Co mówią młodzi o zdrowiu i co z tego wynika dla dorosłych?

W dyskusji wzięli udział: Marta Badowska – pedagożka i dyrektorka Szkoły Podstawowej nr 49 w Gdańsku, Dominika Krysiak – wiceprzewodnicząca Rady Młodzieży Dzielnicy Bielany m.st. Warszawy, Łukasz Jankowski – prezes Naczelnej Rady Lekarskiej, Michał Lenartowicz – profesor Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie i socjolog sportu,  Magdalena Tędziagolska – badaczka i autorka raportu oraz w roli moderatoki Agata Łuczyńska – prezeska Fundacji Szkoła z Klasą.

Pierwsze pytanie skierowane do wszystkich panelistów dotyczyło tego, co było dla nich najbardziej zaskakujące w raporcie.

Magdalena Tędziagolska, autorka raportu, wskazała, że młodzi ludzie nie tylko wiedzą, czym jest zdrowie, ale potrafią opisać jego wpływ na swoje codzienne funkcjonowanie. W trakcie spotkań badawczych, które prowadziła, zwracało jej uwagę to, jak swobodnie i precyzyjnie nazywają swoje emocje, potrzeby oraz trudności. Podkreśliła, że gdy młodzi dostają okazję do wypowiedzi, potrafią bardzo jasno mówić o tym, co przeżywają. Dlatego ważne jest zapewnienie im przestrzeni do rozmowy i po prostu słuchanie ich. Michała Lenartowicza, socjologa sportu, zaskoczyło to, że uczestnicy badania stosunkowo rzadko odnosili się wprost do aktywności fizycznej. Nie mówili o tematach żywych, aktualnych w sporcie jak na przykład: brak dostępu do infrastruktury sportowej czy oferty zajęć. Zauważył też, że rywalizacja, ocenianie i porównywanie w sporcie przestają być dla wielu młodych atrakcyjne. Nie odpowiadają one na ich aktualne potrzeby, szczególnie w sytuacji, gdy – co również wybrzmiewa w raporcie – wielu z nich doświadcza zmęczenia i przeciążenia. Ten wątek podjęła Dominika Krysiak, reprezentantka młodego pokolenia. Z jej perspektywy szczególnie uderzające było wszechobecne w opowieściach młodych zmęczenie. Podkreślała, że ogromny wysiłek wkładany w obowiązki szkolne sprawia, że młodym osobom brakuje energii na inne obszary życia takie jak: rozwijanie zainteresowań, relacje czy odpoczynek. Moderatorka panelu, Agata Łuczyńska, przyznała, że najbardziej zaskoczyła ją reakcja młodych na samą formę rozmowy. Metoda dialogu oraz zaproszenie do współtworzenia dyskusji spotkały się z dużą otwartością i gotowością do zaangażowania. Pokazało to, że młodzi nie tylko mają potrzebę wypowiedzi, ale też chętnie wchodzą w rozmowę, jeśli czują się w niej traktowani poważnie.

Każdy z panelistów i panelistek odnosił się do wyników raportu ze swojej perspektywy, dzięki czemu ich wypowiedzi stworzyły wielowymiarowy obraz sytuacji młodych osób oraz wyzwań związanych z ich zdrowiem. Takie interdyscyplinarne podejście, łączące perspektywę psychologiczną, socjologiczną, szkolną, młodzieżową, medyczną i sportową, pozwala lepiej zrozumieć doświadczenie młodych i zobaczyć, jak łączą się u nich różne obszary życia.

Tomasz Kuźmicz osadził wnioski raportu w kontekście rozwoju adolescencji. Zaznaczył, że niepewność, poszukiwanie tożsamości i trudność w utrzymaniu równowagi między obowiązkami a potrzebami są naturalnym elementem tego etapu życia. Zwrócił uwagę na znaczenie proporcji między tym, co wspiera rozwój a tym, co go utrudnia. Kluczowe są tu zasoby, zarówno wewnętrzne, jak i środowiskowe. Podkreślił także rolę dorosłych, którzy powinni adekwatnie reagować na sytuację młodego człowieka i zachowywać równowagę między wymaganiami a wsparciem.

