Wyzwania zdrowotne polskiej młodzieży - jak wspierać młodych w budowaniu zdrowych nawyków?

Obszarami, które budzą niepokój są m.in nieprawidłowe nawyki żywieniowe. Prowadzą one do nadwagi i otyłości, która może zwiększać ryzyko chorób m.in. układu krążenia i cukrzycy^[1].

Niedbałości o dietę towarzyszy niska aktywność fizyczna. Tylko 20% nastolatków w wieku 11-15 lat, w tym 24% chłopców i 16% dziewcząt spełnia zalecenia WHO dotyczące min. 60-minutowej codziennej aktywności fizycznej  (60 minut dziennie umiarkowanej lub dużej intensywności aerobowej); 28% nastolatków w Polsce jest nieaktywnych fizycznie^[2]. Jak wynika z badań Health Behaviour in School-aged Children^[3], poziom aktywności fizycznej znacząco spada wraz z wiekiem.

Według badań Trend Impact Youth 2024 wśród młodych ludzi pojawiają się nowe trendy spędzania czasu m.in. tzw. Bed Rotting “Gnicie w łóżku". Młodzi ludzie czują się przemęczeni, preferują proste, niezwiązane z wysiłkiem fizycznym, formy wypoczynku (leżenie w łóżku lub spędzenie całego dnia w domu w piżamie z książką)^[4].

W obszarze zdrowia psychicznego wzrasta trend negatywnego patrzenia na ciało, który wpływa na kondycję psychiczną i ryzykowne zachowania^[5]. Występują znaczące rozbieżności w postrzeganiu zdrowia i jakości życia dzieci przez nie same i przez dorosłych (rodziców i nauczycieli). Rodzice oceniają stan dzieci wyżej niż one same^[6]. Młodzi czują się niesłyszani przez dorosłych, a ich problemy nie są brane pod uwagę^[7] co wpływa również na zaniżone poczucie sprawczości i bezradność. 

Z raportów i badań wynikają jasne rekomendacje dla rozwiązań systemowych i potrzeba ukierunkowanych interwencji. Należy wdrażać rozwiązania promujące zdrowy styl życia w formie programów szkolnych i opracować działania dostosowane do potrzeb różnych grup uwzględniające ich poczucie wpływu na własne zdrowie.

Rekomendowane jest:

• rozwijanie inicjatyw społecznych na rzecz otwartego dostępu do infrastruktury sportowej i rekreacyjnej;
• praca z otoczeniem młodych osób (edukacja rówieśnicza, edukacja dorosłych);
• oddziaływanie na świadomość społeczną na temat znaczenia zachowań korzystnych dla zdrowia (też publicznego) poprzez kampanie społeczne.

Odpowiadając na powyższe wyzwania i kierując się rekomendacjami, Fundacja Szkoła z Klasą proponuje działania w obszarze alfabetyzmu zdrowotnego (ang. health literacy), które pomogą tworzyć środowiska szkolne kompleksowo wspierające kształtowanie dobrych nawyków, rozwój i zaangażowanie obywatelskie młodych ludzi w obszarze zdrowia. Zgodnie z przekonaniem, że wpływ na zdrowie zaczyna się od zrozumienia, czym ono jest i codziennego praktykowania, podstawą proponowanych działań jest dialog w społecznościach szkolnych nad tworzeniem kultury zdrowia, która wspiera młodzież w dokonywaniu pozytywnych wyborów zdrowotnych oraz zrozumienie, jakie tematy zdrowotne są dla nich najważniejsze oraz jak postrzegają dbanie o zdrowie i gdzie widzą wyzwania i potrzeby.

Wraz z AstraZeneca Young Health Programme, Fundacja Szkoła z Klasą podjęła wyzwanie wsparcia w kształtowaniu zdrowych nawyków i lepszego zrozumienia, czym jest zdrowie. We wrześniu rozpoczęła rekrutację do nowego bezpłatnego programu edukacyjnego Zdrowie z Klasą, do którego zaprasza sto szkół z całej Polski. Program da nauczycielom i nauczycielkom narzędzia, a młodzieży wiedzę i motywację, dzięki którym aktywność fizyczna, zdrowe odżywianie czy dbałość o dobrostan psychiczny staną się naturalną częścią ich codzienności. Zainteresowane szkoły mogą się zgłaszać do 30 września br.

Dodatkowo, w ramach programu zostaną przeprowadzone w szkołach badania dotyczące sposobu myślenia młodych ludzi o zdrowiu. W chętnych placówkach zróżnicowanych pod względem wielkości i położenia geograficznego odbędą się moderowane przez eksperta dialogi, w których udział wezmą nauczyciele, nauczycielki, uczniowie i uczennice, którzy wspólnie określą obszary wokół zdrowia, które szkoła chce wzmacniać. Na podstawie wniosków z badań powstanie raport kompleksowo pokazujący, jak młodzi ludzie rozumieją zdrowie, a wokół publikacji zostanie przeprowadzona kampania społeczno-edukacyjna.

 ^[1] A focus on adolescent physical activity, eating behaviours, weight status and body image in Europe, central Asia and Canada: Health Behaviour in School-aged Children international report from the 2021/2022 survey. Volume 4, 2024. https://iris.who.int/handle/10665/376772

 ^[2]jw.

 ^[3] A focus on adolescent social contexts in Europe, Central Asia and Canada Health Behaviour in School-aged Children international report from the 2021/2022 survey: Volume 7, 2024. https://hbsc.org/publications/reports/a-focus-on-adolescent-social-contexts-in-europe-central-asia-and-canada-volume-7/

 ^[4] Raport Trend Impact Youth Przez Pryzmat Młodych, 2024.

 ^[5] A focus on adolescent physical activity, eating behaviours, weight status and body image in Europe, central Asia and Canada: Health Behaviour in School-aged Children international report from the 2021/2022 survey. Volume 4, 2024. https://iris.who.int/handle/10665/376772

 ^[6] Raport Prawa dziecka w Polsce, UNICEF, 2024.

 ^[7] Raport MŁODE GŁOWY. Otwarcie o zdrowiu psychicznym", Unaweza, 2023.

 ^[8] Raport Stan Młodych, Ważne Sprawy 2025.