organizacja pracy szkoły”? Czy jest to tożsame z rokiem szkolnym? Poznaj opinię MEN w tej sprawie i sprawdź, komu oraz na jakich zasadach należy wypłacić trzynastkę za 2009 r.!

Trzynastka - obligatoryjna w placówkach sfery budżetowej i wg zasad określonych w ustawie

Dodatkowe wynagrodzenie roczne przysługuje z mocy ustawy wszystkim pracownikom niepedagogicznym oraz nauczycielom zatrudnionym w szkołach i placówkach prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego lub organy administracji rządowej (art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z 12 grudnia 1997 r. dalej jako: o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym oraz art. 48 KN).

Brak ustawowego zapisu o prawie do dodatkowego wynagrodzenia rocznego w placówkach niepublicznych oraz prowadzonych przez osoby fizyczne lub prawne nie oznacza, że organ prowadzący nie może takiego uprawnienia przyznać swoim pracownikom. W tej sytuacji podstawą przyznania trzynastki oraz zasady jej wypłacania będą wynikały z układu zbiorowego pracy lub regulaminu wynagradzania przyjętego przez danego pracodawcę (art. 771 oraz art. 772 § 1 i § 2 Kodeksu pracy, dalej jako: kp).
Zasada - przepracowanie co najmniej 6 miesięcy u danego pracodawcy

Dodatkowe wynagrodzenie roczne w pełnej wysokości przysługuje pracownikom, którzy byli zatrudnieni u danego pracodawcy przez cały rok kalendarzowy. W przypadku pracowników zatrudnionych na okres krótszy od roku dodatkowe wynagrodzenie roczne przysługuje proporcjonalnie do okresu zatrudnienia, o ile wyniósł on co najmniej 6 miesięcy (art. 2 ust. 1 i ust. 2 ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym).

Wyjątki - czyli kiedy 6-miesięczny okres pracy nie jest wymagany

Przepracowanie u danego pracodawcy okresu co najmniej 6 miesięcy, od którego uzależnione jest nabycie prawa do trzynastki, nie jest wymagane w enumeratywnie wymienionych sytuacjach. Pracownik nabędzie prawo do dodatkowego wynagrodzenia rocznego pomimo nieprzepracowania wymaganych 6 miesięcy w przypadku:

  1. nawiązania stosunku pracy w trakcie roku kalendarzowego z nauczycielem i nauczycielem akademickim zgodnie z organizacją pracy szkoły (szkoły wyższej);
  2. zatrudnienia pracownika do pracy sezonowej, jeżeli umowa o pracę została zawarta na sezon trwający nie krócej niż 3 miesiące;
  3. powołania pracownika do czynnej służby wojskowej albo skierowania do odbycia służby zastępczej;
  4. rozwiązania stosunku pracy w związku z:
  • przejściem na emeryturę, rentę szkoleniową albo rentę z tytułu niezdolności do pracy lub świadczenie rehabilitacyjne,
  • przeniesieniem służbowym, powołaniem lub wyborem,
  • likwidacją pracodawcy albo zmniejszeniem zatrudnienia z przyczyn dotyczących pracodawcy,
  • likwidacją jednostki organizacyjnej pracodawcy lub jej reorganizacją,

 

 

  1. podjęcia zatrudnienia:
  • w wyniku przeniesienia służbowego,
  • na podstawie powołania lub wyboru,
  • w związku z likwidacją poprzedniego pracodawcy albo ze zmniejszeniem zatrudnienia z przyczyn dotyczących tego pracodawcy,
  • w związku z likwidacją jednostki organizacyjnej poprzedniego pracodawcy lub jej reorganizacją,
  • po zwolnieniu z czynnej służby wojskowej albo po odbyciu służby zastępczej,

 

 

  1. korzystania:
  • z urlopu wychowawczego,
  • z urlopu dla poratowania zdrowia,
  • przez nauczyciela lub nauczyciela akademickiego z urlopu do celów naukowych, artystycznych lub kształcenia zawodowego,

 

 

  1. wygaśnięcia stosunku pracy w związku ze śmiercią pracownika.

