Zarządzenie w sprawie rekrutacji do przedszkoli i szkół – obowiązki organu prowadzącego

Organ prowadzący jest zobowiązany określić terminy postępowania rekrutacyjnego oraz postępowania uzupełniającego, w tym terminy składania dokumentów do publicznych przedszkoli, oddziałów przedszkolnych w publicznych szkołach podstawowych, publicznych innych form wychowania przedszkolnego oraz klas I publicznych szkół podstawowych. Obowiązek ten wynika z art. 154 ust. 1 pkt 1 ustawy – Prawo oświatowe.

Zarządzenie w sprawie rekrutacjipowinno zostać wydane każdego roku w odniesieniu do placówek i klas objętych zakresem tego przepisu. Nie jest to działanie fakultatywne organu prowadzącego. Ustawodawca nakłada na właściwy organ obowiązek określenia harmonogramu postępowania rekrutacyjnego i uzupełniającego.

Szkoła publiczna musi spełniać warunki określone w art. 14 ust. 1 ustawy – Prawo oświatowe. Zgodnie z tym przepisem szkołą publiczną jest szkoła, która m.in. przeprowadza rekrutację uczniów w oparciu o zasadę powszechnej dostępności. Ustawodawca nie zdefiniował pojęcia „powszechnej dostępności”. Zgodnie z orzecznictwem sądowo-administracyjnym klauzulę zawartą w art. 14 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego należy rozumieć jako zakaz ograniczania dostępu do szkół publicznych. Takie stanowisko zostało przedstawione m.in. w wyroku WSA w Krakowie z 2 grudnia 2019 r. III SA/Kr 341/19. Zasada powszechnej dostępności szkoły publicznej była również przedmiotem analizy Trybunału Konstytucyjnego w wyroku z 8 stycznia 2013 r. K 38/12. W uzasadnieniu tego orzeczenia wskazano, że w wąskim rozumieniu zasada ta oznacza możliwość ubiegania się o przyjęcie do wybranej szkoły lub placówki na równych, przejrzystych i możliwych do spełnienia zasadach.

W przypadku publicznych szkół podstawowych należy odróżnić przyjmowanie dzieci zamieszkałych w obwodzie szkoły od postępowania rekrutacyjnego dotyczącego kandydatów spoza obwodu. Do klasy I publicznej szkoły podstawowej, dla której ustalono obwód, przyjmuje się na podstawie zgłoszenia rodziców dzieci i młodzież zamieszkałe w tym obwodzie. Kandydaci zamieszkali poza obwodem publicznej szkoły podstawowej mogą natomiast zostać przyjęci do klasy I po przeprowadzeniu postępowania rekrutacyjnego, jeżeli szkoła dysponuje wolnymi miejscami. Jeżeli po przyjęciu wszystkich dzieci zamieszkałych w obwodzie szkoła nie ma wolnych miejsc, nie jest zobowiązana przyjmować kandydatów spoza obwodu. Organ prowadzący nie może jednak zrezygnować z wydania zarządzenia określającego terminy rekrutacji.

W chwili wydawania zarządzenia w sprawie rekrutacji nie można bowiem przesądzić, czy po zakończeniu przyjmowania zgłoszeń dzieci zamieszkałych w obwodzie szkoły pozostaną wolne miejsca. Okoliczność ta może zostać ustalona dopiero po zakończeniu etapu przyjmowania zgłoszeń.

Obowiązek określenia terminów postępowania rekrutacyjnego nie dotyczy wyłącznie szkół podstawowych. Organ prowadzący powinien określić terminy rekrutacji do:

• publicznych przedszkoli,

• oddziałów przedszkolnych w publicznych szkołach podstawowych,

• publicznych innych form wychowania przedszkolnego,

• klas I publicznych szkół podstawowych,

• klas wyższych niż klasa I publicznych szkół i oddziałów sportowych,

• oddziałów dwujęzycznych,

• publicznych szkół podstawowych dwujęzycznych.

