W celu pilnego wyjścia z pracy pracownicy szkół mogą skorzystać z urlopu opiekuńczego, dni na opiekę nad dzieckiem lub zwolnienia z powodu siły wyższej. Jak wynika z wyjaśnień Państwowej Inspekcji Pracy, każde z tych uprawnień ma inne podstawy prawne i zasady korzystania. W sumie mogą zapewnić do dziewięciu dni wolnych od pracy rocznie.

Trzy formy pilnego zwolnienia z pracy – co przewiduje Kodeks pracy?

Państwowa Inspekcja Pracy przypomina, że Kodeks pracy przewiduje trzy niezależne możliwości opuszczenia pracy w nagłych sytuacjach. Są to:

zwolnienie od pracy z powodu siły wyższej (art. 148¹ KP art. 68a KN),
urlop opiekuńczy (art. 173¹ KP, art. 68b KN),
zwolnienie na opiekę nad dzieckiem do lat 14 (art. 188 KP).

Każde z tych uprawnień ma inny charakter – różni się limitem dni, zasadami zgłaszania oraz wysokością wynagrodzenia.

Zwolnienie z powodu siły wyższej – kto i kiedy może z niego skorzystać

Zwolnienie od pracy z powodu siły wyższej to nowe rozwiązanie, które obowiązuje od 2023 roku. Przysługuje w przypadku pilnych spraw rodzinnych, spowodowanych chorobą lub wypadkiem, które wymagają natychmiastowej obecności pracownika.

Jak zaznacza PIP, takie zdarzenie musi być nagłe i nieprzewidywalne – np. zasłabnięcie współmałżonka w pracy lub poważny upadek dziecka w szkole.

Limit: 2 dni lub 16 godzin rocznie. W pierwszym wniosku w danym roku pracownik decyduje, czy chce korzystać z tego uprawnienia w dniach czy godzinach – tej decyzji nie można później zmienić.
Wynagrodzenie: 50% normalnego wynagrodzenia.
Forma zgłoszenia: dowolna – np. SMS, e-mail, telefonicznie. Pracodawca nie ma prawa wymagać dokumentów potwierdzających sytuację.

W przypadku pracy na część etatu limit godzin jest proporcjonalnie mniejszy.

Opieka nad dzieckiem do lat 14 – zasady udzielania i limity

Zwolnienie na opiekę nad dzieckiem do lat 14 to uprawnienie przysługujące wyłącznie rodzicom, niezależnie od liczby dzieci.

Limit: 2 dni lub 16 godzin rocznie. Tak jak w przypadku siły wyższej, wybór dni lub godzin następuje przy pierwszym wniosku w danym roku i jest wiążący.
Jeśli oboje rodzice są zatrudnieni, mogą podzielić się tym zwolnieniem – ważne, by łącznie nie przekroczyć limitu.
Wynagrodzenie: 100% wynagrodzenia.

Urlop opiekuńczy w szkole – komu przysługuje i jak go zgłosić?

Urlop opiekuńczy przysługuje pracownikowi, który musi zapewnić osobistą opiekę członkowi rodziny (syn, córka, matka, ojciec, małżonek) lub osobie mieszkającej we wspólnym gospodarstwie domowym, wymagającej znacznego wsparcia z poważnych względów medycznych.

Limit: 5 dni rocznie, niewykorzystane dni nie przechodzą na kolejny rok.
Wynagrodzenie: urlop jest bezpłatny, ale okres jego trwania wlicza się do stażu pracy.
Forma zgłoszenia: papierowa lub elektroniczna – najpóźniej dzień przed planowanym rozpoczęciem urlopu.

Łączny wymiar zwolnień w ciągu roku – co warto wiedzieć?

Jeśli pracownik szkoły spełnia warunki, może łącznie skorzystać z:

2 dni (lub 16 godz.) z tytułu siły wyższej,
2 dni (lub 16 godz.) na opiekę nad dzieckiem,
5 dni urlopu opiekuńczego.

Łącznie: nawet 9 dni wolnych od pracy w roku, pod warunkiem spełnienia warunków ustawowych. Niewykorzystane dni nie przechodzą na kolejny rok kalendarzowy. W przypadku nauczyiceli ze zwolnień można korzystać wyłącznie w wymiarze dziennym.

Jakie dokumenty są potrzebne? Czy pracodawca może odmówić?

Zarówno przy urlopie opiekuńczym, jak i zwolnieniu z powodu siły wyższej, przepisy nie wymagają przedstawienia zaświadczeń lekarskich ani innych dokumentów. Pracownik powinien jednak uzasadnić potrzebę skorzystania z danego uprawnienia – ogólnie, bez wchodzenia w szczegóły.

Pracodawca nie ma prawa odmówić przy spełnieniu warunków ustawowych i poprawnie złożonym wniosku.

Zasady udzielania zwolnień w szkole – stanowisko PIP

Państwowa Inspekcja Pracy podkreśla, że wszystkie trzy formy zwolnienia mają charakter pracowniczych uprawnień i powinny być respektowane niezależnie od stanowiska. Dotyczą zarówno nauczycieli, jak i pracowników administracji i obsługi w placówkach oświatowych.

Warto więc, aby dyrektorzy szkół znali szczegółowe zasady ich udzielania – tak by nie doszło do naruszenia praw pracowniczych.

Podsumowanie

Urlop opiekuńczy w szkole oraz inne formy zwolnień od pracy w nagłych sytuacjach to istotne uprawnienia wynikające z Kodeksu pracy. Dyrektorzy szkół powinni znać różnice między urlopem opiekuńczym, opieką nad dzieckiem a zwolnieniem z powodu siły wyższej – oraz wiedzieć, komu i w jakim wymiarze przysługują. Przestrzeganie tych zasad to nie tylko obowiązek, ale także element budowania odpowiedzialnych relacji pracowniczych.

Źródło:

Samorzad.pap.pl