 

Jeżeli pracownik został zatrudniony 1 września 2009 r.  na pół etatu jako nauczyciel oraz na pół etatu jako pracownik obsługi (nie do pracy sezonowej!), to będzie przysługiwała mu trzynastka za 2009 r. wyłącznie z umowy nauczycielskiej. Oznacza to, że obliczając podstawę trzynastki należy wziąć pod uwagę tylko wynagrodzenie, które pracownik otrzymał jako nauczyciel.
Palacz c.o. zatrudniony w szkole od listopada  2009 r. do marca 2010 r. nabędzie prawo do trzynastki zarówno za 2009 r., jak i za 2010 r., ponieważ został zatrudniony do pracy sezonowej, zaś umowa została zawarta na sezon trwający dłużej niż 3 miesiące.
Zdaniem MEN - organizacja pracy szkoły jest tożsama z rokiem szkolnym

Do tej pory pojawiały się rozbieżności interpretacyjne, czy zatrudnienie nauczyciela po 1 września zwalnia go z konieczności przepracowania 6 miesięcy w danej szkole i  uprawnia do trzynastki za dany rok. Ministerstwo Edukacji Narodowej wyraziło opinię, iż „określenie „nawiązanie stosunku pracy z nauczycielem zgodnie z organizacją pracy szkoły” oznacza, że prawo do dodatkowego wynagrodzenia rocznego dotyczy nauczycieli, z którymi stosunek pracy został nawiązany z początkiem roku szkolnego, tj. z dniem 1 września (…). Gdyby ustawodawca zamierzał przyznać prawo do wynagrodzenia rocznego każdemu nauczycielowi niezależnie od tego, z jaką datą został zatrudniony, to nie wpisywałby w art. 2 ust. 3 pkt 1 ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym warunku nawiązania stosunku pracy zgodnie z organizacją pracy szkoły, a po prostu ustaliłby, że przepracowanie co najmniej 6 miesięcy warunkujących nabycie prawa do wynagrodzenia rocznego nie jest wymagane w przypadku nawiązania stosunku pracy w trakcie roku kalendarzowego z nauczycielem”. (Opinia MEN z  4 grudnia 2009 r. DS-WPZN-AB-401-02/09).

Zdaniem MEN nauczycielom nie przysługuje bezwarunkowe prawo do dodatkowego wynagrodzenia rocznego. Warunek przepracowania 6 miesięcy w danej szkole nie dotyczy wyłącznie tych nauczycieli, z którymi został nawiązany stosunek pracy z początkiem roku szkolnego.
Nie zawsze zatrudnienie od 1 września uprawni nauczyciela do trzynastki

Wyłączenie z obowiązku przepracowania co najmniej 6 miesięcy u danego pracodawcy nauczyciela zatrudnionego zgodnie z organizacją pracy szkoły nie oznacza, że każdy nauczyciel zatrudniony z początkiem roku szkolnego otrzyma trzynastkę. Aby otrzymać trzynastą pensję nauczyciel musi pracować od 1 września co najmniej do końca danego roku kalendarzowego.

Trzynastki nie otrzyma nauczyciel zatrudniony na zastępstwo, np. od 1 września do 31 listopada, jak również nauczyciel zatrudniony od 1 września na czas nieokreślony, jeśli rozwiąże stosunek pracy przed końcem roku kalendarzowego.
Okres urlopu wychowawczego zwalnia z konieczności przepracowania 6 miesięcy w danym roku

Nie jest wymagane przepracowanie 6 miesięcy u danego pracodawcy także w sytuacji, gdy przepracowanie tego okresu było niemożliwe z powodu przebywania na urlopie wychowawczym. Należy przy tym pamiętać, że sytuacja ta tylko ma znaczenie w roku, w którym pracownik udał się na urlop wychowawczy oraz w roku, w którym z tego urlopu powrócił.

Jeżeli pracownik przebywał przez cały rok kalendarzowy na urlopie wychowawczym, nie otrzyma dodatkowego wynagrodzenia rocznego za ten rok!
Zasada - sumujemy wszystkie okresy pracy u danego pracodawcy w ciągu roku

Badając okres pracy uprawniający do dodatkowego wynagrodzenia rocznego zarówno nauczyciela, jak i pracownika niepedagogicznego, należy wziąć pod uwagę wszystkie okresy zatrudnienia w danej szkole lub placówce w ciągu roku kalendarzowego.

