Projekt ewaluacji wewnętrznej – co uwzględnić

Data publikacji: 23 sierpnia 2016 r.
Poleć znajomemu
Projekt ewaluacji wewnętrznej – co uwzględnić

Niniejsze opracowanie zawiera koncepcję badania, która może być wykorzystana w ramach realizowanej przez szkołę ewaluacji wewnętrznej. Od lat nauczyciele są przekonywani do prowadzenia własnych badań, ale tylko wtedy mają one rzeczywisty wpływ na praktykę, gdy wyciągnięte z nich wnioski są wdrażane do działania.

PRZEDMIOT EWALUACJI

Zgodnie ze wskazówkami praktyków i teoretyków ewaluacji badanie przez działanie rozpoczyna się od identyfikacji i wyjaśnienia tzw. głównej idei, czyli wyboru przedmiotu badania, który jest jednocześnie obszarem funkcjonowania szkoły, jaki chcemy zmienić,

Przedmiotem proponowanej ewaluacji będzie organizacja procesów edukacyjnych. Z obserwacji oraz doniesień analityków wynika, że jest to potencjalnie najbardziej prorozwojowy zakres funkcjonowania szkoły.     1

W Rozporządzeniu MEN w sprawie wymagań wobec szkół znaleźć można opis wymagania: Procesy edukacyjne są zorganizowane w sposób sprzyjający uczeniu się.

Charakterystyka wymagania na poziomie podstawowym:

  • Planowanie procesów edukacyjnych w szkole lub placówce służy rozwojowi uczniów.

  • Uczniowie znają stawiane przed nimi cele uczenia się i formułowane wobec nich oczekiwania.

  • Informowanie ucznia o jego postępach w nauce oraz ocenianie pomagają uczniom uczyć się i planować indywidualny rozwój.

  • Nauczyciele motywują uczniów do aktywnego uczenia się i wspierają ich w trudnych sytuacjach, tworząc atmosferę sprzyjającą uczeniu się.

  • Nauczyciele stosują różne metody pracy dostosowane do potrzeb ucznia, grupy i oddziału.

  • Nauczyciele kształtują u uczniów umiejętność uczenia się.

Charakterystyka wymagania na poziomie wysokim:

  • Organizacja procesów edukacyjnych umożliwia uczniom powiązanie różnych dziedzin wiedzy i jej wykorzystanie.

  • Uczniowie mają wpływ na sposób organizowania i przebieg procesu uczenia się.

  • Uczniowie uczą się od siebie nawzajem.

  • Uczniowie czują się odpowiedzialni za własny rozwój.

  • W szkole lub placówce stosuje się nowatorskie rozwiązania służące rozwojowi uczniów.

Natomiast przewodnik dla szkół zawiera komentarz, który uzasadnia taką interpretację wymagania:„Warto wskazać przynajmniej trzy wyzwania, którym stawia czoła społeczność szkolna w realizacji wymagania Procesy edukacyjne są zorganizowane w sposób sprzyjający uczeniu się. Pierwsze i najważniejsze wynika z użycia formuły „uczenie się”, zamiast „nauczanie”. Oznacza to upodmiotowienie ucznia, który nie „jest uczony”, lecz systematycznie przysposabiany do uczenia siebie i w tym wysiłku uzyskuje wsparcie od nauczyciela. Wsparcie to obejmuje wiedzę o tym, jak się uczyć, pomoc w planowaniu i organizacji procesu uczenia się, pomoc w sytuacjach trudnych, udzielanie informacji zwrotnych oraz budowanie motywacji. Drugie wyzwanie kryje się w formule „uczniowie uczą się od siebie nawzajem”. W myśl tego wskazania lekcje organizowane są w taki sposób, aby uczniowie pracując w grupach korzystali nawzajem ze swoich talentów i wiedzy, brali odpowiedzialność za pomoc kolegom, a także rozwijali społeczną umiejętność zgodnej i twórczej kooperacji. Wyzwanie trzecie to powracający raz po raz postulat integracji treści realizowanych na poszczególnych zajęciach.”     2

Widzimy więc, że spełnienie tego wymagania jest rzeczą niebagatelną. Warto mieć je na uwadze przez cały rok szkolny, gdyż żadne akcje traktujące punktowo powyższe charakterystyki, nie są w stanie ukształtować ani pewnych poglądów, ani trwałych zachowań. Prowadząc ewaluację wewnętrzną według strategii badania w działaniu szkoła ma szansę podtrzymać równomierne zainteresowanie problemem takiej organizacji procesów edukacyjnych, żeby coraz lepiej wspierać uczenie się uczniów.     3 Zgodnie z definicją actionresearch ma być studium sytuacji społecznej nakierowanym na poprawę działania przez dostarczenie praktycznych opinii w konkretnych sytuacjach.Odpowiednim do tego celu działaniem może być organizacja gromadzenia danych metodą profilu szkoły, badania dokumentacji, obserwacji i ankietowania.

PYTANIA KLUCZOWE (EWALUACYJNE)

  1. Jak w bieżącym roku. przebiegało planowanie procesów edukacyjnych w naszej szkole?

  2. W jakim stopniu nauczyciele kształtują u uczniów umiejętność uczenia się?

  3. Jakie sposoby uczenia uczniów uczenia się stosują nauczyciele? Jak przeprowadzają analizę skuteczności działań motywujących uczniów do zdobywania osiągnięć?

  4. Które zelementów oceniania kształtującego (pomagającego uczyć się) są wdrożone do praktyki?

  5. W jakim zakresie dokonana była diagnoza potrzeb edukacyjnych i możliwości uczniów?

KRYTERIA EWALUACJI

  • Zorganizowane planowanie procesów edukacyjnych na poziomie oddziałów szkolnych, uwzględniające korelację międzyprzedmiotową oraz możliwości i potrzeby uczniów.