Michał Lenartowicz mówił o zmianie roli aktywności fizycznej w życiu młodych. Z jednej strony istnieje wiele czynników sprzyjających zdrowiu i aktywności, z drugiej niektóre zjawiska społeczne ją ograniczają, na przykład: rozwój postaw konsumpcyjnych, indywidualizacja czy ograniczenie wysiłku. Wskazał na paradoks współczesności, w którym mimo rosnącej świadomości zdrowotnej, aktywność fizyczna nie jest łatwa do wdrożenia w codziennym życiu. Podkreślił także problem analfabetyzmu ruchowego, czyli braku podstawowych kompetencji ruchowych u dzieci. Przywołał przykład 12-letniego chłopca, który z powodu trudności na zajęciach wychowania fizycznego zostaje z nich wypisany przez rodzica, co w dłuższej perspektywie pogłębia problem i ogranicza jego aktywność.

Marta Badowska odwołała się do doświadczeń pracy w szkole i terapii z dziećmi neuroróżnorodnymi. Podkreśliła znaczenie relacji i wspólnego przechodzenia przez trudności. Zaznaczyła, że młodzi są w stanie podejmować wysiłek, jeśli czują wsparcie i nie są oceniani. Z jej perspektywy szkoła ma potencjał wspierania zdrowia, ale ograniczeniem jest często sposób organizacji pracy, duża liczba obowiązków, presja ocen i brak przestrzeni na indywidualne podejście. Zaproponowała także refleksję nad rolą ocen, szczególnie w wychowaniu fizycznym, jako czynnika, który może zniechęcać zamiast motywować.

Łukasz Jankowski zwrócił uwagę na zmianę modelu myślenia o zdrowiu, od podejścia paternalistycznego do większej autonomii pacjenta. W jego ocenie doprowadziło to do sytuacji, w której młodzi mają dużą wiedzę, ale jednocześnie odczuwają niepewność i przeciążenie odpowiedzialnością. Podkreślił problem nadmiaru informacji i trudności w ich weryfikacji. Zwrócił także uwagę na spadek autorytetu lekarza, ponieważ pacjenci coraz częściej modyfikują zalecenia pod wpływem informacji z internetu.

Dominika Krysiak mówiła o potrzebie odpoczynku i przestrzeni wolnej od ocen. Podkreśliła, że młodzi potrzebują czasu dla siebie, bez poczucia winy, że powinni robić coś bardziej produktywnego. Zwróciła także uwagę na potrzebę bycia wysłuchanym i traktowanym poważnie przez dorosłych.

Oto kilka rekomendacji wzmacniania zdrowia młodych:

• Budowanie relacji i towarzyszenie młodym
  Bycie obok młodego człowieka, wspólne przechodzenie przez trudności i wyzwania, bez oceniania, a z uważnością i wsparciem.
• Słuchanie jako podstawa działania
  Uważne słuchanie młodych osób jako punkt wyjścia do każdej skutecznej interwencji.
• Edukacja dorosłych pracujących z młodymi
  Wzmacnianie kompetencji nauczycieli i specjalistów, tak aby ich działania opierały się na sprawdzonych metodach wsparcia.
• Realne wsparcie dla nauczycieli
  Wprowadzenie superwizji i innych form wsparcia w codziennej pracy, szczególnie w kontekście rosnących wyzwań.
• Zmiana podejścia do wychowania fizycznego
  Większy nacisk na kompetencje miękkie, współpracę i budowanie pozytywnych doświadczeń zamiast rywalizacji i selekcji.
• Obowiązkowa edukacja zdrowotna
  Nadanie tematowi zdrowia odpowiedniej rangi w systemie edukacji oraz budowanie poczucia spójności i bezpieczeństwa u młodych.
• Praktyczne podejście do zdrowia
  Wprowadzanie zajęć opartych na konkretnych przykładach, dobrych praktykach i rozwiązaniach możliwych do zastosowania na co dzień.
• Dialog i wzajemne słuchanie
  Budowanie relacji opartych na dwustronnym słuchaniu – otwartości dorosłych na głos młodych i gotowości młodych do przyjmowania perspektywy dorosłych.