Nie jest wymagane przepracowanie określonego okresu u danego pracodawcy w sposób ciągły. Zatrudnienie pracownika na kilka krótkich okresów w ciągu roku, których suma przekracza 6 miesięcy, uprawnia go do otrzymania trzynastki za dany rok. 
Informatyk przez 2 miesiące na podstawie umowy zlecenia usprawnił sieć internetową oraz dokonał konserwacji sprzętu komputerowego w szkole. Od 1 września 2009 r. został zatrudniony jako nauczyciel informatyki w tej placówce. Czy do trzynastki za 2009 r. należy wziąć pod uwagę okres pracy na podstawie umowy zlecenia?
Nie. Wykonując czynności w ramach umowy cywilnoprawnej, zleceniobiorca nie pozostaje w stosunku pracy, zatem okres, na który została zawarta umowa zlecenia nie może być zaliczony do okresu uprawniającego do otrzymania trzynastki.
Kiedy pracownik nie otrzyma trzynastki

Czasami nie wystarczy przepracowanie wymaganego okresu, by otrzymać trzynastą pensję. Niektóre przewinienia pracowników skutkują pozbawieniem prawa do dodatkowego wynagrodzenia rocznego. Zdarzy się tak w przypadku:

  1. nieusprawiedliwionej nieobecności w pracy trwającej dłużej niż 2 dni,
  2. stawienia się do pracy lub przebywania w pracy w stanie nietrzeźwości,
  3. wymierzenia pracownikowi kary dyscyplinarnej wydalenia z pracy lub ze służby,
  4. rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika
    (art. 3 ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym).

 

Nie każda kara dyscyplinarna wymierzona nauczycielowi pozbawi go prawa do trzynastki. Tylko wymierzenie kary dyscyplinarnej:
  • zwolnienia z pracy,
  • zwolnienia z pracy z zakazem przyjmowania nauczyciela do pracy w zawodzie lub
  • wydalenia z zawodu nauczycielskiego
 
Woźny zatrudniony od kilku lat na czas nieokreślony w październiku porzucił pracę. Po upływie miesiąca została rozwiązana z nim umowa o pracę bez wypowiedzenia na podstawie art. 53 § 1 pkt 2 kp. Nie pozbawia go to jednak trzynastki, gdyż rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia nie zostało dokonane z winy pracownika w rozumieniu Kodeksu pracy. Tylko zwolnienie pracownika na podstawie art. 52 kp, tj. rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika, spowoduje pozbawienie go prawa do trzynastki.
Pod uwagę bierzesz pracę w danym roku kalendarzowym

Dodatkowe wynagrodzenie roczne jest uprawnieniem odnoszącym się do danego roku kalendarzowego. Zatem okoliczności mające wpływ zarówno na przyznanie prawa do trzynastki, jak i pozbawiające pracownika do niej prawa badasz wyłącznie w danym roku kalendarzowym.

Pracownik sekretariatu 4 stycznia 2010 r. został zwolniony bez wypowiedzenia z jego winy. Jeżeli w 2009 r.  przepracował wymagany okres, to przysługuje mu prawo do trzynastki za ten rok. 
„Przepracować” to nie to samo, co pozostawać w stosunku pracy

Przepisy nie definiują pojęcia „przepracować”. Toczy się spór, czy ustawodawca miał na myśli okres pozostawania w stosunku w pracy, czy też okres faktycznego świadczenia pracy. Zdaniem Sądu Najwyższego „warunkiem nabycia prawa do dodatkowego wynagrodzenia rocznego w pełnej wysokości jest efektywne przepracowanie u danego pracodawcy pełnego roku kalendarzowego”(uchwała SN z 25 lipca 2003 r.). Przy czym bez znaczenia jest fakt, czy za dany okres usprawiedliwionej nieobecności w pracy pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia czy nie. Okres usprawiedliwionej nieobecności w pracy np. z powodu choroby, urlopu macierzyńskiego czy też okresy zwolnienia od pracy niewymienione w art. 2 ust 3 ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym nie będą okresami „przepracowanymi”, zatem nie należy ich wliczać do okresu, od którego uzależnione jest prawo do trzynastki.

