Wprowadzenie do ustawy – Prawo oświatowe definicji „szkoły najbliższej”, wypracowanie mechanizmu dotacji budżetowej oraz promowanie porozumień międzygminnych – to niektóre rekomendacje Rzecznika Praw Obywatelskich dotyczące dowozu uczniów z niepełnosprawnościami do placówek edukacyjnych.

RPO opublikował raport o dowozie uczniów z niepełnosprawnościami

RPO opublikował raport „Realizacja przez samorządy obowiązku dowozu uczniów z niepełnosprawnościami do placówek edukacyjnych”. Dokument omawia obowiązujące przepisy, problemy zgłaszane przez rodziców oraz wyzwania, z którymi mierzą się gminy przy organizacji bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu.

Nowelizacja nie usunęła wszystkich wątpliwości

Jak podkreślił Rzecznik, nowelizacja Prawa oświatowego z 2019 roku miała doprecyzować przepisy dotyczące obowiązku gmin w zakresie dowozu dzieci i młodzieży z niepełnosprawnościami oraz zwrotu kosztów transportu organizowanego przez rodziców. Nie wyeliminowała jednak wszystkich wątpliwości interpretacyjnych.

Praktyczna realizacja tego obowiązku nadal sprawia trudności zarówno samorządom, jak i rodzicom. RPO przypomina, że dowóz uczniów z niepełnosprawnościami jest elementem realizacji konstytucyjnego prawa do nauki.

Rosną koszty transportu uczniów

Z raportu wynika, że największą barierą są rosnące koszty transportu oraz niedobory kadrowe. W latach 2020–2024 średni koszt transportu jednego ucznia wzrósł z 8 281 zł do 13 280 zł, a koszty zwrotu wydatków dla rodziców zwiększyły się niemal czterokrotnie.

„Główne bariery w realizacji tego obowiązku to brak wystarczających środków finansowych, wysokie ceny usług transportowych, niedostateczna liczba odpowiednich pojazdów oraz trudności w optymalizacji tras przewozowych. Dodatkowo, badanie ujawniło niedobory kadrowe – tylko nieliczne gminy organizują szkolenia dla kierowców, a opiekunowie często nie posiadają odpowiednich kwalifikacji, ograniczając się najczęściej do kursu pierwszej pomocy” – wskazano w raporcie.

Raport pokazuje także, że w gminach o niższym dochodzie na mieszkańca mieszka więcej uczniów z niepełnosprawnościami, co generuje wyższe koszty dowozu i dodatkowo obciąża samorządy. Z danych wynika, że średnie koszty zwrotu transportu jednego ucznia wzrosły z 2 732 zł w roku szkolnym 2020/2021 do 9 478 zł w roku szkolnym 2023/2024.

Problem z interpretacją pojęcia „najbliższej szkoły”

RPO zwraca uwagę na problem różnej interpretacji pojęcia „najbliższej szkoły”. W praktyce prowadzi to do odmów zwrotu kosztów transportu do placówek, które są lepiej dostosowane do potrzeb dziecka, ale nie są położone najbliżej miejsca zamieszkania.

Jakie problemy zgłaszają rodzice?

Rodzice uczniów z niepełnosprawnościami najczęściej wskazywali na trudności w procedurze składania wniosków, niewystarczające informowanie o dostępnej ofercie oraz sytuacje, w których transport nie podjeżdża bezpośrednio pod miejsce zamieszkania dziecka.

Rekomendacje RPO dla gmin

Wśród rekomendacji RPO znalazły się m.in.:

wprowadzenie do ustawy – Prawo oświatowe definicji „szkoły najbliższej”,
wypracowanie mechanizmu dotacji budżetowej,
rozważenie częściowego zwrotu kosztów dowozu,
promowanie zawierania porozumień międzygminnych,
rozważenie możliwości zawierania umów dotyczących dowozu lub zwrotu kosztów na okres dłuższy niż rok szkolny,
wzmocnienie kontroli jakości usługi, w tym stanu technicznego pojazdów i ich dostosowania do potrzeb uczniów,
wypracowanie standardów i wprowadzenie obowiązkowych szkoleń dla opiekunów i kierowców,
poprawa komunikacji między gminą a rodzicami.

Czy zmiany w zasadach dowozu już obowiązują?

Rekomendacje RPO nie oznaczają jeszcze zmian w przepisach. Wskazują jednak obszary, które – zdaniem Rzecznika – wymagają doprecyzowania, aby dowóz uczniów z niepełnosprawnościami był realizowany w sposób bardziej jednolity i odpowiadający potrzebom dzieci oraz ich rodzin.

Źródło:

Samorzad.pap.pl