Dyrektor szkoły niepublicznej nie będzie mógł skreślić ucznia z listy uczniów

Dotychczas obowiązująca regulacja w zakresie skreślenia z listy uczniów i przeniesienia ucznia objętego obowiązkiem szkolnym dotyczyła wyłącznie szkół publicznych (art. 68 ust. 2-4 ustawy Prawo oświatowe). Natomiast przypadki skreślenia z listy uczniów były określane w statucie szkoły niepublicznej, niezależnie od tego, czy uczeń był objęty obowiązkiem szkolnym (art. 172 ust. 2 pkt 5 ustawy). 

Projekt nowelizacji ustawy Prawo oświatowe przewiduje, że w art. 172 po ust. 3 dodaje się ust. 3a w brzmieniu: 

• „3a. Dyrektor szkoły lub placówki niepublicznej nie może skreślić ucznia objętego obowiązkiem szkolnym z listy uczniów. W uzasadnionych przypadkach, w szczególności w razie wymierzenia kary, o której mowa w art. 42c ust. 3 pkt 4 , uczeń ten, na wniosek dyrektora szkoły lub placówki, może zostać przeniesiony przez kuratora oświaty do innej szkoły”. 

W uzasadnieniu wskazano, że projektowana regulacja przewiduje następujące kary dla uczniów: 

1) upomnienie pisemne; 

2) nagana pisemna; 

3) nagana pisemna z ostrzeżeniem, że w razie kolejnego naruszenia przepisów obowiązujących w szkole podstawowej, szkole ponadpodstawowej, szkole artystycznej lub placówce, mogą zostać wymierzone kary, o których mowa w pkt 4 lub 5; 

4) w przypadku uczniów objętych obowiązkiem szkolnym – wystąpienie z wnioskiem do kuratora oświaty o przeniesienie do innej szkoły, z zastrzeżeniem art. 68 ust. 3a ustawy – Prawo oświatowe; 

5) w przypadku uczniów nieobjętych obowiązkiem szkolnym – skreślenie z listy uczniów. 

Jeżeli dyrektor będzie planował wymierzyć karę skreślenia z listy uczniów czy karę zwrócenia się z wnioskiem o przeniesienie do innej szkoły, to musi on uzyskać zgodę rady pedagogicznej oraz zasięgnąć opinii rady szkoły (a w przypadku szkół artystycznych – dodatkowo uzyskać pozytywną opinię specjalistycznej jednostki nadzoru, o której mowa w art. 53 ust. 1 ustawy – Prawo oświatowe). Ma to służyć i dyrektorowi, i uczniowi – do sprawy włączy się bowiem inny podmiot, który wyrazi swoją opinię lub zgodę. 

Orzecznictwo: 

Sąd Najwyższy w uchwale z 18 października 1995 r. (III AZP 28/95) stwierdził, że „między uczniem a szkołą nie ma równorzędności podmiotów, lecz jest stosunek podporządkowania. W żadnym zaś razie nie stanowi dziedziny prawa cywilnego wydalenie ucznia ze szkoły, które następuje w drodze jednostronnej, mającej wobec ucznia charakter władczy, decyzji organu szkoły. Wszystkie te cechy decydujące o administracyjno-prawnym charakterze rozstrzygania o wydaleniu ucznia ze szkoły są tak samo właściwe dla szkoły publicznej, jak i szkoły niepublicznej [...] mającej uprawnienia szkoły publicznej”. 

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że „stosunek administracyjny jest niejako stosunkiem wtórnym w odniesieniu do kontraktu cywilnego zawartego przez strony. Jego istnienie uzależnione jest od ważnej umowy łączącej strony. W sytuacji skutecznego rozwiązania umowy cywilnej, relacja administracyjna (przejawiająca się podległością ucznia w stosunku do szkoły) ulega przerwaniu, co oznacza, że od tej chwili słuchacz nie ma obowiązku poddania się regulacjom wewnętrznym szkoły (przede wszystkim statutowi)”. 

Sąd stwierdził również: „Rozwiązanie stosunku cywilnego w sposób oczywisty oddziałuje na relację administracyjną. Jaki to jest wpływ, zależy po pierwsze od treści umowy łączącej strony, a po drugie od przepisów prawa, w szczególności Kodeksu cywilnego. Nie ma jednak wyraźnych podstaw, aby uznać, że samo rozwiązanie stosunku administracyjnoprawnego poprzez skreślenie słuchacza z listy uczniów prowadzi samoistnie do ustania jakiegokolwiek stosunku cywilnoprawnego pomiędzy uczniem a szkołą.” 

(Postanowienie NSA z 14 października 2015 r. - I OSK 2098/15) 

Stanowisko MEN:

Warto jednak wskazać, że zdaniem MEN przedmiotem umowy cywilno-prawnej w sferze edukacji mogą być konkretne, a nie każde kwestie, w tym m.in. kwestie odpłatności za szkołę i konsekwencje wynikające z faktu niewywiązywania się z zobowiązania przez rodzica, ale nie oznacza to nadrzędności prawa cywilnego i wszystkich reguł jemu towarzyszących. MEN powołując się na uchwałę SN z 18 października 1995 r. (III AZP 28/95) stoi na stanowisku, że ustanowienie relacji cywilno-prawnych pomiędzy szkołą niepubliczną a rodzicem nie umożliwia zniesienia obowiązku wydania decyzji. Takie stanowisko jest podyktowane ochroną praw dziecka, zgodnie z art. 72 ust. 1 Konstytucji RP (wydanie decyzji administracyjnej zapewnia m.in. tryb odwoławczy umożliwiający ochronę praw dziecka i ucznia przez organ publiczny – w tym przypadku kuratora oświaty).