Instytut Badań Edukacyjnych PIB przekazał Ministerstwu Edukacji Narodowej projekty podstaw programowych dla liceów, techników, branżowych szkół I i II stopnia oraz szkół specjalnych przysposabiających do pracy. Propozycje przewidują m.in. wspólny „rok bazowy” w I klasie, rozszerzenia od II klasy i znacznie większą swobodę dyrektora w układaniu planu zajęć. Sprawdź, co może się zmienić w szkołach ponadpodstawowych.

Nowe podstawy są kontynuacją podstaw programowych dla szkół podstawowych, które obowiązują od 1 września 2026 r. Opierają się na tych samych założeniach (Profil absolwenta i absolwentki) i posługują się tymi samymi kategoriami pojęciowymi.

Poznaj projekty podstaw programowych dla szkół ponadpodstawowych>>

Rok bazowy w I klasie liceum i technikum, rozszerzenia od klasy II

W I klasach liceów i techników uczniowie realizowaliby jednakową podstawę programową. W tym tzw. roku bazowym pogłębialiby wiedzę i umiejętności ze szkoły podstawowej oraz rozwijali kompetencje fundamentalne i sposoby uczenia się dostosowane do nowych wymagań. Rozszerzenia rozpoczynałyby się od II klasy.

Większa elastyczność dyrektora w planowaniu zajęć

Najważniejsze dla dyrektorów zmiany organizacyjne to:

liczba przedmiotów do wyboru dyrektora wzrosłaby z 4 do 12, a ich wymiar z 1 do 2 godzin,
dyrektor mógłby dowolnie rozłożyć godziny przedmiotów od II klasy,
liczba godzin rozszerzeń pozostałaby bez zmian: 21 + 1. Te 21 godzin wynika z rozporządzenia o ramowych planach nauczania, a dodatkową godzinę można przeznaczyć z godzin do dyspozycji dyrektora,
każde rozszerzenie miałoby co najmniej 6 godzin, a o ich rozłożeniu decydowałby dyrektor szkoły.

Proponowane przedmioty do wyboru dyrektora to: sztuki wizualne, muzyka, język łaciński i kultura antyczna, filozofia, wiedza o mediach, historia sztuki, wstęp do rozumowań matematycznych, matematyka wyższa, analiza i modelowanie danych, astronomia, technologie przełomowe oraz bezzałogowe statki powietrzne. Godzinę można też przeznaczyć na przedmiot autorski.

Wiedza, kompetencje i praktyka – założenia nowych podstaw

Wiedza: wysokie wymagania przedmiotowe zostają, zwłaszcza w kursach rozszerzonych, które przygotowują do studiów kierunkowych. Kursy podstawowe mają budować fundament wiedzy ogólnej oparty na głębokim rozumieniu zjawisk i procesów. Będzie mniej wymagań polegających wyłącznie na odtwarzaniu z pamięci.
Kompetencje: kontynuacja rozwijania m.in. krytycznego i kreatywnego myślenia, rozwiązywania problemów, współpracy, dbania o innych i o siebie oraz kierowania sobą.
Praktyka: w każdym przedmiocie zaproponowano doświadczenia edukacyjne, czyli okazje do wykorzystania wiedzy w praktyce. Mogą to być np. analiza ofert produktów finansowych, samodzielne kwerendy historyczne, wywiady, minibadania, symulacje i debaty.

Zmiany w technikum i szkołach branżowych

W technikum dwa przedmioty przyrodnicze związane z zawodem byłyby nauczane tak jak w liceum, a dwa pozostałe, niepowiązane z zawodem, w mniejszym zakresie. Ma to zmniejszyć obciążenie uczniów i dać więcej czasu na przygotowanie do zawodu.

W szkołach branżowych projekty kładą nacisk na wzmocnienie kształcenia ogólnego i kompetencji fundamentalnych, czyli matematycznych i językowych. To odpowiedź na wyniki badania PISA. W ostatniej edycji badania niskie poziomy umiejętności (poniżej poziomu 2.) osiągało:

71% piętnastolatków ze szkół branżowych w matematyce,
68% w rozumieniu czytanego tekstu,
59% w zakresie przyrody.

Matura w nowej formule od 2031 r.

Wymagania egzaminacyjne zostaną dopasowane do nowych podstaw programowych. Matura w nowej formule ma obowiązywać od 2031 r.

Najważniejsze zmiany dla dyrektora – zestawienie

Obszar	Propozycja
Przedmioty do wyboru dyrektora	12 zamiast 4
Wymiar przedmiotu do wyboru	2 godziny zamiast 1
Rozkład godzin przedmiotów	dowolny od II klasy
I klasa liceum i technikum	wspólna podstawa programowa („rok bazowy”)
Początek rozszerzeń	od II klasy
Godziny na rozszerzenia	bez zmian: 21 + 1
Minimalny wymiar rozszerzenia	6 godzin
Rozkład godzin rozszerzeń	decyduje dyrektor
Przedmioty przyrodnicze w technikum	2 związane z zawodem jak w liceum, 2 pozostałe w mniejszym zakresie
Matura w nowej formule	od 2031 r.