  • Adekwatność uczenia uczniów, jak mają się uczyć, do ich wieku i specyfiki przedmiotów.

  • Kompletność strategii oceniania kształtującego: cel lekcji formułowany w języku ucznia, techniki zadawania pytań kluczowych, które skłaniają uczniów do myślenia (zadawanie pytań „otwartych”, wydłużenie czasu oczekiwania na odpowiedź, kierowanie pytania do wszystkich uczniów, a nie tylko do zgłaszających się, poszukiwanie w parach odpowiedzi na pytania nauczyciela, niekaranie za błędne odpowiedzi), kryteria oceniania uzgodnione z uczniami,stosowanie stopni szkolnych tylko w funkcji sumującej oceny, efektywna informacja zwrotna od nauczyciela w funkcji kształtującej oceny,samoocena ucznia i ocena koleżeńska.

  • Wieloaspektowość diagnozy uczniów: stylu uczenia się (typ inteligencji, profil sensoryczny, dominująca półkula mózgu), specjalnych potrzeb edukacyjnych (trudności i zdolności), profilu kompetencji (badania osiągnięć szkolnych wzdłuż czasu, pokazujące proces uczenia się).

HARMONOGRAM EWALUACJI:

  1. Powołanie zespołu szkolnych ewaluatorów i analiza wymagania, które ma być przedmiotem badania – sierpień/ początek września, najpóźniej w momencie powiadomienia członków rady pedagogicznej o planie nadzoru przez dyrektora szkoły.

  2. Przygotowanie i realizacja metody profilu – do końca września.

  3. Przygotowanie i realizacja obserwacji lekcji i zajęć – od października do grudnia, zakończenie przed feriami świątecznymi.

  4. Przygotowanie i realizacja ankietowania uczniów – pierwsze badanie w pierwszym tygodniu października, drugie w grudniu, w ostatnim tygodniu przed feriami świątecznymi.

  5. Przygotowanie i przeprowadzenie formalnej analizy dokumentów z diagnozy – listopad.

  6. Opracowanie danych i sformułowanie wniosków przez zespół szkolnych ewaluatorów – styczeń.

  7. Dyskusja nad wynikami ewaluacji na posiedzeniu i przyjęcie rekomendacji, czyli planu działania na drugie półrocze – koniec stycznia początek lutego, zależnie od terminu ferii zimowych.

  8. Powtórzenie ewaluacji z przedmiotem badania stosownie do podjętych decyzji o zmianach – maj i czerwiec.

METODY I NARZĘDZIA EWALUACJI

Kolejnym elementem cyklu badania przez działanie jest rekonesans, polegający na zbieraniu danych i ich analizie. Cel to możliwie dokładny opis sytuacji, którą chcemy zmienić. Dane do opisu zostaną zgromadzone poprzez zastosowanie dwóch metod: profilu szkoły i analizy dokumentów z diagnozy.

Organizacja ewaluacji wewnętrznej metodą profilu

Ta jakościowa metoda badania składa się z dwóch etapów: wywiadów w jednorodnych grupach i panelu podsumowującego.

Przygotowanie

W trakcie przygotowania powinno się odbyć zebranie przedstawicieli grup respondentów: rodziców, uczniów i nauczycieli podczas którego kolejno zostaną podane niezbędne informacje i poczynione uzgodnienia dotyczące:

  1. charakterystyki metody opracowania profilu;

  2. tematyki ewaluacji/zagadnień do profilu;

  3. terminów spotkań wybranych grup respondentów oraz rozmowy panelowej,

  4. zadań zespołu szkolnych ewaluatorów –kto za co będzie odpowiadaći kiedy ma to wykonać. Chodzi o dobór próby badawczej, zaproszenie tych osób na wywiad fokusowy w ustalonym terminie, przygotowanie narzędzi gromadzenia danych i moderowanie wywiadu.

Wywiady focusowe

Zwane są inaczej wywiadami zogniskowanymi. Polegają na tym, że zbiera się grupę osób reprezentujących jakąś zbiorowość i dokonuje szybkiego rozeznania w ich poglądach na daną sprawę. Opinię tą uznaje się za reprezentatywną dla danej kategorii np. uczniów, rodziców, nauczycieli. Grupa składa się z 6-12 osób.

  1. Przypomnienie zasad metody.

  2. Przedstawienie zagadnień do rozmowy i zasad oceny (ocena + tendencja + argumentacja) – prezentacja schematu notowania.

  3. Moderator kieruje dyskusją, pilnuje trzymania się tematu, dba o równe szanse wszystkich badanych na zabranie głosu. Nie powinien wpływać na końcowy efekt dyskusji, nie może niczego sugerować badanym – tylko notuje ustalenia grupy.

  4. Wyznaczenie dwóch osób do reprezentowania grupy na dyskusję panelową.

Rozmowa panelowa przedstawicieli wszystkich grup fokusowych

  1. Spotkanie prowadzi lider zespołu szkolnych ewaluatorów. Celem jest zebranie opinii każdej grupy.

  2. Wcześniej wyznaczony członek zespołu szkolnych ewaluatorów przygotowuje format arkusza zbiorczego do naniesienia ustaleń poszczególnych grup – profil placówki. Ta osoba powinna też odpowiadać za protokołowanie wypowiedzi w trakcie wywiadu.

  3. Rozmowę należy podsumować w odniesieniu do uzyskanego profilu (wspólnego obrazu przedmiotu badania). Przyjmie ono postać wniosków – w ocenie których aspektów grupy są zgodne, a gdzie (ewentualnie) wystąpiły różnice.

