Potrzeby oświatowe 2027 – nowe zasady podziału stały się faktem

Nowe rozporządzenie stanowi wykonanie upoważnienia zawartego w art. 26 ust. 6 ustawy z 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego. Określa ono sposób podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych dla JST w 2027 r.

Podział środków ma być oparty na mechanizmie algorytmicznym. Wysokość kwoty potrzeb oświatowych dla poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego będzie zależeć od liczby uczniów przeliczeniowych, ustalanej z wykorzystaniem wag i wskaźników dla określonych kategorii uczniów, słuchaczy, wychowanków i dzieci, typów szkół oraz rodzajów placówek.

W uzasadnieniu projektu szacowano, że w 2027 r. finansowy standard A wyniesie około 10 252 zł. Dla porównania, w 2026 r. standard finansowy A wynosił 9 717 zł. Oznacza to wzrost o około 535 zł, czyli o 5,5%.

Jedną z najważniejszych zmian względem 2026 r. jest wyodrębnienie z łącznej kwoty potrzeb oświatowych nowego komponentu przeznaczonego na dofinansowanie funkcjonowania branżowych centrów umiejętności.

Rozporządzenie przewiduje, że z łącznej kwoty potrzeb oświatowych na 2027 r. zostaną wyodrębnione środki na dofinansowanie funkcjonowania BCU. Kwota ta ma stanowić iloczyn liczby funkcjonujących centrów oraz 1 mln zł przypadającego na jedno centrum.

Dotychczas system finansowania uwzględniał działalność BCU w ramach potrzeb oświatowych wyłącznie w zakresie wsparcia organizacji branżowych szkoleń zawodowych. Środki były naliczane na uczestników tych szkoleń poprzez odpowiednią wagę w algorytmie.

Od 2027 r. dofinansowanie BCU obejmie dwie części:

1. dofinansowanie związane z liczbą uczestników branżowych szkoleń zawodowych w ramach algorytmu opartego na liczbie uczniów przeliczeniowych,

2. stały komponent przeznaczony na dofinansowanie funkcjonowania centrów jako jednostek oświaty.

Do podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych w 2027 r. mają zostać wykorzystane dane według stanu na 15 czerwca 2026 r. Rozporządzenie stosuje wskaźniki zwiększające lub zmniejszające w związku z tym, że do podziału wykorzystywane są dane za poprzedni rok.

W rozporządzeniu przewidziano:

• zmniejszenie liczby uczniów liceum ogólnokształcącego o 5%, z wyłączeniem liceów ogólnokształcących oraz liceów sztuk plastycznych prowadzących jeden oddział klasy I lub nieprowadzących oddziałów klasy I;

• zwiększenie liczby uczniów branżowej szkoły I stopnia o 3%;

• zwiększenie liczby uczniów i słuchaczy branżowej szkoły II stopnia o 25%.

W przypadku uczniów szkół podstawowych oraz techników nie przewidziano stosowania wskaźnika, ponieważ prognozowane zmiany liczby uczniów są niewielkie.

Nowe rozporządzenie przewiduje również zastosowanie mechanizmu pomniejszającego liczbę dzieci objętych wychowaniem przedszkolnym, uwzględnianą przy naliczaniu wybranych wag algorytmu podziału potrzeb oświatowych.

Wskaźnik zmniejszający dla wychowania przedszkolnego dotyczy wag P71–P76 oraz P98–P108 i wynosi:

• 3% dla miast na prawach powiatu do 150 tys. mieszkańców;

• 4,5% dla gmin miejskich powyżej 10 tys. mieszkańców oraz gmin miejsko-wiejskich powyżej 35 tys. mieszkańców;

• 8% dla pozostałych gmin.

Mechanizm nie obejmie miast na prawach powiatu powyżej 150 tys. mieszkańców, przedszkoli specjalnych oraz oddziałów przedszkolnych specjalnych.

Wprowadzono także nową wagę dla uczniów oddziału specjalnego w podmiocie leczniczym, zorganizowanego wyłącznie dla dzieci i młodzieży posiadających orzeczenie sądu rodzinnego o zastosowaniu środka leczniczego albo postanowienie o zastosowaniu środka tymczasowego w postaci tymczasowego umieszczenia w zakładzie leczniczym.

Obecnie na ucznia oddziału zorganizowanego w podmiocie leczniczym naliczane są bowiem środki w łącznej wysokości około 30 tys. zł. Nowe rozwiązanie zakłada dodatkowe naliczanie około 20 tys. zł na ucznia umieszczonego w oddziale specjalnym na podstawie orzeczenia albo postanowienia sądu.

Dane do podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych na 2027 r. będą uwzględniane według stanu na 15 czerwca 2026 r. Ma to związek z koniecznością przekazania danych dotyczących podziału potrzeb oświatowych do 31 lipca 2026 r. Dane te będą podlegać weryfikacji i potwierdzeniu przez jednostki samorządu terytorialnego zgodnie z art. 50 ustawy o systemie informacji oświatowej. Część danych nadal będzie uwzględniana jako średnia za określony okres. Metodologia tych okresów nie ulega zmianie, z wyjątkiem przesunięcia o jeden rok do przodu.

Odrębna zmiana dotyczy danych o liczbie uczniów na turnusach dokształcania teoretycznego uwzględnianych w wadze P27.

Dotychczasowy termin, czyli 15 czerwca, powodował istotne zaniżenie finansowania, ponieważ w większości przypadków turnusy były już zakończone, mimo że odbyły się w trakcie roku szkolnego.

