Udział nauczyciela w przeprowadzaniu egzaminu ósmoklasisty, egzaminu maturalnego czy egzaminu zawodowego nie zawsze oznacza prawo do dodatkowego wynagrodzenia. Z odpowiedzi na interpelację wynika, że godziny ponadwymiarowe nauczycieli podczas egzaminu są rozliczane odmiennie w zależności od rodzaju egzaminu, organizacji pracy szkoły oraz tego, czy dany dzień jest wolny od zajęć dydaktyczno-wychowawczych.

Nauczyciele uczestniczą w egzaminach w ramach obowiązków służbowych

Zgodnie z ustawą o systemie oświaty w przeprowadzaniu egzaminu ósmoklasisty, egzaminu maturalnego, egzaminu zawodowego oraz egzaminów eksternistycznych biorą udział egzaminatorzy i nauczyciele. Co do zasady czynności wykonywane przez nauczycieli przy organizacji i przeprowadzaniu egzaminów są traktowane jako zadania statutowe szkoły.

Oznacza to, że udział nauczyciela w egzaminie pisemnym nie jest godziną ponadwymiarową. Nauczyciel wykonuje wówczas czynności w ramach obowiązków wynikających z art. 42 ust. 2 pkt 2 Karty Nauczyciela, czyli innych zajęć i czynności wynikających z zadań statutowych szkoły.

Wyjątek: ustny egzamin maturalny

Istotny wyjątek dotyczy części ustnej egzaminu maturalnego. Zgodnie z ustawą o systemie oświaty nauczyciele, w tym nauczyciele będący egzaminatorami, wykonują czynności związane z przeprowadzaniem części ustnej matury w ramach zajęć, o których mowa w art. 42 ust. 2 pkt 1 Karty Nauczyciela.

Jeżeli wykonywanie tych czynności przekracza tygodniowy obowiązkowy wymiar godzin zajęć, nauczycielowi przysługuje wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe na zasadach określonych w Karcie Nauczyciela.

To oznacza, że wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe za udział w egzaminie przysługuje zasadniczo tylko przy części ustnej egzaminu maturalnego, jeżeli przekroczone zostało pensum nauczyciela.

Godziny ponadwymiarowe nauczycieli podczas egzaminu pisemnego nie są przydzielone

W przypadku części pisemnej egzaminów, takich jak egzamin ósmoklasisty, pisemna część egzaminu maturalnego czy egzamin zawodowy, nauczycielowi co do zasady nie przysługuje wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe za sam udział w egzaminie.

Ministerstwo wskazuje, że zadania te są wykonywane w ramach ustalonego wynagrodzenia nauczyciela. Wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe może pojawić się jedynie wtedy, gdy nauczyciel miał przydzielone godziny ponadwymiarowe zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych, ale nie zrealizował ich z powodu udziału w egzaminie.

W praktyce oznacza to, że kluczowe znaczenie ma organizacja pracy szkoły w dniach egzaminacyjnych.

Kiedy nauczyciel zachowuje prawo do wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe?

Zgodnie z Kartą Nauczyciela wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe przysługuje za godziny przydzielone i zrealizowane. Przepisy przewidują jednak także sytuację, w której nauczyciel zachowuje prawo do wynagrodzenia mimo niezrealizowania zajęć.

Dotyczy to przypadku, gdy niezrealizowanie przydzielonych godzin nastąpiło z przyczyn niedotyczących nauczyciela, a nauczyciel był gotów do ich realizacji. W takiej sytuacji dyrektor może przydzielić nauczycielowi w tym czasie inne zajęcia lub czynności wynikające z zadań statutowych szkoły.

Jeżeli więc dzień egzaminu nie jest w danej szkole dniem wolnym od zajęć dydaktyczno-wychowawczych, a nauczyciel zamiast prowadzić zaplanowane zajęcia ponadwymiarowe sprawuje nadzór nad uczniami podczas egzaminu, może zachować prawo do wynagrodzenia za te godziny.

Egzamin w dniu dyrektorskim – nauczyciele otrzymają wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe

Inaczej wygląda sytuacja, gdy dzień egzaminu został ustalony w szkole jako dodatkowy dzień wolny od zajęć dydaktyczno-wychowawczych (tzw. dzień dyrektorski). Rozporządzenie w sprawie organizacji roku szkolnego pozwala ustalić takie dni m.in. w czasie egzaminu ósmoklasisty, egzaminu maturalnego lub egzaminu zawodowego.

W dni wolne od zajęć dydaktyczno-wychowawczych nauczycielom co do zasady nie przydziela się godzin ponadwymiarowych. Wynika to z tego, że godziny ponadwymiarowe dotyczą zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych realizowanych ponad pensum.

Jeżeli w takim dniu nauczyciel pełni nadzór nad uczniami podczas egzaminu, wykonuje tę pracę w ramach zadań statutowych szkoły i ustalonego wynagrodzenia. Nie zachowuje natomiast prawa do wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe, ponieważ nie zostały mu one przydzielone na ten dzień.

Jak ustala się liczbę godzin ponadwymiarowych w tygodniu egzaminacyjnym – pomniejszenie pensum o 1/5

W tygodniu, w którym przypada dzień egzaminu będący dniem wolnym od zajęć dydaktyczno-wychowawczych, zastosowanie ma art. 35 ust. 3f Karty Nauczyciela. Dla ustalenia liczby godzin ponadwymiarowych przyjmuje się tygodniowy obowiązkowy wymiar zajęć nauczyciela, czyli pensum, pomniejszony o 1/5 tego wymiaru za każdy dzień, w którym dla nauczyciela nie zaplanowano zajęć. W przypadku nauczyciela z czterodniowym tygodniem pracy pomniejszenie wynosi 1/4 pensum za każdy taki dzień.

W tygodniu egzaminacyjnym liczba godzin ponadwymiarowych może być ustalana z uwzględnieniem dni, w których nie zaplanowano zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych prowadzonych bezpośrednio z uczniami.

Stanowisko Sądu Najwyższego w sprawie nieodbytych godzin ponadwymiarowych

W odpowiedzi przywołano także uchwałę Sądu Najwyższego z 29 marca 1989 r., III PZP 53/88. Sąd stwierdził, że samo ujęcie w planie organizacyjnym szkoły godzin ponadwymiarowych przypadających w dniach wolnych od pracy lub w okresach przerw w pracy szkoły nie daje prawa do wynagrodzenia za nieodbyte godziny ponadwymiarowe. Zasada ta nie dotyczy jednak sytuacji, gdy nauczycielowi prawidłowo przydzielono zajęcia w godzinach ponadwymiarowych w dniach, w których szkoła prowadzi określoną działalność dydaktyczną lub wychowawczą.

Czy planowane są zmiany w przepisach

Z odpowiedzi na interpelację wynika, że nie jest planowana zmiana art. 35 ust. 3e Karty Nauczyciela polegająca na dopisaniu egzaminów zewnętrznych jako osobnej przesłanki zachowania prawa do wynagrodzenia za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe. Ministerstwo uzasadnia to tym, że w dniach wolnych od zajęć dydaktyczno-wychowawczych nauczycielom nie przydziela się godzin ponadwymiarowych. Skoro godziny takie nie zostały przydzielone, przepisy nie mogą przewidywać zachowania prawa do wynagrodzenia za ich niezrealizowanie.

Przeczytaj także: Godziny ponadwymiarowe nauczycieli podczas egzaminu maturalnego i ósmoklasisty – co mówi prawo

Źródło: