Będą duże zmiany w żłobkach i klubach dziecięcych od 2027 i 2028 roku

Projekt ustawy stanowi kolejny element reformy opieki i edukacji wczesnodziecięcej. Z uzasadnienia projektu wynika, że jej celem jest zwiększenie dostępu do opieki żłobkowej, likwidacja barier ekonomicznych dla rodziców oraz zwiększenie jakości opieki i edukacji najmłodszych dzieci.

W komunikacie Kancelarii Prezesa Rady Ministrów wskazano, że nowe rozwiązania mają wspierać rozwój żłobków i innych form opieki, wzmacniać rolę opiekunów oraz ułatwiać rodzicom dostęp do bezpiecznej i wysokiej jakości opieki nad najmłodszymi dziećmi.

Jedną z najważniejszych projektowanych zmian jest wprowadzenie punktu opieki dziennej. Zgodnie z projektem opieka nad dziećmi w wieku do lat 3 będzie mogła być organizowana w formie żłobka, klubu dziecięcego lub punktu opieki dziennej, a także sprawowana przez nianię.

Dzienny opiekun w punkcie opieki dziennej będzie mógł być zatrudniany przez uprawnione podmioty na podstawie umowy o pracę albo umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Będzie mógł także prowadzić działalność na własny rachunek jako podmiot prowadzący punkt opieki dziennej.

Z uzasadnienia projektu wynika, że punkt opieki dziennej ma ułatwić organizację tej formy opieki, w tym zapewnienie zastępstw lub zmianę dziennego opiekuna w danej lokalizacji bez konieczności wykreślania jednej osoby z wykazu i wpisywania innej. Opieka ta ma zachować charakter zbliżony do warunków domowych.

Projekt zakłada, że prowadzenie żłobka, klubu dziecięcego lub punktu opieki dziennej będzie działalnością regulowaną w rozumieniu ustawy – Prawo przedsiębiorców. Będzie wymagało wpisu do rejestru instytucji opieki nad dziećmi w wieku do lat 3, w części dotyczącej danych o żłobkach, klubach dziecięcych i punktach opieki dziennej. Wnioski i załączniki dotyczące wpisu, zmiany lub wykreślenia z rejestru mają być składane wyłącznie drogą elektroniczną za pomocą systemu teleinformatycznego.

Projekt przewiduje utworzenie rejestru instytucji opieki nad dziećmi w wieku do lat 3. Rejestr będzie prowadzony przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce prowadzenia żłobka, klubu dziecięcego lub punktu opieki dziennej, przy użyciu systemu teleinformatycznego. Rejestr ma obejmować dane o żłobkach, klubach dziecięcych i punktach opieki dziennej, dane o osobach zatrudnionych w tych instytucjach oraz o dziennych opiekunach prowadzących działalność na własny rachunek, a także informacje dotyczące finansowania zadań wynikających z ustawy.

W uzasadnieniu projektu wskazano, że dotychczasowy wykaz dziennych opiekunów ma stracić rację bytu, ponieważ punkt opieki dziennej ma stać się formą opieki odrębną od osoby dziennego opiekuna. Dane gromadzone obecnie w wykazie dziennych opiekunów mają zostać włączone do nowego rejestru.

Projekt przewiduje zmiany dotyczące standardów opieki nad dziećmi w wieku do lat 3. Minister właściwy do spraw rodziny ma określić, w drodze rozporządzenia, szczegółowe standardy opieki, w tym standardy niezbędne i fakultatywne.

Niezbędne standardy opieki mają obejmować m.in. obszary pracy z dziećmi, organizacji pracy personelu oraz współpracy personelu z rodzicami. W przypadku standardów dotyczących podmiotów już prowadzących instytucje oraz standardów fakultatywnych projekt wskazuje również obszar monitorowania wdrażania standardów.

Z perspektywy dyrektorów żłobków i osób kierujących klubami dziecięcymi istotne będą projektowane wymagania dotyczące stosowania standardów w organizacji pracy placówki oraz wykazywania ich spełniania w zakresie wymaganym przepisami.

Projekt przewiduje także zmianę dotyczącą wizerunku dzieci. Podmiot prowadzący żłobek, klub dziecięcy lub punkt opieki dziennej nie będzie mógł, nawet w przypadku wyrażenia zgody przez rodzica, udostępniać publicznie wizerunku dziecka objętego opieką w prowadzonej instytucji.

Projekt wskazuje jednocześnie, że udostępnieniem publicznym wizerunku dziecka nie będzie udostępnienie wizerunku stanowiącego jedynie szczegół całości, takiej jak zgromadzenie, krajobraz lub publiczna impreza. Nie będzie nim również udostępnienie wizerunku dziecka wyłącznie rodzicom dzieci objętych opieką w danym żłobku, klubie dziecięcym lub punkcie opieki dziennej.

Zmiany w żłobkach mają objąć także wyżywienie dzieci. Projekt przewiduje, że żłobek, klub dziecięcy i punkt opieki dziennej będą zapewniać dzieciom nieograniczony dostęp do wody do picia.