Rozporządzenie zakłada uwzględnianie danych średniorocznych, liczonych jako suma liczby uczniów lub słuchaczy w poszczególnych dniach w okresie od 1 września 2025 r. do 15 czerwca 2026 r., z wyłączeniem sobót, niedziel i innych dni ustawowo wolnych od pracy, podzielona przez liczbę dni w tym okresie. W związku ze zmianą sposobu przyjmowania liczby uczniów do naliczenia wagi P27 wyłączono tę liczbę uczniów ze zwiększania wskaźnikiem dla branżowej szkoły I stopnia.

Rozporządzenie aktualizuje zawody uwzględniane w wagach dotyczących kształcenia zawodowego. W wadze P23 wzięto pod uwagę następujące zawody:

• monter optoelektroniki;

• technik optoelektronik;

• technik optyki okularowej;

• agroogrodnik;

• ogrodnik terenów zieleni;

• technik agroogrodnictwa;

• technik architektury krajobrazu i arborystyki;

• technik cyberbezpieczeństwa.

Pozostałe nowe zawody wprowadzone do klasyfikacji zawodów szkolnictwa branżowego, tj. asystent ogrodniczy i asystent florystyczny, uwzględniono w wadze P24 o wartości 0,242.

Rozporządzenie przewiduje także aktualizację wag P28 i P29 w związku ze zmianą sposobu finansowania zawodów ujętych w prognozie zapotrzebowania na pracowników w zawodach szkolnictwa branżowego.

Kolejna zmiana dotyczy finansowania oddziałów o profilu mundurowym.

W roku szkolnym 2025/2026 kształcenie obejmuje wyłącznie uczniów klas I liceów ogólnokształcących i techników. W roku szkolnym 2026/2027 obejmie klasy I i II, a od roku szkolnego 2027/2028 odpowiednio klasy I–III liceów ogólnokształcących oraz klas I–III techników.

Ponieważ dane do podziału na 2027 r. będą uwzględniane według stanu na 15 czerwca 2026 r., w wadze P55 nie będą jeszcze występować uczniowie klas drugich, a od września 2027 r. również klas trzecich. Rozporządzenie uwzględnia więc zwiększenie liczby uczniów klas pierwszych wskaźnikiem 133%.

Rozporządzenie uwzględnia skutki ujednolicenia tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć nauczycieli praktycznej nauki zawodu z tygodniowym obowiązkowym wymiarem godzin zajęć nauczycieli teoretycznych przedmiotów zawodowych w szkołach prowadzących kształcenie zawodowe. Rozwiązanie wchodzi w życie 1 września 2026 r. W podziale potrzeb oświatowych na 2026 r. wzięto pod uwagę czteromiesięczny koszt tej zmiany. W podziale na 2027 r. mają zostać zabezpieczone środki na koszt roczny.

Nowe przepisy przewidują zwiększenie wybranych wag dotyczących kształcenia zawodowego, m.in.:

• P20 z 0,234 do 0,242;

• P21 z 0,409 do 0,423;

• P22 z 0,357 do 0,369;

• P23 z 0,295 do 0,305;

• P24 z 0,234 do 0,242;

• P25 z 0,102 do 0,106;

• P40 z 0,865 do 0,895;

• P56 z 3,055 do 3,162;

• P59 z 0,713 do 0,738.

Oprócz tego środki na sfinansowanie wzrostu wysokości oraz rozszerzenia prawa do odpraw w związku z przejściem nauczycieli na emeryturę, rentę z tytułu niezdolności do pracy albo nauczycielskie świadczenie kompensacyjne mają zostać uwzględnione w ramach wzrostu standardu finansowego.

W 2026 r. koszt tych zmian jest finansowany z rezerwy, o której mowa w art. 34 ust. 1 ustawy o dochodach JST. Od 2027 r. środki na sfinansowanie tej zmiany mają zostać uwzględnione w potrzebach oświatowych.

W rozporządzeniu znajdziemy także zmiany w finansowaniu szkół mistrzostwa sportowego. Obecnie waga P38 dla uczniów oddziałów mistrzostwa sportowego wynosi 1, co przekłada się na finansowanie w kwocie około 10 tys. zł na ucznia. Dla uczniów oddziałów mistrzostwa sportowego realizujących kształcenie w wybranych sportach i dyscyplinach sportowych będzie stosowana nowa waga P39 o wartości 1,5. Ma to odpowiadać finansowaniu na poziomie około 15 tys. zł na ucznia.

Warto zwrócić uwagę na modyfikację sposobu wyliczania wskaźnika zamożności jednostek samorządu terytorialnego, wykorzystywanego do naliczenia środków w ramach wag P1–P3.

W uzasadnieniu projektu nowego rozporządzenia wskazano, że przeliczeniowa liczba mieszkańców została wprowadzona na potrzeby ustalania potrzeb finansowych JST w systemie dochodów jednostek samorządu terytorialnego i uwzględnia czynniki związane również z realizacją zadań innych niż oświatowe. Do obliczenia wskaźnika zamożności w podziale potrzeb oświatowych na 2027 r. przyjęto liczbę mieszkańców według stanu na 31 grudnia 2025 r.

Nowe rozporządzenie wchodzi w życie już 31 lipca 2026 r. Termin ten jest związany z obowiązkiem przekazania przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych informacji o kwotach potrzeb oświatowych poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego do 31 lipca roku poprzedzającego rok budżetowy. Z tego względu rozporządzenie określające sposób obliczania tych kwot musi wejść w życie najpóźniej z dniem 31 lipca.