1 września 2025 r. weszły w życie zmienione przepisy Karty Nauczyciela dotyczące rozliczania godzin ponadwymiarowych. Zmiany mają na celu ujednolicenie zasad wynagradzania oraz poprawę stabilności zatrudnienia nauczycieli. Czy tak rzeczywiście się stało? Poznaj najnowsze stanowisko MEN dotyczące rozliczania wynagrodzenia za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe.

Godziny ponadwymiarowe – nowe zasady wynagradzania nauczycieli

Nowe regulacje obejmują zarówno szkoły samorządowe, jak i prowadzone przez administrację rządową. Ujednolicono prawo nauczycieli do wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe w określonych przypadkach, również wtedy, gdy nauczyciel nie zrealizował zajęć, ale był gotowy do ich wykonania z przyczyn od siebie niezależnych.

Kiedy nauczyciel zachowuje prawo do wynagrodzenia za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe?

Zasadą pozostaje wynagrodzenie za wykonaną pracę – czyli przeprowadzone w godzinach ponadwymiarowych zajęcia dydaktyczne, wychowawcze lub opiekuńcze. Jednak nowelizacja wprowadza dwa wyjątki, które pozwalają na wypłatę wynagrodzenia także za godziny ponadwymiarowe niezrealizowane:

gdy nauczyciel, zamiast przydzielonych zajęć, prowadził w tym samym dniu inne zajęcia opiekuńcze lub wychowawcze, uwzględniające potrzeby uczniów (art. 42 ust. 2 pkt 2 Karty Nauczyciela),
gdy nauczyciel nie przeprowadził indywidualnych zajęć przedszkolnych lub nauczania indywidualnego z powodu np. choroby ucznia, a był gotów do ich realizacji (zgodnie z przepisami art. 127 ust. 20 ustawy – Prawo oświatowe).

Wyjątki – opieka nad uczniami, nieobecność dziecka i inne sytuacje

Jak wskazuje MEN, w pierwszym przypadku mowa np. o opiece nad uczniami podczas wycieczek, wyjść do teatru, zawodów sportowych czy innych imprez szkolnych. Drugi przypadek dotyczy sytuacji, w których nauczyciel nie mógł zrealizować zajęć z przyczyn niezależnych (np. choroba dziecka), mimo swojej gotowości do pracy.

Stanowisko MEN vs. wcześniejsze orzecznictwo – co się zmieniło

Zdaniem MEN nowe przepisy są bardziej korzystne niż dotychczasowe praktyki sądowe. Przykładowo, w wyroku z 2 lutego 2010 r. (II PK 186/09), Sąd Najwyższy uznał, że nauczycielowi nie przysługuje wynagrodzenie za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe, nawet jeśli był gotów do pracy. Stanowisko MEN odchodzi od tego podejścia – gotowość do pracy może być podstawą do zachowania prawa do wynagrodzenia.

Jak dyrektor szkoły powinien organizować godziny ponadwymiarowe

Jeśli nauczyciel nie może zrealizować zajęć, dyrektor może przydzielić mu:

doraźne zastępstwo (wynagradzane jak godziny ponadwymiarowe),
zajęcia opiekuńcze i wychowawcze zgodne z zainteresowaniami uczniów.

Organizacja pracy szkoły leży po stronie dyrektora – to on decyduje o formie zastępczej aktywności.

Rozliczanie godzin w tygodniach z nieobecnością nauczyciela

Nowelizacja Karty Nauczyciela wprowadza też korzystne rozwiązania dla tygodni, w których występują:

dni ustawowo wolne od pracy,
usprawiedliwione nieobecności nauczyciela,
rozpoczęcie lub zakończenie zajęć w trakcie tygodnia.

W takich przypadkach pensum nauczyciela pomniejsza się odpowiednio o 1/5 (lub 1/4 – przy 4-dniowym tygodniu pracy) za każdy dzień. Dotychczas przepisy te były niejasne i prowadziły do rozbieżnych interpretacji – zwłaszcza w szkołach samorządowych.

Co dalej? Możliwe rozszerzenie katalogu zajęć ponadwymiarowych

Na wniosek Związku Nauczycielstwa Polskiego przyspieszono wejście w życie przepisów z 2026 r. na 2025 r. Obecnie MEN analizuje propozycje rozszerzenia katalogu zajęć, które mogłyby być realizowane zamiast niezrealizowanych godzin ponadwymiarowych na inne obowiązki w ramach zadań statutowe szkoły.

Podsumowanie

Nowelizacja Karty Nauczyciela w zakresie godzin ponadwymiarowych przynosi korzystne i długo oczekiwane zmiany. Ujednolicenie przepisów i stanowisko MEN gwarantują nauczycielom wynagrodzenie także w sytuacjach, gdy nie zrealizowali godzin ponadwymiarowych z przyczyn od siebie niezależnych. Dla dyrektorów szkół oznacza to większą jasność organizacyjną i obowiązek właściwego planowania pracy szkoły zgodnie z nowymi regulacjami.

Źródło:

Samorzad.pap.pl