Mentor nauczyciela początkującego – kompendium wiedzy dyrektora szkoły

Co do zasady funkcję mentora może pełnić nauczyciel mianowany lub dyplomowany, który nie zajmuje stanowiska kierowniczego. W szkołach polskich, szkołach, przedszkolach i placówkach niesamorządowych oraz w szkołach artystycznych mentorem może być również nauczyciel mianowany lub dyplomowany zajmujący stanowisko kierownicze (art. 9ca ust. 11 Karty Nauczyciela).

Powierzenie funkcji mentora nauczycielowi pełniącemu funkcje kierownicze dopuszczalne jest wyłącznie w:

• szkołach artystycznych,
• publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach prowadzonych przez osoby fizyczne oraz osoby prawne niebędące jednostkami samorządu terytorialnego,
• przedszkolach niepublicznych, niepublicznych placówkach, o których mowa w ust. 1 pkt 1, oraz szkołach niepublicznych i niepublicznych szkołach artystycznych o uprawnieniach publicznych szkół artystycznych,
• publicznych innych formach wychowania przedszkolnego prowadzonych przez osoby fizyczne oraz osoby prawne niebędące jednostkami samorządu terytorialnego oraz niepublicznych innych formach wychowania przedszkolnego;
• szkołach polskich, o których mowa w art. 4 pkt 29d ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe, oraz w publicznych szkołach i zespołach szkół przy przedstawicielstwach dyplomatycznych, urzędach konsularnych i przedstawicielstwach wojskowych Rzeczypospolitej Polskiej
  (art. 9ca ust. 11 w zw. z art. 1 ust. 2 pkt 1a i ust. 2 Karty Nauczyciela). 

Zadania mentora nauczyciela początkującego, który rozpoczął przygotowanie do zawodu po 31 sierpnia 2025 r. zostały doprecyzowane w stosunku do zadań obowiązujących przed tym dniem. Co istotne, mentor przydzielony nauczycielowi, który rozpoczął przygotowanie do zawodu przed 1 września 2025 r., realizuje nadal zadania obowiązujące przed nowelizacją Karty Nauczyciela (art. 9 ustawy z 25 lipca 2025 r.).

Mentor jest także obowiązany:

• poszerzać swoją wiedzę i doskonalić umiejętności w zakresie niezbędnym do pełnienia funkcji mentora (art. 9ca ust. 13 Karty Nauczyciela),
• wydać opinię o pracy nauczyciela początkującego, który jest oceniany w trakcie odbywania przygotowania do zawodu nauczyciela (art. 6a ust. 5 pkt 5 Karty Nauczyciela),
• umożliwić obserwowanie prowadzonych przez siebie zajęć nauczycielowi początkującemu (§2 pkt 3 rozporządzenia MENiS z 6 września 2022 r. w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli),
• wziąć udział w lekcji pokazowej nauczyciela początkującego w drugim roku przygotowania do zawodu, a w przypadku nauczyciela, który rozpoczął przygotowanie do zawodu po 31.08.2025 r. – także w lekcji pokazowej w ostatnim roku przygotowania do zawodu (art. 9fa ust. 1 Karty Nauczyciela).

W placówkach niesamorządowych nauczyciele mogą być zatrudniani na podstawie umów cywilnoprawnych, pod warunkiem że:

• realizują zajęcia w wymiarze nie wyższym niż 4 godziny tygodniowo,
• w treści łączącego strony stosunku prawnego nie przeważają cechy charakterystyczne dla stosunku pracy
  (art. 10a ust. 2 Karty Nauczyciela).

Dyrektor szkoły wyznacza nauczycielowi odbywającemu przygotowanie do zawodu mentora spośród nauczycieli mianowanych i dyplomowanych. Dyrektor nie może wydać polecenia służbowego pełnienia funkcji mentora oraz przyznać dodatku funkcyjnego nauczycielowi, który nie jest zatrudniony w danej placówce. Nie ma zatem możliwości, aby mentorem był nauczyciel, który nie prowadzi zajęć w danej szkole.

Karta Nauczyciela nie określa wprost terminu, w jakim należy przydzielić nauczycielowi  mentora. Przepisy wskazują jedynie, że mentora przydziela dyrektor szkoły nauczycielowi odbywającemu przygotowanie do zawodu. Oznacza to, że funkcję mentora należy powierzyć niezwłocznie po rozpoczęciu przygotowania do zawodu przez nauczyciela początkującego. Brak wyznaczonego mentora nie wpływa jednak na przebieg okresu przygotowania do zawodu nauczyciela. Okres ten biegnie już od dnia zatrudnienia nauczyciela w wymiarze co najmniej ½ obowiązkowego wymiaru zajęć zgodnie z kwalifikacjami, nawet jeśli mentor zostanie przydzielony po tym dniu.

Ani Karta Nauczyciela ani rozporządzenie w sprawie awansu zawodowego nauczycieli nie przewidują możliwości rezygnacji z funkcji mentora. Jeżeli jednak nauczyciel ma uzasadnione powody, aby wnioskować o zwolnienie go z funkcji mentora, może na piśmie zwrócić się do dyrektora szkoły z prośbą o odwołanie go z funkcji mentora.

Zmiana mentora, choć nie jest uregulowana wprost w przepisach, może być niekiedy konieczna np. gdy dotychczasowy mentor odchodzi z pracy lub jest długotrwale nieobecny w pracy. Dyrektor szkoły, w ramach swoich kompetencji kierownika zakładu pracy, może zmienić nauczycielowi mentora. Powinien jednak ograniczyć taką możliwość do sytuacji wyjątkowych, w których dalsze pełnienie funkcji mentora jest niemożliwe lub utrudnione. Mentor bowiem odgrywa istotną rolę w procesie odbywania przygotowania do zawodu nauczyciela.