Profil absolwenta – zmiany dla dyrektora! 

Monika Fidler: Od kilku miesięcy śledzimy, jak będzie wyglądał profil absolwenta szkoły podstawowej oraz ponadpodstawowej. Zacznijmy jednak od początku – skąd taka nowość i pomysł na zmiany w edukacji, zaczynając od ucznia?

Elżbieta Strzemieczna: 12 lat, które uczniowie spędzają w szkole, to czas, który może i powinien być lepiej wykorzystany. W ostatnim czasie zauważamy spadek zaufania do systemu edukacji. Wielu uczniów uważa, że jest to czas stracony, mówi, że nie nauczyli się w szkole tego, czego by oczekiwali i co ich zdaniem jest przydatne na rynku pracy. Takie wnioski wynikają bezpośrednio z badań PISA z 2022 roku. Trzeba to zmienić, tak, by uczniowie wiedzieli, po co się uczą, nauczyciele – czego uczą i dlaczego, a rodzice – czego oczekiwać od szkoły. W związku z tym uznaliśmy, że zmiany w systemie oświaty należy rozpocząć właśnie od postawienia jasnego celu edukacji, a tym celem jest uczeń.

Które z międzynarodowych wzorców edukacyjnych były największą inspiracją przy tworzeniu profilu?

Podstawą naszych prac są wyniki międzynarodowych badań porównawczych takich jak PISA, PIRLS czy TIMMS, metaanalizy i doświadczenia instytucji zagranicznych. Tworząc profil, patrzyliśmy na to, jak robiły to inne kraje, wiele państw członkowskich Unii Europejskiej oraz Organizacji Współpracy Gospodarczej zaangażowało się w edukację opartą na modelach kompetencji. My uwzględniliśmy unijne zalecenia w zakresie kompetencji, które powinna rozwijać szkoła, ale także umiejętności, które są i będą przydatne na rynku pracy, np. kompetencje przyszłości określone w programie „OECD Future of Education and Skills 2030/2040”. Analizowaliśmy też systemy edukacyjne w krajach, w których uczniowie osiągają wysokie wyniki w badaniach międzynarodowych, to m.in.: Singapur, Estonia, Australia czy Irlandia.

Jak te profile zmieniają się na przestrzeni tych kilku miesięcy – po konsultacjach? Wiem, że właśnie opracowują Państwo 3 wersję profilu absolwenta szkoły ponadpodstawowej?

W przypadku Profilu absolwenta i absolwentki przedszkola i szkoły podstawowej w wyniku badań, analiz i konsultacji powstał kompletny dokument, który został następnie poddany konsultacjom. Opinie i stanowiska, które zebraliśmy, istotnie wpłynęły na jego ostateczny kształt. Finalna wersja dostępna jest na stronie internetowej IBE PIB. To jest punkt wyjścia do prac nad podstawami programowymi, a także nad profilem absolwenta i absolwentki szkoły ponadpodstawowej.

Przy jego tworzeniu przyjęliśmy inne założenie, zbieramy konsultacje i ulepszamy materiał na bieżąco, uwzględniając kolejne uwagi, które napływają z grup roboczych czy z konsultacji społecznych. Kolejne robocze wersje dokumentu publikujemy na stronie, organizujemy też webinary informacyjne o postępach prac. Przed nami jeszcze dwa takie spotkania 9 i 30 czerwca. Na koniec czerwca chcemy pokazać Państwu naszą propozycję.

Czy w konsultacjach biorą udział dyrektorzy? Czy jednak przeważają nauczyciele/rodzice?

Staramy się, by reforma powstawała z udziałem wszystkich zainteresowanych grup. Dlatego na każdym etapie prowadzimy konsultacje społeczne, w których biorą udział zarówno nauczyciele, jak i dyrektorzy. Wykorzystujemy i stwarzamy okazje do tego, aby rozmawiać z dyrektorami na wielu płaszczyznach, m.in. podczas spotkań na terenie całej Polski, które organizują kuratoria oświaty. Dyrektorzy szkół są również wśród członków Rady ds. monitorowania wdrażania reformy, biorą udział w tworzeniu podstaw programowych, a także przekazują nam swoje opinie indywidualnie.

To jakie są głosy dyrektorów?

W większości są to głosy dotyczące trudności organizacyjnych i biurokratycznych w szkole, kwestie związane z nadzorem nad placówkami, monitoringiem pracy szkoły. Wiele z kwestii zarządczych znajduje się też poza zakresem prac IBE, jednak wszystkie te postulaty zbieramy i przekazujemy do Ministerstwa.

A co na to sami uczniowie? Czy docierają do Państwa ich głosy? Co mówią?