Ze względu na specyfikę badanego obszaru do udziału w wywiadach powinni być zaproszeni reprezentanci uczniów i rodziców uczniów z piątych i szóstych klas w szkole podstawowej, a w gimnazjach i wszystkich typach szkół ponadgimnazjalnych uczniowie i rodzice reprezentujący społeczność klasdrugich i trzecich. Należy sporządzić operat losowania, czyli listę potencjalnych respondentów, przestrzegając zasady, że jedno nazwisko może się na niej znaleźć tylko jeden raz (dotyczy przypadków, gdy w szkole uczy się rodzeństwo).

Tworzenie profilu w badanym zakresie można zorganizować już we wrześniu. Zwłaszcza, że wyniki mogą ukierunkować pracę całej szkoły.

Propozycja formularza do zanotowania opinii w poszczególnych grupach.

PROFIL SZKOŁY/PLACÓWKI W ZAKRESIE REALIZACJI WYMAGANIA Procesy edukacyjne są zorganizowane w sposób sprzyjający uczeniu się

Obszary/wskaźniki

Ocena (--, -, ++, +)

Tendencja

Argumenty

Planowanie procesów edukacyjnych w szkole lub placówce służy rozwojowi uczniów.

W szkole są organizowane zajęcia wyrównawcze i koła zainteresowań.

     

Plan lekcji uwzględnia możliwość okresowego tworzenia grup międzyoddziałowych celem wyrównania wiedzy lub jej pogłębiania.

     

Uczniowie znają stawiane przed nimi cele uczenia się i formułowane wobec nich oczekiwania.

Wymagania przedmiotowe są podawane na początku roku szkolnego i systematycznie przypominane.

     

Każda lekcja rozpoczyna się podaniem celów i kończy refleksją o stopniu ich osiągnięcia.

     

Informowanie ucznia o jego postępach w nauce oraz ocenianie pomagają uczniom uczyć się i planować indywidualny rozwój.

Informacja zwrotna zawarta w komentarzu do oceny zawiera wskazówki, jak poprawić błędy lub udoskonalić pracę.

     

Oceny za osiągnięcia odzwierciedlają spełnienie konkretnych wymagań.

     

Nauczyciele oddzielają funkcję sumującą od wspierającej i ta druga dominuje na lekcjach.

     

Nauczyciele motywują uczniów do aktywnego uczenia się i wspierają ich w trudnych sytuacjach, tworząc atmosferę sprzyjającą uczeniu się.

Informacje od nauczycieli są bardzo konkretne i wyrażają uznanie.

     

Komunikaty słowne nauczycieli odnoszą się do wysiłku ucznia i postępów.

     

Komunikaty słowne nauczycieli zawierają zachęty.

     

Nauczyciele stosują różne metody pracy dostosowane do potrzeb ucznia, grupy i oddziału.

Metody i formy pracy wynikają z diagnozy stylów uczenia się uczniów.

     

Metody pracy są uzależnione od poziomu osiągnięć uczniów.

     

Nauczyciele kształtują u uczniów umiejętność uczenia się.

Uczniowie znają swoje preferencje w sensoryczne, profil mózgu i rodzaj dominujących inteligencji.

     

Uczniowie pełnią różne role grupowe.

     

Uczniowie na lekcjach samodzielnie zdobywają i wykorzystują informacje.

     

Na lekcjach wykorzystuje się metody sprzyjające samodzielności w myśleniu uczniów.

     

Organizacja procesów edukacyjnych umożliwia uczniom powiązanie różnych dziedzin wiedzy i jej wykorzystanie.

Nauczyciele określili „punkty wspólne” podstaw programowych różnych przedmiotów i powołują się na nie podczas lekcji.

     

Uczniowie realizują zagadnienia programowe, wykorzystując konteksty i powiązania z innymi przedmiotami.

     

Uczniowie mają wpływ na sposób organizowania i przebieg procesu uczenia się.

Dobór uczniów do grup realizujących takie samo zadanie jest dowolny.

     

Uczniowie sami decydują co i jak notować lub w inny sposób utrwalać.

     

Uczniowie systematycznie wyrażają opinie o lekcjach i są one wykorzystane do wspólnego z nauczycielem planowania nauki.

     

Uczniowie uczą się od siebie nawzajem.

Podczas zajęć w szkole uczniowie realizują projekty edukacyjne.

     

Praca na lekcjach zawsze uwzględnia formy grupowe.

     

Funkcjonuje system pomocy koleżeńskiej.

     

Uczniowie czują się odpowiedzialni za własny rozwój.

Uczniowie korzystają z oferowanych przez szkołę form wspierania rozwoju.

     

Uczniowie sami proponują zadania do wykonania w ramach realizowanego tematu.

     

Uczniowie uczestniczą w tworzeniu i modyfikowaniu koncepcji pracy szkoły.

     

W szkole lub placówce stosuje się nowatorskie rozwiązania służące rozwojowi uczniów.

Innowacje pedagogiczne są zgłoszone do Kuratorium Oświaty.

     

Szkoła uczestniczy w realizacji projektów współfinansowanych z programów Unii Europejskiej.

     

Uczniowie współuczestniczą w stanowieniu szkolnych praw.

     

Propozycja formularza zbiorczego.

Obszary/wskaźniki

Ocena (--, -, ++, +)

Tendencja

Argumenty

Rodzice

Nauczyciele

Uczniowie

   

Planowanie procesów edukacyjnych w szkole lub placówce służy rozwojowi uczniów.

W szkole są organizowane zajęcia wyrównawcze i koła zainteresowań.

         

Plan lekcji uwzględnia możliwość okresowego tworzenia grup międzyoddziałowych celem wyrównania wiedzy lub jej pogłębiania.

         

Uczniowie znają stawiane przed nimi cele uczenia się i formułowane wobec nich oczekiwania.

Wymagania przedmiotowe są podawane na początku roku szkolnego i systematycznie przypominane.

         

Każda lekcja rozpoczyna się podaniem celów i kończy refleksją o stopniu ich osiągnięcia.

