Wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe w Dniu Edukacji Narodowej - czy przysługuje nauczycielowi

Nauczyciel otrzymuje wynagrodzenie w ramach swojego tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć z góry (art. 39 ust. 3 Karty Nauczyciela). Wynagrodzenie to nie zależy od faktycznie zrealizowanych godzin. Nie dotyczy to jednak godzin ponadwymiarowych. Przez godzinę ponadwymiarową rozumie się przydzieloną nauczycielowi godzinę zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych powyżej tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych. (art. 35 ust. 2 Karty Nauczyciela). Wynagrodzenie za takie godziny obliczane jest jako iloraz, w którym dzielną jest suma przyznanej nauczycielowi stawki wynagrodzenia zasadniczego i dodatku za warunki pracy, jeżeli praca w godzinach ponadwymiarowych oraz doraźnych zastępstw odbywa się w warunkach trudnych lub uciążliwych, a dzielnikiem jest miesięczna liczba godzin obowiązującego nauczyciela tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych. Na podstawie art. 39 ust. 4 Karty Nauczyciela wypłata wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe następuje w terminie do piątego dnia roboczego miesiąca następującego po miesiącu, za który przysługuje to wynagrodzenie.

Od 1 stycznia 2026 r. zasadą jest, że wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe przysługuje za godziny zrealizowane. Wynagrodzenie za zaplanowane a niezrealizowane godziny ponadwymiarowe przysługuje jedynie wtedy, gdy:

• niezrealizowanie przez nauczyciela przydzielonych godzin zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych nastąpiło z przyczyn niedotyczących nauczyciela,
• nauczyciel był gotów do realizacji tych zajęć.

W takim przypadku nauczycielowi można przydzielić do realizacji w czasie, w którym zostały zaplanowane godziny zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych, zajęcia i czynności wynikające z zadań statutowych szkoły, w tym zajęcia opiekuńcze lub wychowawcze uwzględniające potrzeby i zainteresowania uczniów. Przydział taki nie oznacza utraty prawa do wynagrodzenia za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe. Przyjmuje się wówczas, że nauczyciel zachowuje gotowość do realizacji takich godzin mimo przydziału innych obowiązków.

Dyrektor szkoły musi więc samodzielnie określić, czy w poszczególnych przypadkach nauczyciel jest w gotowości do pracy w godzinach ponadwymiarowych. Przydatne wskazówki interpretacyjne co do oceny gotowości do pracy sformułowano w orzecznictwie sądowym.

Czy zatem nauczyciele zachowują prawo do wynagrodzenia za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe w Dniu Edukacji Narodowej? Otóż co do zasady nie. Nie są bowiem spełnione wszystkie przesłanki, o których mowa powyżej. Brak realizacji zajęć dydaktycznych (lekcyjnych) w Dniu Edukacji Narodowej wynika wprost z art. 74 Karty Nauczyciela. Oznacza to, że zajęcia w takich dniach zajęcia dydaktyczne nie są przydzielone.

Oznacza to, że wobec braku przydziału zajęć dydaktycznych nauczyciel nie zachowuje gotowości do ich realizacji, bowiem:

• nie ma realnej zdolności do wykonywania pracy w godzinach ponadwymiarowych. W tym dniu zajęcia dydaktyczne nie są bowiem organizowane.
• jest świadom, że w tym dniu nie odbywają się zajęcia dydaktyczne, dlatego nie może uzewnętrznić woli pracy w godzinach ponadwymiarowych.

Inaczej natomiast przedstawia się sytuacja nauczycieli mających w przydziale zajęcia opiekuńcze i wychowawcze. Jak wynika z art. 74 Karty Nauczyciela, zajęcia takie są realizowane w Dniu Edukacji Narodowej. Nauczyciele prowadzący takie zajęcia otrzymują zatem wynagrodzenie za zajęcia opiekuńcze i wychowawcze:

• zrealizowane,
• przydzielone a niezrealizowane, jeśli w Dniu Edukacji Narodowej zachowywali gotowość do ich prowadzenia (dotyczy to wyłącznie zajęć opiekuńczych i wychowawczych)

Karta Nauczyciela w art. 35 ust. 3f Karty Nauczyciela przewiduje specyficzny mechanizm wyliczania liczby godzin ponadwymiarowych. Otóż dla ustalenia wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe w tygodniach, w których przypadają dni dni, w których dla nauczyciela nie zaplanowano zajęć bezpośrednio z uczniami lub na ich rzecz, za podstawę ustalenia liczby godzin ponadwymiarowych przyjmuje się tygodniowy obowiązkowy wymiar zajęć o pomniejszony o 1/5 tego wymiaru (lub 1/4, gdy dla nauczyciela ustalono czterodniowy tydzień pracy), za każdy dzień, w którym dla nauczyciela nie zaplanowano wspomnianych zajęć. W praktyce oznacza to, że Dzień Edukacji Narodowej powoduje obniżenie tygodniowego progu, powyżej, którego nalicza się godziny ponadwymiarowe. Obniżenie to dotyczy nauczycieli, którzy w Dniu Edukacji Narodowej prowadziliby wyłącznie zajęcia lekcyjne. Mechanizm ten pozwala zachować prawa do wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe za tydzień, w którym przypada DEN.