Biorąc pod uwagę zapisy ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym, która enumeratywnie wymienia okresy, w których pracownik nie musi przepracować co najmniej 6 miesięcy (np. pracownik przebywający na urlopie wychowawczym czy urlopie dla poratowania zdrowia), by uzyskać prawo do trzynastki trzeba przyjąć, iż ustawodawca nie miał na myśli posiadania statusu pracownika w rozumieniu art. 2 Kodeksu pracy, lecz faktyczne przepracowanie wymaganego okresu. Należy przy tym pamiętać, iż w związku z brakiem jednoznacznej odpowiedzi w przepisach, ostateczna decyzja w sprawie przyznania trzynastki w takiej sytuacji należy do pracodawcy.
Nauczycielka zatrudniona na czas nieokreślony od 1 stycznia 2009 r. do 25 marca 2009 r. przebywała na zwolnieniu lekarskim w związku z zagrożoną ciążą. Od 26 marca do 24 września 2009 r. przebywała na urlopie macierzyńskim. Z dniem 25 września 2009 r. rozpoczęła urlop wychowawczy. Nauczycielce nie będzie przysługiwała trzynastka za 2009 r., gdyż w tym roku efektywnie nie przepracowała ani jednego dnia. 
Nie tylko wykonywanie pracy określonej w umowie o pracę na rzecz pracodawcy jest efektywną pracą u danego pracodawcy

Inna kwestią pozostaje określenie czym jest przepracowanie wymaganego okresu „u danego pracodawcy”. Czy jest to tylko świadczenie pracy określonej w umowie o pracę czy także wykonywanie innych zadań na rzecz danego pracodawcy. W tej sprawie jednoznacznie wypowiedział się Sąd Najwyższy, który orzekł, iż nauczycielowi, który został zwolniony od pracy na okres kadencji w zarządzie zakładowej organizacji związkowej z zachowaniem prawa do  wynagrodzenia, przysługuje prawo do dodatkowego wynagrodzenia rocznego za dany rok kalendarzowy. „Jako członek zarządu zakładowej organizacji związkowej wykonuje bowiem u danego pracodawcy, objętego jej działaniem, obowiązki w zakresie obrony szeroko pojętych praw i interesów pracowników, ich reprezentacji w sporach z pracodawcą, przestrzegania przepisów prawa pracy i inne, powierzone tej organizacji przepisami ustawy o związkach zawodowych. Oznacza to, iż w tym sensie wykonuje on pracę u danego pracodawcy, lecz inną, niż wynikająca ze stosunku zobowiązaniowego łączącego go z pracodawcą.” (uchwała SN z 13 grudnia 2005 r.).

Wymiar etatu nie wpływa na prawo do trzynastki!

Prawo do dodatkowego wynagrodzenia rocznego jest niezależne od wymiaru etatu pracownika. Zatrudnienie w niepełnym wymiarze czasu pracy ma ten skutek, iż wysokość trzynastki pracownika zatrudnionego na część etatu będzie niższa niż pracownika, który pracował w pełnym wymiarze czasu pracy.

Zatrudnienie w kilku szkołach - prawo do trzynastki w każdej z nich

Jeżeli nauczyciel lub pracownik niepedagogiczny jest zatrudniony w kilku szkołach lub placówkach oświatowych, w których jest przewidziana trzynasta pensja i w każdej z nich spełnia warunki do jej otrzymania, w każdej ze szkół otrzyma trzynastkę proporcjonalnie do okresu zatrudnienia i pobieranego wynagrodzenia.

Podstawa obliczenia wysokości trzynastki - inaczej nauczyciele, inaczej pracownicy obsługi

Dodatkowe wynagrodzenie roczne wypłaca się w wysokości 8,5% sumy wynagrodzenia za pracę otrzymanego przez pracownika w ciągu roku kalendarzowego, za który przysługuje trzynastka. Obliczając sumę wynagrodzenia uwzględnia się składniki przyjmowane do obliczenia ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy, a także wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy oraz wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy przysługujące pracownikowi, który podjął pracę w wyniku przywrócenia do pracy (art. 4 ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym). W związku z tym, że zasady ustalania ekwiwalentu za urlop pracowników niepedagogicznych i nauczycieli są różne, inaczej oblicza się podstawę trzynastki dla tych grup pracowników placówek oświatowych.