         

Informowanie ucznia o jego postępach w nauce oraz ocenianie pomagają uczniom uczyć się i planować indywidualny rozwój.

Informacja zwrotna zawarta w komentarzu do oceny zawiera wskazówki, jak poprawić błędy lub udoskonalić pracę.

         

Oceny za osiągnięcia odzwierciedlają spełnienie konkretnych wymagań.

         

Nauczyciele oddzielają funkcję sumującą od wspierającej i ta druga dominuje na lekcjach.

         

Nauczyciele motywują uczniów do aktywnego uczenia się i wspierają ich w trudnych sytuacjach, tworząc atmosferę sprzyjającą uczeniu się.

Informacje od nauczycieli są bardzo konkretne i wyrażają uznanie.

         

Komunikaty słowne nauczycieli odnoszą się do wysiłku ucznia i postępów.

         

Komunikaty słowne nauczycieli zawierają zachęty.

         

Nauczyciele stosują różne metody pracy dostosowane do potrzeb ucznia, grupy i oddziału.

Metody i formy pracy wynikają z diagnozy stylów uczenia się uczniów.

         

Metody pracy są uzależnione od poziomu osiągnięć uczniów.

         

Nauczyciele kształtują u uczniów umiejętność uczenia się.

Uczniowie znają swoje preferencje w sensoryczne, profil mózgu i rodzaj dominujących inteligencji.

         

Uczniowie pełnią różne role grupowe.

         

Uczniowie na lekcjach samodzielnie zdobywają i wykorzystują informacje.

         

Na lekcjach wykorzystuje się metody sprzyjające samodzielności w myśleniu uczniów.

         

Organizacja procesów edukacyjnych umożliwia uczniom powiązanie różnych dziedzin wiedzy i jej wykorzystanie.

Nauczyciele określili „punkty wspólne” podstaw programowych różnych przedmiotów i powołują się na nie podczas lekcji.

         

Uczniowie realizują zagadnienia programowe, wykorzystując konteksty i powiązania z innymi przedmiotami.

         

Uczniowie mają wpływ na sposób organizowania i przebieg procesu uczenia się.

Dobór uczniów do grup realizujących takie samo zadanie jest dowolny.

         

Uczniowie sami decydują, co i jak notować lub w inny sposób utrwalać.

         

Uczniowie systematycznie wyrażają opinie o lekcjach i są one wykorzystane do wspólnego z nauczycielem planowania nauki.

         

Uczniowie uczą się od siebie nawzajem.

Podczas zajęć w szkole uczniowie realizują projekty edukacyjne/ mini projekty przedmiotowe.

         

Praca na lekcjach zawsze uwzględnia formy grupowe.

         

Funkcjonuje system pomocy koleżeńskiej.

         

Uczniowie czują się odpowiedzialni za własny rozwój.

Uczniowie korzystają z oferowanych przez szkołę form wspierania rozwoju.

         

Uczniowie sami proponują zadania do wykonania w ramach realizowanego tematu.

         

Uczniowie uczestniczą w tworzeniu i modyfikowaniu koncepcji pracy szkoły.

         

W szkole lub placówce stosuje się nowatorskie rozwiązania służące rozwojowi uczniów.

Innowacje pedagogiczne mają charakter oficjalny, są zgłoszone do Kuratorium Oświaty.

         

Szkoła uczestniczy w realizacji projektów współfinansowanych z programów Unii Europejskiej.

         

Uczniowie współuczestniczą w stanowieniu szkolnych praw.

         

Organizacja badania dokumentów z diagnozy

Celem tego etapu ewaluacji będzie zgromadzenie danych na temat zakresu przeprowadzonej w szkole diagnozy:

  • stylu uczenia się uczniów,

  • specjalnych potrzeb edukacyjnych,

  • profilu kompetencji.

Zadanie to należy do zespołu szkolnych ewaluatorów, a posłużyć się mogą zestawieniem tabelarycznym, w którym przyporządkują daty diagnoz poszczególnym oddziałom i wskażą odbiorców wyników. Schemat tego zestawienia może być następujący.

Typ badania

Oddziały szkolne

V A

Kto zna wyniki

V B

Kto zna wyniki

VI A

Kto zna wyniki

VI B

Kto zna wyniki

najlepiej rozwinięte typy inteligencji

               

preferencje sensoryczne

               

dominująca półkula mózgu

               

trudności

               

zdolności

               

badania osiągnięć szkolnych wzdłuż czasu, pokazujące proces uczenia się

Tu dodatkowo należy podać zakres – jakie przedmioty.

             

Analiza obejmuje miniony okres nauki, nie bieżący rok szkolny. Członkowie zespołu szkolnych ewaluatorów dokonują sprawdzenia dokumentów wskazanych przez nauczycieli uczących wcześniej w obecnych klasach piątych i szóstych szkoły podstawowej lub drugiej i trzeciej pozostałych typów szkół.

Na podstawie wyników badania opinii uczestniczących w tworzeniu profilu reprezentantów grup uczniów, rodziców i nauczycieli oraz efektów analizy dokumentów z diagnozy należy sformułować problem/problemy wymagające zmiany, i to w najbliższej przyszłości. Decyzje w sprawie zmian to plan działania, trzeci krok procedury badania przez działanie.

Kolejnym etapem badania, który zapewni pogłębienie wiedzy na temat wdrażania przyjętego planu działania, może być przeprowadzenie obserwacji i ankietowania uczniów.

Organizacja obserwacji

Obserwacje mogą być prowadzone w ramach realizacji nadzoru pedagogicznego przez dyrektora szkoły, wramach awansu zawodowego przez opiekunów staży na nauczycieli kontraktowych i nauczycieli mianowanychoraz w trakcie lekcji/zajęć otwartych. Idealnym byłoby poddanie obserwacjom lekcjiwszystkich nauczycieli, którzy uczą w szkole. Warte rozważenia jest też pomysł, by taką lekcję przeprowadził dyrektor szkoły, przecież i on/ona realizuje pensum i ma takie same zadania.

