Dodatkowe zajęcia z języka polskiego dla uczniów z Ukrainy od września 2026

Osoba niebędąca obywatelem polskim, podlegająca obowiązkowi szkolnemu lub obowiązkowi nauki, która nie zna języka polskiego albo zna go na poziomie niewystarczającym do korzystania z nauki, ma prawo do dodatkowej, bezpłatnej nauki języka polskiego przez okres nie dłuższy niż 24 miesiące(art. 165 ust. 7 ustawy Prawo oświatowe). Dodatkową naukę organizuje organ prowadzący szkołę. Analogiczne uprawnienie art. 165 ust. 9 przyznaje obywatelowi polskiemu spełniającemu przesłankę niewystarczającej znajomości języka polskiego.

Jeżeli uczeń zna polski na poziomie wystarczającym do korzystania z nauki, nie ma podstaw do organizowania mu dodatkowej nauki języka polskiego na podstawie art. 165 ust. 7 tylko dlatego, że jest uczniem z Ukrainy.

Szczegółowe zasady określa rozporządzenie MEN z 23 sierpnia 2017 r. w sprawie kształcenia osób niebędących obywatelami polskimi oraz osób będących obywatelami polskimi, które pobierały naukę w szkołach funkcjonujących w systemach oświaty innych. Z § 17 wynika wprost, że:

• organ prowadzący organizuje dodatkową, bezpłatną naukę języka polskiego;
• zajęcia prowadzi się indywidualnie albo w grupach;
• wymiar ma umożliwić opanowanie języka polskiego w stopniu pozwalającym uczniowi uczestniczyć w obowiązkowych zajęciach edukacyjnych;
• wymiar nie może być niższy niż 2 godziny lekcyjne tygodniowo;
• wymiar i tygodniowy rozkład zajęć ustala dyrektor w porozumieniu z organem prowadzącym.

Do 31 sierpnia 2026 r. obowiązywały jeszcze szczególne rozwiązania przewidziane dla dzieci i młodzieży będących obywatelami Ukrainy. Rozporządzenie ME z 26 lutego 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie organizacji kształcenia, wychowania i opieki dzieci i młodzieży będących obywatelami Ukrainy przedłużyło stosowanie m.in. § 11ac ust. 1 i 2 tylko do 31 sierpnia 2026 r.

Przed ustaleniem godzin od 1 września 2026 r. dyrektor powinien ustalić, czy uczeń korzystał wcześniej z dodatkowej nauki języka polskiego oraz od kiedy. Przepisy przewidują okres do 24 miesięcy. Zatem, jeżeli uczeń dopiero od 1 września 2026 r. zacznie korzystać z dodatkowej nauki języka polskiego i spełnia przesłankę językową, może korzystać z niej na zasadach ogólnych przez okres nie dłuższy niż 24 miesiące.

Istnieje jednak szczególny wyjątek. W przypadku uczniów, którzy rozpoczęli dodatkową naukę języka polskiego w ramach wskazanego rozwiązania w latach szkolnych 2022/2023 albo 2023/2024, prawo do tej nauki przysługuje przez okres nie dłuższy niż 36 miesięcy (art. 55b ust. 1a ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa).

Trzeba odróżnić:

1. obowiązkowy przedmiot „język polski” - realizowany przez ucznia według tej samej podstawy programowej co przez pozostałych uczniów;
2. dodatkową naukę języka polskiego z art. 165 ust. 7 Prawa oświatowego - której celem jest doprowadzenie znajomości języka polskiego do poziomu umożliwiającego korzystanie z obowiązkowych zajęć.

Na 1 września 2026 r. nie będzie jeszcze obowiązywała odrębna ministerialna podstawa programowa dodatkowej nauki języka polskiego. Ustawa z 23 stycznia 2026 r. o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy (...) oraz o zmianie niektórych innych ustaw wprowadziła do art. 165 ust. 16 Prawa oświatowego upoważnienie do określenia takiej podstawy, ale art. 14 tej ustawy wchodzi w życie dopiero 1 września 2027 r.