Subwencja nie pokrywa nawet pensji nauczycieli. ZPP alarmuje w sprawie finansowania oświaty

Związek Powiatów Polskich opublikował opracowanie „Kto finansuje oświatę w Polsce? Analiza finansowania zadań oświatowych w powiatach i miastach na prawach powiatu w latach 2025–2026”. Autorzy dokumentu – Katarzyna Liszka-Michałka, Ewelina Kocemba i Piotr Majoch – analizują sytuację finansową samorządów i wskazują na narastającą lukę w finansowaniu oświaty.

Jak wynika z analizy, obowiązujący od 2025 r. model finansowania zadań oświatowych nie rozwiązał problemu niedofinansowania szkół i placówek prowadzonych przez powiaty oraz miasta na prawach powiatu. Mimo zmian w systemie i wprowadzenia mechanizmu potrzeb oświatowych nadal istnieje znacząca różnica między środkami uwzględnianymi przy ustalaniu dochodów samorządów a rzeczywistymi kosztami realizacji zadań edukacyjnych.

Dane przywołane w raporcie pokazują, że w wielu miastach i powiatach subwencja nie wystarcza nawet na wypłatę wynagrodzeń nauczycielom. Samorządy muszą więc przeznaczać na bieżące funkcjonowanie oświaty środki, które mogłyby zostać wykorzystane m.in. na inwestycje, transport publiczny, ochronę zdrowia, pomoc społeczną czy rozwój lokalnej infrastruktury.

Zdaniem autorów analizy taka sytuacja nie tylko obciąża bieżące budżety jednostek samorządu terytorialnego, lecz także ogranicza możliwości prowadzenia przez nie długofalowej polityki rozwojowej.

W 2026 r. potrzeby finansowe powiatów znajdują pokrycie w dochodach z subwencji ogólnej jedynie w 40%. W przypadku miast na prawach powiatu jest to zaledwie 21%.

Pozostała część wydatków jest finansowana przede wszystkim z dochodów podatkowych samorządów, które służą również realizacji wielu innych zadań publicznych. Autorzy raportu ostrzegają, że utrzymanie tego trendu w kolejnych latach może jeszcze bardziej pogłębić niedoszacowanie kosztów funkcjonowania oświaty.

Zdaniem autorów opracowania obecny model finansowania wymaga oceny pod kątem jego dostosowania do rzeczywistych kosztów wykonywania zadań oświatowych.

ZPP wskazuje na potrzebę przeanalizowania sposobu kalkulowania potrzeb oświatowych oraz mechanizmu ustalania wysokości środków przekazywanych jednostkom samorządu terytorialnego. Chodzi o to, aby finansowanie z subwencji w większym stopniu odpowiadało faktycznym kosztom prowadzenia szkół i placówek oświatowych.

Długotrwała luka między kosztami realizacji zadań oświatowych a poziomem ich finansowania może bowiem ograniczać rozwój lokalnej edukacji, a jednocześnie wpływać na zdolność samorządów do wykonywania pozostałych ustawowych zadań.