W trakcie poszczególnych obserwacji uwagę należy skoncentrować na zachowaniach i wypowiedziach związanych z badanymi obszarami i aspektami, przydatne więc będą sformułowania wskaźników użyte w formularzu profilu szkoły. Arkusz obserwacji musi być tak skonstruowany, żeby pełnił szereg funkcji: pomocróżnym obserwatorom w jednakowym rejestrowaniu wszystkich uzgodnionych elementów lekcji iułatwianie późniejszej ich analizy orazdokumentacja procesu badawczego celem scharakteryzowania rzeczywistych działań w stosunku do planu.

Jeśli np. problemem, zagadnieniem, jakie uzyskało niejednoznaczny obraz w profilu szkoły są cele lekcji, to arkusz mógłby wyglądać tak.

Przykład arkusza obserwacji.

Wskaźnik

Zachowanie nauczyciela

Wypowiedź nauczyciela

Zachowanie uczniów

Wypowiedzi uczniów

Nauczyciel zapoznaje uczniów z celami lekcji.

       

Uczniowie aktywnie uczestniczą w osiągnięciu celów lekcji.

       

W trakcie lekcji sprawdza się poziom osiągnięcia założonych celów.

       

Ocena poziomu osiągnięcia celów odnosi do możliwości uczniów.

       

Gdyby także metody pracy na lekcjach były różnie postrzegane przez uczestników badania metodą profilu, to arkusz poszerzyłby się o kolejne wskaźniki.

Wskaźnik

Zachowanie nauczyciela

Wypowiedź nauczyciela

Zachowanie uczniów

Wypowiedzi uczniów

Metody pracy sprzyjają realizacji założonych celów.

       

Nauczyciel przydziela uczniom zadania dostosowane do ich indywidualnych możliwości.

       

Nauczyciel celowo dobrał pomoce dydaktyczne.

       

Uczniowie znają stosowane przez nauczyciela metody pracy.

       

Zależnie od zakresu wdrażanych przez szkołę zmian, arkusz obserwacyjny powinien uwzględniać wszystkie uświadamiane sobie przez nauczycieli wskaźniki.

Dla zwolenników bardziej opisowego charakteru notatek z obserwacji przydatny może okazać się poniższy arkusz.

Lp.

Przedmiot obserwacji

Fakty i opinie (Krótki opis zdarzenia i własna ocena)

 

Dopasowanie języka celów lekcji do percepcji uczniów.

............................................................

........................................................

 

Monitorowanie osiągania celów w trakcie lekcji.

...................................................

...................................................

 

Trafność doboru metod pod względem planowanych celów lekcji.

.....................................................................

....................................................................

 

Trafność doboru metod pod względem właściwości opracowywanego materiału.

............................................

....................................................

..................................................................

 

Trafność doboru metod pod względem możliwości uczniów.

.........................................................................

...............................................................................

............................................................................

 

Zakres i skuteczność pomocy w trakcie uczenia się (jeśli była potrzebna).

....................................................................

...........................................................

............................................................

 

Korelacja między przedmiotowa.

.......................................................

.......................................................

....................................................

 

Tworzenie uczniom warunków do wzajemnego uczenia się.

.........................................................

..................................................................

.....................................................................

 

Praktyczne wykorzystanie różnych środków dydaktycznych.

...................................................................

................................................................

 

Przestrzeganie zasad oceniania kształtującego.

.........................................................................

......................................................

 

Wpływ uczniów na uczenie się: treści, sposób pracy, komunikację/relacje.

.......................................................................

................................................................

 

Możliwość podsumowania lekcji w kontekście osiągniętych celów.

.....................................................................

 

Ankieta do uczniów

W dorobku polskiej pedagogiki znajduje się wystandaryzowane narzędzie oceny lekcji przez uczniów. Jest nim opublikowany przez prof. Bolesława Niemierkę kwestionariusz „Nasze lekcje …”.     4 Warto po niego sięgnąć nie tylko przy okazji ewaluacji wewnętrznej, ale przede wszystkim stosować regularnie, gdyż sprzyja nabywaniu przez uczniów samoświadomości, co wpływa na efektywne uczenie się i nauczanie.

W niniejszym projekcie przeprowadzenie ankietowania uczniów klas piątych i szóstych w szkole podstawowej oraz uczniów klas drugich i trzecich w gimnazjach i wszystkich typach szkół ponadgimnazjalnych mogą przeprowadzić nauczyciele wybranych przedmiotów. Trzeba ustalić tydzień, w którym badanie się odbędzie. Analizą wyników powinni być zainteresowani wszyscy nauczyciele w kontekście swoich lekcji, ale całościowe opracowanie musi być powierzone zespołowi szkolnych ewaluatorów.

  1. Treść lekcji

  1. Ten przedmiot jest ważną częścią naszego wykształcenia.

    Na pewno tak

    Raczej tak

    Nie mam zdania

    Raczej nie

    Na pewno nie

             
  2. Ten przedmiot jest mocno związany z tym, co się dzieje poza szkołą, w życiu.

    Na pewno tak

    Raczej tak

    Nie mam zdania

    Raczej nie

    Na pewno nie

             
  3. Mam poczucie, że uczę się potrzebnych rzeczy.

    Na pewno tak

    Raczej tak

    Nie mam zdania

    Raczej nie

    Na pewno nie

             
  4. Ilość materiału jest rozsądna.

    Na pewno tak

    Raczej tak

    Nie mam zdania

    Raczej nie

    Na pewno nie

             
  5. To jest przedmiot „na myślenie”, a nie „na pamiętanie”.

Na pewno tak

Raczej tak

Nie mam zdania

Raczej nie

Na pewno nie

         
  1. Przebieg lekcji

  1. Czas lekcji jest dobrze wykorzystany.

    Na pewno tak

    Raczej tak

    Nie mam zdania

    Raczej nie

    Na pewno nie

             
  2. Uczniowie sami kierują niektórymi ćwiczeniami.

    Na pewno tak

    Raczej tak

    Nie mam zdania

    Raczej nie

    Na pewno nie

             
  3. Uczniowie mówią na lekcji co najmniej tyle, ile mówi nauczyciel.

    Na pewno tak

    Raczej tak

    Nie mam zdania

    Raczej nie

    Na pewno nie

             
  4. Niektóre tematy zajęć są zaproponowane przez uczniów.

Na pewno tak

Raczej tak

Nie mam zdania

Raczej nie

Na pewno nie

         