Na etapie ustalania harmonogramu rekrutacji nie można z góry przesądzić, czy w poszczególnych szkołach podstawowych pozostaną miejsca dla kandydatów zamieszkałych poza obwodem. Podobnie w przypadku wychowania przedszkolnego liczba kandydatów oraz dostępnych miejsc może być znana dopiero na odpowiednim etapie postępowania. Nie zwalnia to jednak organu prowadzącego z obowiązku określenia terminów postępowania rekrutacyjnego oraz postępowania uzupełniającego.

Zgodnie z art. 29 ust. 2 pkt 1 Prawa oświatowego, w przypadku jednostki samorządu terytorialnego zadania i kompetencje organu prowadzącego określone m.in. w art. 154 Prawa oświatowego wykonuje wójt, burmistrz albo prezydent miasta. To właśnie ten organ powinien zatem wydać zarządzenie w sprawie rekrutacji do publicznych przedszkoli, oddziałów przedszkolnych, innych form wychowania przedszkolnego oraz klas I publicznych szkół podstawowych prowadzonych przez gminę.

Przepisy Prawa oświatowego nie nakładają na dyrektora szkoły ani dyrektora przedszkola obowiązku wydania zarządzenia określającego terminy postępowania rekrutacyjnego i postępowania uzupełniającego. Kompetencję tę ustawodawca powierzył organowi prowadzącemu.

Dyrektor szkoły lub przedszkola realizuje natomiast zadania związane z samym przebiegiem postępowania rekrutacyjnego. W szczególności dyrektor powołuje komisję rekrutacyjną, która przeprowadza postępowanie i wykonuje czynności określone w przepisach Prawa oświatowego.

Z art. 154 ust. 1 Prawa oświatowego wynika, że właściwy organ powinien określić terminy:

• postępowania rekrutacyjnego,

• postępowania uzupełniającego,

w tym terminy składania dokumentów. Zarządzenie w sprawie rekrutacji powinno więc określać harmonogram kolejnych czynności przewidzianych w toku rekrutacji do publicznych przedszkoli, oddziałów przedszkolnych, innych form wychowania przedszkolnego oraz klas I publicznych szkół podstawowych.

W odniesieniu do szkół podstawowych pojawia się pytanie, czy organ prowadzący może w opisywanym zarządzeniu wskazać maksymalną liczbę uczniów w klasach I. Otóż nie. Liczebność oddziałów klas I–III szkoły podstawowej została określona w przepisach rozporządzenia w sprawie szczegółowej organizacji publicznych szkół i publicznych przedszkoli. Zgodnie z § 5 ust. 2 tego rozporządzenia liczba uczniów w oddziale klas I–III szkoły podstawowej wynosi co do zasady nie więcej niż 25.

Do zagadnienia tego odniósł się również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 13 maja 2022 r., sygn. akt III OSK 3002/21. NSA wskazał, że liczebność klas I–III szkoły podstawowej została określona w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z 28 lutego 2019 r. Nie może jej zatem samodzielnie określać organ prowadzący szkołę publiczną. Organ prowadzący nie powinien więc wskazywać w zarządzeniu w sprawie rekrutacji maksymalnej liczby uczniów, jaka może zostać przyjęta do poszczególnych oddziałów klas I.

Od ustalania terminów postępowania rekrutacyjnego należy odróżnić określenie kryteriów stosowanych w toku rekrutacji. Zarządzenie organu prowadzącego wydawane na podstawie art. 154 Prawa oświatowego służy przede wszystkim ustaleniu harmonogramu postępowania rekrutacyjnego i postępowania uzupełniającego, w tym terminów składania dokumentów. Osobnym zagadnieniem są kryteria brane pod uwagę w postępowaniu rekrutacyjnym, dokumenty niezbędne do potwierdzenia spełniania tych kryteriów oraz liczba punktów możliwa do uzyskania za poszczególne kryteria. Dotyczy to zarówno rekrutacji do publicznych przedszkoli i innych form wychowania przedszkolnego, jak i – w odpowiednim zakresie – kandydatów ubiegających się o przyjęcie do szkoły podstawowej spoza jej obwodu.