Od 1 września 2026 r. w ustawie – Prawo oświatowe pojawią się przepisy kompleksowo regulujące funkcjonowanie spółdzielni uczniowskich. Określą one zasady ich tworzenia, organizacji, finansowania i likwidacji. Nowe regulacje mają nie tylko uporządkować działalność spółdzielni, ale także zachęcić szkoły do rozwijania przedsiębiorczości, odpowiedzialności i współpracy wśród uczniów. Sprawdzamy szczegóły nowych przepisów.

Z artykułu dowiesz się m.in.:

Jaką działalność może prowadzić spółdzielnia uczniowska
Czy będzie posiadała osobowość prawną
Jak będą wyglądały finanse spółdzielni
Czy będzie działała na podstawie własnego statutu
Kiedy spółdzielnia będzie podlegała likwidacji
Czy szkoły będą musiały dostosować statuty

Spółdzielnia uczniowska – jaką działalność może prowadzić

Nowe przepisy przewidują, że w szkole lub placówce będzie mogła działać spółdzielnia uczniowska, będąca dobrowolnym zrzeszeniem uczniów danej szkoły lub placówki. Jej działalność ma przede wszystkim charakter wychowawczy i edukacyjny.

Zakres działalności spółdzielni będzie stosunkowo szeroki. Na rzecz szkoły i uczniów będzie mogła prowadzić działalność: usługową, handlową oraz wytwórczą. Natomiast na rzecz szkoły, uczniów i środowiska lokalnego będzie mogła organizować działalność: społeczno-kulturalną, edukacyjną oraz promocyjną.

Działalność spółdzielni uczniowskiej nie stanowi działalności gospodarczej w rozumieniu Prawa przedsiębiorców.

Spółdzielnia nie będzie posiadała osobowości prawnej

Nowe przepisy upraszczają funkcjonowanie spółdzielni. Nie będzie ona:

posiadała osobowości prawnej,
podlegała wpisowi do Krajowego Rejestru Sądowego,
prowadziła pełnej księgowości,
sporządzała sprawozdań finansowych na podstawie ustawy o rachunkowości.

Obowiązywać będzie uproszczona ewidencja pozwalająca m.in. na:

prowadzenie wykazu członków,
ewidencję środków finansowych,
ustalanie wyników działalności.

Spółdzielnię będzie mogła utworzyć grupa co najmniej 5 uczniów, którzy ukończyli 13 lat. Jeżeli założyciel jest osobą małoletnią, konieczna będzie pisemna zgoda rodziców. Założyciele przekażą dyrektorowi szkoły: listę założycieli, wymagane zgody rodziców, projekt statutu. Dopiero po uzgodnieniu warunków funkcjonowania spółdzielni dyrektor będzie mógł wyrazić zgodę na jej utworzenie.

DZIAŁALNOŚĆ SPÓŁDZIELNI UCZNIOWSKIEJ

Obowiązki dyrektora szkoły

Obowiązki nauczyciela-opiekuna

wyrażenie zgody na utworzenie spółdzielni,
uzgodnienie zasad jej funkcjonowania z założycielami,
wyznaczenie nauczyciela-opiekuna.

monitorowanie działalności spółdzielni,
wspieranie uczniów w prowadzeniu jej działalności,
nadzorowanie dokumentacji,
kontrola rozliczeń finansowych.

Opiekunem będzie mógł zostać nauczyciel zatrudniony w szkole, który wyrazi na to pisemną zgodę.

Jak będą wyglądały finanse spółdzielni?

Każdy członek spółdzielni będzie wnosił wpisowe. Przepisy przewidują, że:

wpisowe nie będzie mogło przekroczyć 10 zł,
wpisowe nie będzie podlegało zwrotowi,
środki zostaną przeznaczone na działalność statutową.

Jednocześnie uczniowie nie będą otrzymywali wynagrodzenia za pracę wykonywaną w spółdzielni. Jeżeli działalność spółdzielni przyniesie nadwyżkę finansową, nie będzie ona dzielona pomiędzy członków.

Całość środków zostanie przeznaczona na realizację celów statutowych.

Każda spółdzielnia będzie działała na podstawie własnego statutu

Pierwszy statut uchwalą założyciele większością głosów. Powinien on określać m.in.:

nazwę spółdzielni,
przedmiot działalności,
wysokość wpisowego,
zasady członkostwa,
prawa i obowiązki członków,
strukturę organów,
zasady gospodarowania mieniem,
sposób zmiany statutu.

Ustawa przewiduje trzy obowiązkowe organy spółdzielni:

walne zgromadzenie – najwyższy organ,
zarząd – kierujący działalnością spółdzielni i reprezentujący ją na zewnątrz,
komisję rewizyjną – sprawującą kontrolę i nadzór nad działalnością.

Kiedy spółdzielnia będzie podlegała likwidacji

Spółdzielnia przejdzie w stan likwidacji m.in. wtedy, gdy:

liczba członków trwale spadnie poniżej wymaganego minimum,
nie będzie mogła prowadzić działalności statutowej,
jej działalność okaże się niezgodna ze statutem szkoły,
szkoła zostanie zlikwidowana lub przekształcona w sposób uniemożliwiający dalsze funkcjonowanie spółdzielni.

Co do zasady majątek likwidowanej spółdzielni zostanie przeznaczony na cele statutowe szkoły. Wyjątkiem będzie likwidacja lub przekształcenie szkoły – wówczas środki trafią do organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz młodzieży, wskazanej przez walne zgromadzenie.

Szkoły będą musiały dostosować statuty

Przepisy przejściowe przewidują, że spółdzielnie uczniowskie działające przed wejściem w życie nowych regulacji będą zobowiązane dostosować swoje statuty do nowych przepisów do 1 września 2027 r.

Nowe regulacje zaczną obowiązywać 1 września 2026 r.