10. Zajęcia przebiegają w tempie zależnym od pracy uczniów.

Na pewno tak

Raczej tak

Nie mam zdania

Raczej nie

Na pewno nie

         
  1. Wyposażenie lekcji

  1. Środki dydaktyczne są stosowane bardzo często.

    Na pewno tak

    Raczej tak

    Nie mam zdania

    Raczej nie

    Na pewno nie

             
  2. Są to środki nowoczesne.

    Na pewno tak

    Raczej tak

    Nie mam zdania

    Raczej nie

    Na pewno nie

             
  3. Służą do praktycznego działania, nie tylko jako ilustracja.

    Na pewno tak

    Raczej tak

    Nie mam zdania

    Raczej nie

    Na pewno nie

             
  4. Uczniom wolno wykonywać własne doświadczenia.

Na pewno tak

Raczej tak

Nie mam zdania

Raczej nie

Na pewno nie

         

15. Niektóre środki są wytworzone przez uczniów.

Na pewno tak

Raczej tak

Nie mam zdania

Raczej nie

Na pewno nie

         
  1. Uczniowie

16. Uczniowie dobrze wiedzą czego i jak mają się uczyć.

Na pewno tak

Raczej tak

Nie mam zdania

Raczej nie

Na pewno nie

         

17. Wiadomo, co trzeba umieć na każdy stopień.

Na pewno tak

Raczej tak

Nie mam zdania

Raczej nie

Na pewno nie

         

18. Nauczyciel traktuje uczniów przyjaźnie.

Na pewno tak

Raczej tak

Nie mam zdania

Raczej nie

Na pewno nie

         

19. Każdy uczeń może liczyć na pomoc nauczyciela.

Na pewno tak

Raczej tak

Nie mam zdania

Raczej nie

Na pewno nie

         

20. Nauczyciel chętnie przyznaje rację uczniom.

Na pewno tak

Raczej tak

Nie mam zdania

Raczej nie

Na pewno nie

         

E. Uczenie się

21. Uczniowie czują, że ich zdolności są ważne.

Na pewno tak

Raczej tak

Nie mam zdania

Raczej nie

Na pewno nie

         

22. Uczniowie odkrywają, że wiele potrafią.

Na pewno tak

Raczej tak

Nie mam zdania

Raczej nie

Na pewno nie

         

23. Własne pomysły uczniów bardzo się liczą.

Na pewno tak

Raczej tak

Nie mam zdania

Raczej nie

Na pewno nie

         

24. Zainteresowania uczniów mają duże znaczenie w uczeniu się.

Na pewno tak

Raczej tak

Nie mam zdania

Raczej nie

Na pewno nie

         

25. Uczniowie chętnie zdobywają umiejętności z tej dziedziny.

Na pewno tak

Raczej tak

Nie mam zdania

Raczej nie

Na pewno nie

         

Dziękuję za wypełnienie ankiety. Jeśli chcesz, możesz podpisać kwestionariusz.

W projektowanej ewaluacji uczniowie dwukrotnie wypełniają ten kwestionariusz – na początku października i w styczniu. Interpretacja wartości punktów skali według jego autora powinna być następująca: na pewno tak – 5, raczej tak – 4, nie mam zdania – 3, raczej nie – 2, na pewno nie – 1. Analiza uzyskanych wyników ankietowania może polegać na analizie rozkładu lub obliczeniu średniej arytmetycznej każdej pozycji kwestionariusza,jego części, i całości. Nauczyciel powinien omówić z uczniami uzyskane rezultaty badania ich opinii i wspólnie z nimi zaplanować sposoby podniesienia efektywności procesu edukacyjnego. Uczniowie przekonują się, jak bardzo nauczycielowi zależy na poprawie jakości nauczania, zwłaszcza, jeżeli potem obserwują dążenie do realizacji ustaleń. Cykliczne powtarzanie badania uświadamia uczniom możliwość współdecydowania o ważnych dla siebie aspektach, pozwala na autorefleksję, kształtuje wspólnotę celów z nauczycielem i wyzwala w nich poczucie odpowiedzialności za wyniki własnej pracy.

Dla zainteresowanych bardziej „miękkimi” sposobami zbierania opinii uczniów godne polecenia byłyby alternatywne w stosunku do ankiety metody grupowej wizualizacji, np. sortowanie lub „róża wiatrów”.

W tych metodach można wykorzystać wybrane z powyższego kwestionariusza pozycje, np. wg zasady po jednej z każdej części:

  • Uczę się potrzebnych rzeczy.

  • Tempo lekcji zależy od pracy uczniów.

  • Środki dydaktyczne są bardzo pomocne.

  • Wiem, czego i jak mam się uczyć.

  • Własne pomysły uczniów bardzo się liczą.