Podstawa obliczenia trzynastki dla nauczycieli

Sumując wynagrodzenie za pracę nauczyciela, będące podstawą do obliczenia wysokości trzynastki, uwzględnia się:

  1. wynagrodzenie zasadnicze,
  2. dodatki: za wysługę lat, motywacyjny, funkcyjny oraz za warunki pracy,
  3. wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe i godziny doraźnych zastępstw,
  4. dodatkowe wynagrodzenie za pracę w porze nocnej,
  5. odrębne wynagrodzenie za zajęcia dydaktyczne, wychowawcze i opiekuńcze wykonywane w dniu wolnym od pracy,
  6. wynagrodzenie za pracę w święto,
  7. dodatek za uciążliwość pracy przyznany na podstawie art. 19 ust. 2 pkt 2 KN,
  8. wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy,
  9. wynagrodzenie za okres pozostawania bez pracy w przypadku przywrócenia nauczyciela do pracy.

 

Obliczając podstawę trzynastki nie uwzględnia się:

 

  1. wynagrodzenia za czas gotowości do pracy oraz za czas niezawinionego przez pracownika przestoju,
  2. wynagrodzenia za czas usprawiedliwionej nieobecności w pracy innej niż urlop wypoczynkowy,
  3. wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy wskutek choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną
    (§ 1 rozporządzenia MEN z 26 czerwca 2001 r.)

 

Podstawa obliczenia trzynastki dla pracowników niepedagogicznych

Obliczając podstawę trzynastki pracowników obsługi szkoły sumuje się otrzymane przez pracownika w roku kalendarzowym wynagrodzenia i inne świadczenia ze stosunku pracy, z wyłączeniem:

  1. jednorazowych lub nieperiodycznych wypłat za spełnienie określonego zadania bądź za określone osiągnięcie,
  2. wynagrodzenia za czas gotowości do pracy oraz za czas nie zawinionego przez pracownika przestoju,
  3. gratyfikacji (nagród) jubileuszowych,
  4. ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy,
  5. wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy wskutek choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną oraz za czas innej niż urlop wypoczynkowy usprawiedliwionej nieobecności w pracy,
  6. nagród z zakładowego funduszu nagród, dodatkowego wynagrodzenia rocznego, należności przysługujących z tytułu udziału w zysku lub nadwyżce bilansowej,
  7. odpraw emerytalnych lub rentowych albo innych odpraw pieniężnych,
  8. wynagrodzenia i odszkodowania przysługującego w razie rozwiązania stosunku pracy
    (§6 rozporządzenia MPiPS z 8 stycznia 1997 r. )

 

Zarówno w przypadku pracowników niepedagogicznych, jak i nauczycieli, inaczej niż przy ustalaniu ekwiwalentu za urlop, w podstawie obliczenia trzynastki uwzględnia się otrzymane przez pracownika wynagrodzenie za urlop oraz za okres pozostawania bez pracy w przypadku przywrócenia do pracy.
Zasada - wypłata trzynastki do 31 marca

Trzynastkę wypłaca się najpóźniej do końca pierwszego kwartału roku następującego po roku kalendarzowym, za który przysługuje to wynagrodzenie. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy z pracownikiem rozwiązano w związku z likwidacją pracodawcy. W tej sytuacji trzynastkę wypłaca się w dniu rozwiązania stosunku pracy (art. 5 ust. 2 i ust. 3 ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym).

Trzynastkę wypłacasz w ciągu pierwszych 3 miesięcy roku następującego po roku, w który pracownik nabył do niej prawo. Oznacza to, że możesz wypłacić trzynastkę wcześniej, np. gdy pracownik rozwiązuje umowę o pracę w ciągu roku. Pamiętaj, by wypłacić trzynastkę dopiero wtedy, gdy upewnisz się, że pracownik nabył do niej prawo. Może zdarzyć się tak, że np. w okresie wypowiedzenia pracownik popełni przewinienie, które pozbawi go prawa do trzynastki!
Anna Trochimiuk

Sprawdź inne nasze serwisy

Karta Nauczyciela od A do Z Poradnik Dyrektora Szkoły Nadzór nad działalnością szkoły Kwadrans dla dyrektora szkoły Zarządzanie przedszkolem Portal BHP Ochrona danych osobowych

Strona używa plików cookies.
Kliknij tutaj, żeby dowiedzieć się jaki jest cel używania cookies oraz jak zmienić ustawienia cookie w przeglądarce.
Korzystając ze strony użytkownik wyraża zgodę na używanie plików cookies, zgodnie z bieżącymi ustawieniami przeglądarki.
wiper-pixel