Szkoły podstawowe i ponadpodstawowe będą musiały co najmniej raz w cyklu kształcenia zorganizować wyjście lub wycieczkę do lokalnego miejsca pamięci, miejsca związanego z polskimi tradycjami wolnościowymi lub dziedzictwem narodowym oraz do jednostki wojskowej lub przedsiębiorstwa. Taki obowiązek wprowadza ustawa zmieniająca niektóre ustawy w celu wychowania patriotycznego – podpisana właśnie przez prezydenta. Wyjaśniamy, co dokładnie przewidują nowe przepisy, kto wskaże jednostki wojskowe i branże, do których będzie można zabrać uczniów, oraz czy szkoły mogą liczyć na dofinansowanie.
Obowiązkowe wycieczki i wyjścia uczniów do miejsc historycznych
Jedną ze zmian dla szkół będzie obowiązek organizowania wycieczek lub wyjść edukacyjnych. Ich celem ma być odwiedzanie m.in.:
- lokalnych miejsc pamięci,
- miejsc związanych z polskimi tradycjami wolnościowymi,
- obiektów związanych z materialnym i niematerialnym dziedzictwem narodowym,
- jednostek wojskowych,
- przedsiębiorstw.
Takie wyjście lub wycieczka będą musiały zostać zorganizowane co najmniej raz w cyklu kształcenia ucznia.
Jednostki wojskowe i przedsiębiorstwa – wykazy w rozporządzeniach
Uczniowie nie pojadą do dowolnej jednostki czy firmy. Ustawa przewiduje dwa rozporządzenia, które to doprecyzują:
- Minister Obrony Narodowej w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw oświaty i wychowania określi wykaz jednostek wojskowych, do których będą mogły być organizowane wyjścia lub wycieczki szkolne.
- Minister właściwy do spraw gospodarki w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw oświaty i wychowania określi kategorie działalności gospodarczej (branże) przedsiębiorstw, do których będą mogły być organizowane wyjścia lub wycieczki szkolne.
Planując wyjście do jednostki wojskowej lub przedsiębiorstwa, dyrektor będzie więc musiał sprawdzić, czy dana jednostka znajduje się w wykazie, a przedsiębiorstwo działa w branży wskazanej w rozporządzeniu.
Dofinansowanie wyjść i wycieczek z programu rządowego
Ustawa przewiduje także wsparcie finansowe. Rada Ministrów ustanowi, w drodze rozporządzenia, program rządowy dotyczący dofinansowania wyjść lub wycieczek szkolnych. Zasady przyznawania dofinansowania określi to rozporządzenie.
Wycieczki a nowe cele systemu oświaty
Obowiązek organizowania wyjść i wycieczek wpisuje się w szerszą zmianę Prawa oświatowego. Ustawa modyfikuje niektóre cele systemu oświaty i rozszerza je m.in. o:
1) upowszechnianie wiedzy o bezpieczeństwie i podstawowych umiejętnościach obronnych oraz zachowania się w sytuacjach kryzysowych,
2) inspirowanie uczniów do upowszechniania tradycji narodowej i państwowej, szczególnie polskich tradycji wolnościowych, demokratycznych i modernizacyjnych, a także do troski o materialne i niematerialne dziedzictwo narodowe,
3) upowszechnianie wśród dzieci i młodzieży wiedzy o zasadach zrównoważonego rozwoju, w tym troski o klimat i środowisko naturalne,
4) zachęcanie uczniów do zdobywania wiedzy w obszarach nauki, technologii, inżynierii i matematyki,
5) umożliwianie uczniom uczestnictwa w procesie nauczania przez doświadczenia, eksperymenty i praktyczne zastosowanie wiedzy,
6) kształtowanie u uczniów zdolności do samoorganizacji w sytuacjach kryzysowych.
Inne zmiany w ustawie
Ustawa wprowadza również zmiany niezwiązane bezpośrednio z wycieczkami:
-
Doskonalenie zawodowe nauczycieli – w Karcie Nauczyciela zwiększono środki na doskonalenie zawodowe nauczycieli z 2700 do 3000 średnich wynagrodzeń nauczyciela dyplomowanego. Środki te będą przeznaczane w szczególności na szkolenia w zakresie nauczania przedmiotów przyrodniczych, matematyki, technologii, interdyscyplinarnego nauczania przedmiotów przyrodniczych i ścisłych, a także nauczania przez eksperyment, praktyczne rozwiązywanie problemów i wykorzystanie metod doświadczalnych.
-
Krajowa Rada Oświatowa – uchylono art. 75 i 76 Prawa oświatowego, które przewidywały możliwość działania Krajowej Rady Oświatowej przy ministrze właściwym do spraw oświaty i wychowania jako społecznego organu opiniodawczego i wnioskodawczego. Zgodnie z uzasadnieniem projektu rada nigdy nie została powołana.
-
Program Kościuszkowski – w ustawie o Instytucie imienia Wincentego Witosa ustanowiono program wspierający inicjatywy kulturalne, w tym z zakresu edukacji kulturalnej, które prezentują polskie dziedzictwo historyczne jako element łączący wspólnotę państwową. Dofinansowanie obejmie m.in. działania edukacji kulturalnej, wystawy, wydarzenia rocznicowe, działania wydawnicze, digitalizację oraz projekty upowszechniające wiedzę o dziedzictwie historycznym Polski. Program będzie finansowany z budżetu państwa i realizowany przez Instytut imienia Wincentego Witosa, który będzie ogłaszał konkursy, zawierał umowy, kontrolował ich wykonanie i rozliczał dotacje. Nadzór nad programem będzie sprawował minister właściwy do spraw rolnictwa.
Ustawa wejdzie w życie
1 marca 2027 r. Wyjątki to:
- art. 1 pkt 5 – wejdzie w życie 1 września 2027 r.,
- art. 2, obejmujący zmiany w Karcie Nauczyciela (środki na doskonalenie zawodowe) – wejdzie w życie 1 stycznia 2028 r.
- Ustawa z 22 października 2026 r. zmieniająca niektóre ustawy w celu wychowania patriotycznego (numer druku sejmowego 671) – podpisana przez prezydenta 13 listopada 2026 r.
Opracowanie: Monika Fidler