W metodzie sortowania pojedyncze osoby lub grupy otrzymują zbiór kartek z tymi stwierdzeniami i mają za zadanie przyporządkować je do, odpowiedniej ich zdaniem, kategorii: na wszystkich lekcjach, tylko na niektórych lekcjach, na żadnej lekcji. W metodzie „róży wiatrów”na osiach umieszcza się nazwę elementu podlegającego ocenie, tzn. powyższe stwierdzenia. Linie osi tworzą skale, np. od 1 do 6. Tak przygotowaną „różę" należy zawiesić w sali i poprosić uczniów o zaznaczenie na każdej osi punktu odpowiadającego jego ocenie. Zarówno wyniki zbiorcze w postaci rozkładu w sortowaniu jak i opisany plakat: data badania, nazwa przedmiotu i klasa, nauczyciele przekazują zespołowi szkolnych ewaluatorów.

Jeszcze innym rozwiązaniem może być postawienie uczniom pytania: W jakim stopniu, dzięki nauce w naszej szkole, opanowałeś wymienione umiejętności wynikające z podstawy programowej.

Wariant dla szkoły podstawowej

Lp.

Umiejętność

Stopień opanowania

Zdecydowanie tak

Raczej tak

Raczej nie

Zdecydowanie nie

Trudno powiedzieć

 

Czytanie –rozumienie, wykorzystywanie i przetwarzanie tekstów w zakresie umożliwiającym zdobywanie wiedzy, wszechstronny rozwój i uczestnictwo w życiu społeczeństwa.

         
 

Myślenie matematyczne - korzystanie z podstawowych narzędzi matematyki w życiu codziennym oraz prowadzenie elementarnych rozumowań matematycznych.

         
 

Myślenie naukowe -formułowanie wniosków opartych na obserwacjach przyrody i społeczeństwa.

         
 

Ustne i pisemne komunikowanie się w języku ojczystym i w języku obcym.

         
 

Posługiwanie się nowoczesnymi technologiami informacyjno-komunikacyjnymi, w tym także dla wyszukiwania i korzystania z informacji.

         
 

Uczenie się jako sposób zaspokajania naturalnej ciekawości świata, odkrywania swoich zainteresowań i przygotowania do dalszej edukacji.

         
 

Współpraca w zespole.

         

Wariant dla gimnazjum i szkoły ponadgimnazjalnej

Lp.

Umiejętność

Stopień opanowania

Zdecydowanie tak

Raczej tak

Raczej nie

Zdecydowanie nie

Trudno powiedzieć

 

Czytanie – rozumienie, wykorzystywanie i refleksyjne przetwarzanie tekstów, w tym tekstów kultury, prowadzące do osiągnięcia własnych celów, rozwoju osobowego oraz aktywnego uczestnictwa w życiu społeczeństwa

         
 

Myślenie matematyczne – wykorzystanie narzędzi matematyki w życiu codziennym oraz do formułowania sądów opartych na rozumowaniu matematycznym.

         
 

Myślenie naukowe – wykorzystanie wiedzy o charakterze naukowym do identyfikowania i rozwiązywania problemów, a także formułowania wniosków opartych na obserwacjach dotyczących przyrody i społeczeństwa.

         
 

Ustne i pisemne komunikowanie się w języku ojczystym i w językach obcych.

         
 

Sprawne posługiwania się nowoczesnymi technologiami informacyjno- komunikacyjnym.

         
 

Wyszukiwanie, selekcjonowanie i krytyczna analiza informacji.

         
 

Rozpoznawanie własnych potrzeb edukacyjnych oraz uczenia się.

         
 

Współpraca w zespole.

         

Szczególnie odważni i zdeterminowani badacze mają możliwość skorzystania z propozycji wspólnego z uczniami tworzenia listy pytań do ankiety. Taki przykład został opublikowany w jednym z pierwszych polskojęzycznych poradników, kiedy ewaluacja w oświacie nie była jeszcze obowiązkowa. Autor tego pomysłu żywi przekonanie, że „Ankieta ewaluacyjna będzie dla uczniów bardziej czytelna i zachęci do większego zaangażowania, jeżeli przygotują ją wspólnie.”     5 Według niego formułowaniepytań lub, w przypadku mało doświadczonych uczniów, ichwybieranie z listy powinno odbywać się najpierww grupach, potem w całej klasie.

Przykładlisty wypowiedzi, z którejuczniowie wybierają te pasujące doich sytuacji.

  • W naszej szkole jest wysoki poziom nauczania.

  • Szkoła wymaga ode mnie zbyt wiele.

  • Uczniowie w naszej klasie lubią drażnić się ze sobą.

  • Uczniowie słuchają, co inni mają do powiedzenia.

  • W szkole jest wiele ciekawych propozycji spędzania czasu poza lekcjami.

  • W naszej klasie jest za głośno podczas lekcji.

  • Nauczyciele odpowiadają na moje pytania.

  • Nauczyciele zwracają uwagę na dyscyplinę.

  • Nauczyciele uzasadniają, dlaczego stawiają nam zły stopień.

  • Nauczyciele wszystkich uczniów traktują jednakowo.

  • Nauczyciele sami decydują o tym, co mamy robić na lekcji.

  • Nauczyciele dokładnie tłumaczą polecenia.

  • Nauczyciele zmuszają nas do pracy.

  • Nauczyciele dbają o dobrą atmosferę w klasie.

  • Nauczyciele zadają prace w zależności od możliwości uczniów.

  • Nauczyciele zachęcają nas do wypowiadania własnego zdania.

  • Nauczyciele pytają nas, czy lekcja nam się podobała.

  • Nauczyciele oceniają sprawiedliwie.

  • Nauczyciele pomagają nam zrozumieć, jak uczyć się różnych przedmiotów.

  • Nauczyciele mówią nam, co planują na zajęciach w następnym tygodniu.

  • Nauczyciele wspierają uczniów, którzy mają trudności w nauce.

  • W szkole uczymy się pożytecznych rzeczy.

  • Lekcje są ciekawe.