Uczniowie to jedna z naszych grup interesariuszy, które konsultują Profil absolwenta i absolwentki szkół ponadpodstawowych. Ważnym źródłem informacji o potrzebach uczniów są również badania międzynarodowe. Z wyników badania PISA 2022 wiemy, że polscy nastolatkowie osiągają wysokie wyniki z wiedzy przedmiotowej, jednak nie czują związku ze szkołą i mają niską ocenę swojej sprawczości. Stąd nasze nastawienie na to, aby większą wagę niż dotychczas zwrócić na rozwój kompetencji i sprawczości uczniów – po to, by mieli przekonanie o własnej skuteczności, potrafili podejmować decyzje i być za nie odpowiedzialni.

Czytając profile ma się wrażenie, że są to bardzo idealistyczne wyznaczniki, o których marzyłby każdy dyrektor. Czy biorą one pod uwagę różnorodność uczniów – ich trudności czy talenty?

Założenia określone w Profilu absolwenta i absolwentki to pewne drogowskazy, cele, do których każdy może zmierzać własną ścieżką. Wskazujemy potrzebę kształtowania u uczniów sprawczości, opisujemy dlaczego we współczesnym świecie i przyszłości będzie to ważne. Natomiast sposoby realizacji tych ścieżek zależą od indywidualnych potrzeb i możliwości uczniów, ale także od nauczycieli, którzy tę drogę planują. Naszym zadaniem jest pokazać możliwości i dać narzędzia. Staramy się bardzo mocno podkreślać, zarówno w profilu, jak i we wszystkich rozwiązaniach, które przygotowujemy, że celem edukacji jest rozwój potencjału uczniów. 

To w takim razie, jak w tym profilu odnajdzie się uczeń z Ukrainy lub uchodźca z innego kraju?

Profil to obraz tego, co może dać polska szkoła młodemu człowiekowi. Każdy uczeń, niezależnie od pochodzenia, będzie realizował w swojej szkole program, który oparty będzie o założenia Profilu absolwenta i absolwentki. Będzie zdobywał wiedzę, rozwijał kompetencje i sprawczość.

Wiemy, że aktualnie nauczyciele mierzą się z wieloma problemami, jaką więc rolę w procesie edukacji ma odgrywać nauczyciel według nowej wizji szkoły? 

Nauczyciel odgrywa kluczową rolę. To nie jest odkrycie. Wielu nauczycieli już dzisiaj pracuje w sposób, który chcemy upowszechnić. Postrzegają oni swoją rolę jako przewodnicy dzieci i młodzieży, towarzyszą uczniom w procesie nauki, są moderatorami kompetencji i facylitatorami prób czy ekspertami od uczenia się. To nasz kierunek. Chcemy wzmocnić w tym nauczycieli, dać im poradniki metodyczne, pokazać międzynarodową praktykę, przygotować jakościowe szkolenia i wyposażyć w narzędzia m.in. do sprawdzania postępów w nauce.

A zmiany dla dyrektorów szkół i przedszkoli?

Rozmawiamy już w tej chwili o tym, jak uprościć różne procedury: nadzór, monitoring, co zrobić, aby był on bardziej przyjazny dla nauczycieli i dyrektorów. Szykujemy szkolenia, system wsparcia i narzędzia. Przygotowujemy takie rozwiązania, które dadzą dyrektorom również większą elastyczność, np. w dostosowaniu programów nauczania do potrzeb uczniów i uwarunkowań lokalnych.

Podsumowując naszą rozmowę, co czeka szkoły w związku z wejściem profilu absolwenta?

Profil absolwenta i absolwentki jest dla nas punktem wyjścia, kierunkiem zmian dla uczniów, nauczycieli i dyrektorów. Zmiany oparte będą oczywiście o aktualną wiedzę dziedzinową, ale to, w jaki sposób wiedza będzie przekazywana, oceniana i sprawdzana, będzie powiązane z tym nadrzędnym dokumentem. To podstawa zmian w podstawach programowych, poradnikach metodycznych, metodach nauczania, systemie oceniania, egzaminowania, wsparcia szkół, doskonalenia nauczycieli, monitoringu, a także systemie nadzoru. W każdym z tych obszarów będziemy stopniowo proponować rozwiązania zgodne z Profilem absolwenta i absolwentki i krok po kroku wprowadzać je do praktyki szkolnej.

Dziękuję za rozmowę!

Z Elżbietą Strzemieczną, kierowniczką Zespołu ds. Zmian w Systemie Edukacji w Instytucie Badań Edukacyjnych – Państwowym Instytucie Badawczym, rozmawiała Monika Fidler, redaktorka Portalu Oświatowego