RODO a edukacja zdrowotna – ochrona danych osobowych uczniów

Prezes UODO Mirosław Wróblewski wskazał w piśmie do Minister Edukacji Narodowej, że informacje dotyczące ochrony danych osobowych są obecne w programach przedmiotów takich jak informatyka, etyka, edukacja obywatelska czy edukacja zdrowotna. Należy jednak tę tematykę rozwijać i jeszcze mocniej eksponować, przede wszystkim z uwagi na gwałtownie zwiększającą się liczbę zagrożeń w świecie cyfrowym.

Dzieci nie mają pełnej świadomości zagrożeń cyfrowych. Często łatwo i bez głębszej refleksji podają wrażliwe informacje o sobie, np. w grach online, klikają w podejrzane linki, instalują złośliwe aplikacje, udostępniają zdjęcia i dane osobowe obcym.

Na dane dziecka tworzone są fałszywe profile wykorzystywane następnie do oszustw, rozsyłania phishingu i cyberprzemocy, co może prowadzić do konsekwencji prawnych i reputacyjnych.

Dzieci często bywają celem ataków phishingowych. Bywa, że dziecko nieświadome znaczenia sytuacji podaje login i hasło na fałszywej stronie, traci dostęp do konta albo na skutek jego działania przestępca uzyskuje dostęp do danych zapisanych na karcie płatniczej rodzica.

Dzieci i młodzież mają niekiedy trudności z odróżnieniem reklam od wiadomości, fikcji od informacji i często nie radzą sobie z właściwą oceną treści pojawiających się w mediach społecznościowych i na platformach cyfrowych. Sprzyja temu technologia deepfake, umożliwiająca tworzenie fałszywych treści: obrazów, dźwięków i filmów, które mogą negatywnie wpływać na zachowania zarówno indywidualnych odbiorców, jak i grup społecznych.

Sprawa zamieszczenia przez szkolnych kolegów zdjęcia nagiej uczennicy w internecie, wygenerowanego z użyciem narzędzi sztucznej inteligencji, czy zamieszczenie zdjęcia nagiej nauczycielki pod jej postem w mediach społecznościowych – które to sprawy zostały zgłoszone przez Prezesa UODO do prokuratury – są wymownym przykładem, jak niebezpieczna może to być technologia, gdy trafia w niewłaściwe ręce. Stąd wynika potrzeba zwrócenia szczególnej uwagi na ochronę danych osobowych.

Niebezpiecznym zjawiskiem jest również kradzież tożsamości dzieci, czyli child identity theft – rosnący i szczególnie niebezpieczny rodzaj przestępstwa. Dzieci nie monitorują swojej historii ani aktywności finansowej, dlatego przestępstwo może pozostać niewykryte nawet przez wiele lat.

Prezes UODO przywołał dane z raportu na temat monitoringu aktywności dzieci w środowisku cyfrowym przedstawionym na posiedzeniu Komisji Sejmowej ds. Dzieci i Młodzieży w dniu 6 listopada 2025 r. W raporcie pt. „Internet Dzieci” odnotowano niepokojącą stałą obecność dzieci w świecie cyfrowym.

Jeszcze przed ukończeniem przez dzieci 13. roku życia dotyczy ona 1,4 mln dzieci w Polsce. Spośród ponad 2 mln dzieci w wieku 7–12 lat w naszym kraju prawie 800 tys. korzysta z TikToka, ponad 500 tys. z Facebooka, 400 tys. z Instagrama, ponad 700 tys. z Messengera i tyle samo z WhatsAppa.

Co również niepokojące – prawie milion badanych dzieci w wieku 7–14 lat przynajmniej raz odwiedziło serwis pornograficzny.

W świetle powyższych przykładów – jak podkreślił Prezes UODO – wprowadzenie obowiązkowego przedmiotu edukacja zdrowotna stwarza okazję do wyraźnego wyeksponowania treści związanych z ochroną danych osobowych i dążenia do ustanowienia ich za punkt wyjściowy do omawiania innych równie ważnych zagadnień.