  • Mam zaufanie do nauczycieli.

  • Mam wpływ na to, co się dzieje na lekcji.

  • Mogę sam decydować o tym, z kim współpracuję podczas wykonywania zadań związanych z nauką.

  • Na lekcji mogę zadawać pytania.

  • Mamy ciekawe podręczniki.

  • Mogę w klasie pokazać, co potrafię, i wszyscy mi gratulują.

  • Mógłbym na lekcji robić o wiele więcej.

  • Sam muszę sobie radzić z trudnościami w nauce.

  • W pracy w grupach mogę powiedzieć swoje zdanie.

  • Chętnie uczę się w domu.

  • Wiemy wcześniej, jakie są kryteria oceniania.

  • Koledzy w klasie śmieją się ze mnie.

  • Uczniowie na lekcjach śmieją się z innych, gdy ci popełniają błędy.

  • Uczniowie podczas lekcji dokuczają sobie nawzajem.

  • Uczniowie w naszej klasie chcą się uczyć.

  • Często dyskutujemy, jak rozwiązać jakiś problem.

  • Pomagamy sobie nawzajem.

Następnie nauczyciel tworzy kwestionariusz z pozycjami w formie pytań zamkniętych i pytań z nieskomplikowaną skalą np.:

  Jak jest w mojej klasie?

Zawsze

Raz na dwa- trzy miesiące

Najwyżej raz w semestrze

Raz na rok

W tym roku nigdy

Uczniowie w naszej klasie chcą się uczyć.

         

Uczniowie mogą proponować tematy lekcji.

         

Wiemy wcześniej, jakie są kryteria oceniania.

         

Itd.

         

Nauczyciele wspierają uczniów naszej klasy, jeśli mają trudności w nauce.

  1. Wszyscy

  2. Więcej niż połowa

  3. Mniej niż połowa

  4. Nikt

Itd.

W tym rozwiązaniu uczniowie najpierw wypełniają gotowe ankiety, a potem nanoszą swoje wyniki na zbiorczy plakat, gdyż warunek anonimowości wymaga, żeby nauczyciel w tym nie uczestniczył. Po fazie omówienia wyników należy sformułować wnioski do działania dla całej klasy, a wyniki zbiorcze przekazać zespołowi szkolnych ewaluatorów.

Zakończenie

Wnioski z analizy wszystkich rodzajów danych, pozyskanych z różnych źródeł, różnymi metodami, czyli z zachowaniem nadrzędnej zasady ewaluacji, jaką jest triangulacja, powinny być zebranie i zaprezentowane najpierw członkom rady pedagogicznej, potem Samorządowi Uczniowskiemu i rodzicom na zebraniu ogólnym. Dyskusja nad tymi wnioskami daje szansę na podjęcie racjonalnych decyzji w kwestiach najbardziej pilnych, czemu ostatecznie ma służyć ewaluacja wewnętrzna. Zgodnie z modelem „action research” jest to zamknięcie pierwszego cyklu badania i jednocześnie sposobność do podjęcia następnego.

Literatura:

  1. Eliot J., Praktyczny poradnik prowadzenia „actionreserch” [w:] Ewaluacja w szkole. Wybór tekstów,MiG, Olsztyn 1997.

  2. Konarzewski K., Jak uprawiać badania oświatowe. Metodologia praktyczna, WSiP, Warszawa 2000.

  3. Niemierko B., Kształcenie szkolne. Podręcznik skutecznej dydaktyki, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2007.

  4. Praca zbiorowa pod red. E. Tołwińskiej–Królikowskiej, Autoewaluacja w szkole,Wydawnictwo Centralnego Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli,Warszawa 2002.

  5. Sagor R., przeł. Kruszewski K., Badanie przez działanie. Jak wspólnie badać, żeby lepiej uczyć, Centrum Edukacji Obywatelskiej, Warszawa 2008.

  6. Swat-Pawlicka M., „Wyjdź za drzwi, Korczak!” Analiza danych zebranych w procesie ewaluacji zewnętrznej w kontekście procesu kształtowania się podmiotowości ucznia w polskiej szkole [W:] Jak budować dobrą szkołę… Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2015.

  7. Wasilewska O., Rybińska A., Muzyk A., Raport: Wykorzystanie ewaluacji zewnętrznej i wewnętrznej przez szkoły,Instytut Badań Edukacyjnych, Warszawa 2014.

       1 Swat-Pawlicka M., „Wyjdź za drzwi, Korczak!” Analiza danych zebranych w procesie ewaluacji zewnętrznej w kontekście procesu kształtowania się podmiotowości ucznia w polskiej szkole [W:] Jak budować dobrą szkołę… Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2015

       2 Przewodnik po wymaganiach, wydawnictwo MEN i ORE, dostępne na www.npseo.pl

       3 Wasilewska O., Rybińska A., Muzyk A., Raport: Wykorzystanie ewaluacji zewnętrznej i wewnętrznej przez szkoły,Instytut Badań Edukacyjnych, Warszawa 2014.

       4 Niemierko B., Kształcenie szkolne. Podręcznik skutecznej dydaktyki, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2007.

     5 E. Tołwińska – Królikowska (red.), Autoewaluacja w szkole, CODN, Warszawa 2002.

Sprawdź inne nasze serwisy

Karta Nauczyciela od A do Z Poradnik Dyrektora Szkoły Nadzór nad działalnością szkoły Kwadrans dla dyrektora szkoły Zarządzanie przedszkolem Portal BHP Ochrona danych osobowych

Strona używa plików cookies.
Kliknij tutaj, żeby dowiedzieć się jaki jest cel używania cookies oraz jak zmienić ustawienia cookie w przeglądarce.
Korzystając ze strony użytkownik wyraża zgodę na używanie plików cookies, zgodnie z bieżącymi ustawieniami przeglądarki.
wiper-pixel