Projekt zakłada również, że w żłobkach i klubach dziecięcych będą stosowane środki spożywcze spełniające wymagania określone w przepisach wykonawczych. W przypadku dzieci ze szczególnymi wymaganiami zdrowotnymi żłobek i klub dziecięcy mają uwzględniać, w miarę swoich możliwości, potrzeby dzieci powodujące konieczność wyeliminowania z posiłków niektórych składników lub środków spożywczych.

Rodzic, po uzgodnieniu z dyrektorem żłobka albo osobą kierującą pracą klubu dziecięcego, będzie mógł dostarczać gotowe posiłki dla dziecka wymagającego stosowania diety wynikającej ze szczególnych wymagań zdrowotnych. Projekt przewiduje również regulacje dotyczące przechowywania i podawania odciągniętego mleka kobiecego oraz zapewnienia miejsca, w którym matka może nakarmić dziecko piersią.

Projekt ustawy przewiduje nowe obowiązki dotyczące miejsc zabawy i aktywności dzieci poza budynkiem. W projekcie wskazano, że podmiot prowadzący żłobek jest obowiązany zapewnić na terenie, na którym jest prowadzony żłobek, plac zabaw dla dzieci w wieku do lat 3. Podmiot prowadzący klub dziecięcy ma zapewnić dzieciom objętym opieką dostęp do placu zabaw dla dzieci w wieku do lat 3. Natomiast podmiot prowadzący punkt opieki dziennej ma zapewnić dzieciom objętym opieką dostęp do miejsca odbywania zajęć na zewnątrz.

Projekt przewiduje również możliwość określenia, w drodze rozporządzenia, funkcjonalności placów zabaw dla dzieci w wieku do lat 3 objętych opieką w żłobkach.

Ważna zmiana dotyczy kwalifikacji opiekunów w żłobkach i klubach dziecięcych. Projekt zmienia przepisy dotyczące kwalifikacji osób pracujących w żłobkach i klubach dziecięcych. Opiekunem w żłobku lub klubie dziecięcym będzie mogła być osoba, która odbyła nie wcześniej niż 2 lata przed podjęciem zatrudnienia jako opiekun szkolenie z udzielania dziecku pierwszej pomocy oraz spełnia wymagania kwalifikacyjne określone w ustawie.

Opiekun w żłobku lub klubie dziecięcym będzie obowiązany do systematycznej aktualizacji wiedzy i umiejętności w zakresie usług opieki i wczesnej edukacji dzieci w wieku do lat 3, pracy z dziećmi, organizacji pracy personelu oraz współpracy z rodzicami. Szkolenia te ma nieodpłatnie zapewniać podmiot prowadzący żłobek lub klub dziecięcy.

Przewidziano także rozwiązania przejściowe dla osób pełniących funkcję dyrektora żłobka, osób kierujących klubem dziecięcym, opiekunów oraz dziennych opiekunów, które przed 1 stycznia 2027 r. nie spełniają nowych wymagań. Osoby te będą mogły wykonywać funkcję lub być zatrudnione nie dłużej niż do 31 grudnia 2028 r., chyba że odbędą 30-godzinne szkolenie wskazane w projekcie.

Projekt zmienia regulacje dotyczące pielęgniarki lub położnej w żłobku. W żłobku, do którego uczęszcza więcej niż trzydzieścioro dwoje dzieci, trzeba będzie zatrudnić co najmniej jedną pielęgniarkę lub położną albo zapewnić dzieciom, zgodnie ze statutem żłobka, pielęgnację i opiekę pielęgniarki lub położnej.

Projekt przewiduje dodatkowe uprawnienia dla osób sprawujących opiekę nad dziećmi w wieku do lat 3. Opiekun w żłobku lub klubie dziecięcym oraz dzienny opiekun mają korzystać, podczas lub w związku z pełnieniem obowiązków służbowych, z ochrony przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych na zasadach określonych w Kodeksie karnym.

Opiekunowi w żłobku lub klubie dziecięcym oraz dziennemu opiekunowi ma także przysługiwać prawo do płatnego czasu wolnego od obowiązków obejmujących bezpośrednią opiekę nad dziećmi w związku z podnoszeniem kwalifikacji zawodowych.

Projekt przewiduje także legitymację opiekuna małego dziecka. Legitymacja ma potwierdzać zatrudnienie jako opiekun w żłobku lub klubie dziecięcym albo jako dzienny opiekun w punkcie opieki dziennej, ewentualnie prowadzenie działalności na własny rachunek jako dzienny opiekun. Ma również poświadczać prawo do uprawnień dotyczących ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego. W komunikacie Kancelarii Prezesa Rady Ministrów wskazano, że chodzi o 33-procentową ulgę na przejazdy publicznym transportem zbiorowym.

Zaplanowano też ustanowienie Dnia Opiekuna Małego Dziecka, obchodzonego 4 kwietnia. Projekt przewiduje możliwość przyznawania nagród pieniężnych osobom szczególnie zasłużonym lub wyróżniającym się w obszarze sprawowania opieki nad dziećmi w wieku do lat 3.

Zasadniczo ustawa ma wejść w życie 1 stycznia 2028 r. Projekt przewiduje jednak wyjątki, m.in. dla części przepisów obowiązujących od 1 stycznia 2027 r., od 1 września 2027 r., po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, od 1 kwietnia 2028 r., a także dla wybranych rozwiązań technicznych oraz regulacji przewidzianych na 1 stycznia 2032 r.