Trwałe i systemowe uwzględnianie w procesie edukacyjnym zagadnień ochrony danych osobowych i prawa do prywatności, w kontekście bezpieczeństwa psychicznego dzieci i młodzieży, jest niezmiernie ważne. Należy je postrzegać jako element systemowej prewencji, ukierunkowanej na zapobieganie naruszeniom praw dzieci jeszcze przed ich wystąpieniem, a nie tylko jako reakcję następczą.

Rozwiązania obejmujące doskonalenie procesu edukacji dzieci i młodzieży współgrają z założeniami Reformy26. Kompas Jutra – przygotowanej przez MEN – co w świetle światowych trendów świadczy o wyborze właściwego kierunku zmian programowych w polskim szkolnictwie. Ponadto wzmacnia argumentację dotyczącą konieczności zapewnienia kompleksowej obowiązkowej edukacji dla wszystkich szkół podstawowych i średnich.

Dla przykładu, w USA w 2023 r. Kalifornia wprowadziła do stanowego Kodeksu Edukacyjnego, czyli California Education Code, obowiązkową edukację medialną. Obecnie w tym stanie prowadzone są prace nad projektem ustawy dotyczącej cyfrowego zdrowia i rozszerzenia zajęć z zakresu dobrostanu cyfrowego.

Australia opracowała krajowe ramy bezpiecznej edukacji. „Online safety” promuje podejście obejmujące całą szkołę, gdzie w ramach różnych przedmiotów uczy się bezpiecznego korzystania z sieci i krytycznego podejścia do treści cyfrowych.

W Irlandii od 2022 r. obowiązuje ustawa o bezpieczeństwie online i regulacji mediów, która wraz z programem nauczania o nazwie SPHE, czyli Social Personal and Health Education, a także Junior Cycle SPHE, kładzie duży nacisk na edukację dzieci i młodzieży w zakresie bezpiecznego poruszania się w świecie cyfrowym. Podobnie jak w Australii – „online safety” jest w pełni włączone do programu szkolnego.

Portugalia zapewniła uczniom w ramach edukacji medialnej i edukacji obywatelskiej bezpieczne korzystanie z sieci i nowych mediów od przedszkola po szkołę średnią. Edukacja medialna jest w tym kraju integralną częścią edukacji obywatelskiej. Jej zakres obejmuje nie tylko techniczne umiejętności obsługi narzędzi cyfrowych, ale przede wszystkim analizę, ocenę i tworzenie przekazów medialnych oraz odporność na dezinformację.

Szkoły w Wielkiej Brytanii prowadzą nauczanie o bezpieczeństwie w sieci na podstawie ustawy z 2023 r. realizowanej w ramach programu edukacji zdrowotnej, informatyki i edukacji obywatelskiej. W Wielkiej Brytanii te trzy terminy występują razem w kontekście nowoczesnych programów nauczania, gdzie edukacja zdrowotna oznacza dbanie o zdrowie fizyczne i psychiczne, informatyka – rozwijanie umiejętności cyfrowych, programowanie i bezpieczeństwo w sieci, natomiast edukacja obywatelska – wiedzę o prawach i obowiązkach oraz zaangażowanie w sprawy społeczne, również w wymiarze cyfrowym.

Na uwagę zasługuje także stanowisko Komitetu Praw Dziecka ONZ, który monitoruje wdrażanie Konwencji o prawach dziecka przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych 20 listopada 1989 r. Komitet w zaleceniach wydanych 4 marca 2025 r. wezwał Polskę do wzmożonej ochrony praw dzieci w środowisku cyfrowym. Zarekomendował, żeby umiejętności cyfrowe były nauczane przez cały okres edukacji, od przedszkola do zakończenia jej ostatniego etapu, z naciskiem na ryzyka, treści i odpowiedzialne korzystanie z narzędzi cyfrowych.

Edukacja zdrowotna jest ważnym elementem wzmacniającym odporność uczniów na zagrożenia cyfrowe. Jej wprowadzenie jako przedmiotu obowiązkowego stanowi ważny krok ku realizacji podstawowych celów edukacyjnych i wychowawczych szkoły. Służy ochronie praw uczniów, ich bezpieczeństwa oraz dobrostanu w środowisku, w którym nowe technologie odgrywają coraz większą rolę. Dlatego RODO a edukacja zdrowotna powinny być postrzegane przez dyrektorów szkół jako powiązane obszary działań profilaktycznych, wychowawczych i organizacyjnych.