W praktyce szkolnej wielu nauczycieli odchodzi z pracy pod koniec roku szkolnego. Może być to efekt zwolnień w ruchu kadrowym, ale też wypowiedzeń złożonych przez nauczycieli bądź porozumień stron. W związku z rozwiązaniem stosunku pracy nauczycielom szkół i placówek samorządowych oraz prowadzonych przez organy administracji rządowej mogą przysługiwać odprawy i inne świadczenia. Sprawdź, od czego zależy prawo do tych świadczeń i w jakim terminie je wypłacić.

Komu przysługuje odprawa z tytułu rozwiązania stosunku pracy

W związku z rozwiązaniem stosunku pracy w ruchu kadrowym nauczycielowi przysługuje jednorazowa odprawa kadrowa. Należy się ona przede wszystkim nauczycielowi zatrudnionemu na podstawie mianowania i umowy o pracę na czas nieokreślony w pełnym wymiarze, z którym rozwiązano stosunek pracy w trybie art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela. Odprawa ta przysługuje nauczycielowi zatrudnionemu na podstawie mianowania w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego.

Odprawa dla nauczyciela zatrudnionego na podstawie mianowania nie podlega zmniejszeniu wskutek wcześniejszego ograniczenia zatrudnienia. Więcej na ten temat w poradzie: Wysokość odprawy dla nauczyciela po ograniczeniu pensum

Z kolei nauczycielowi zatrudnionemu na podstawie umowy o pracę zwolniony w ww. trybie przyznaje się odprawę w wysokości:

jednomiesięcznego wynagrodzenia liczonego tak jak ekwiwalent urlopowy, jeżeli nauczyciel był zatrudniony w danej szkole krócej niż 2 lata,
dwumiesięcznego wynagrodzenia, jeżeli nauczyciel był zatrudniony w danej szkole od 2 do 8 lat,
trzymiesięcznego wynagrodzenia, jeżeli nauczyciel był zatrudniony w danej szkole ponad 8 lat.

Z tematu tygodnia dowiesz się m.in.:

kiedy nauczycielowi przysługuje odprawa z tytułu rozwiązania stosunku pracy w ruchu kadrowym,
jak ustalić wysokość odprawy dla nauczyciela zatrudnionego na podstawie mianowania i umowy o pracę,
czy odprawę emerytalną nauczyciela należy wypłacić już 31 sierpnia,
w jakim terminie wypłacić ekwiwalent za niewykorzystany urlop wypoczynkowy,
kiedy nauczyciel może otrzymać wcześniejszą nagrodę jubileuszową,
jak obliczyć i kiedy wypłacić świadczenie urlopowe nauczyciela,
komu przysługuje odszkodowanie za skrócenie okresu wypowiedzenia.

Odprawa przysługuje także nauczycielowi zatrudnionemu na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony, z którym rozwiązano umowę o pracę za wypowiedzeniem w trybie art. 27 ust. 1 Karty Nauczyciela. Do jej wypłaty muszą jednak zostać spełnione następujące warunki:

zatrudnianie przez szkołę co najmniej 20 pracowników ogółem (według stanu na dzień wręczania wypowiedzenia)
rozwiązanie stosunku pracy z przyczyn, z których żadna nie dotyczy nauczyciela

Odprawa ta przysługuje w takiej samej wysokości, jak dla nauczyciela zatrudnionego na podstawie umowy o pracę zwolnionego w trybie art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela.

Terminem wypłaty odprawy z tytułu rozwiązania stosunku pracy jest ostatni dzień zatrudnienia nauczyciela. W przypadku nauczycieli zwolnionych w ruchu kadrowym będzie to zasadniczo 31 sierpnia.

Odprawa emerytalna nauczyciela – czy wypłacamy ją 31 sierpnia

Nauczycielom, których stosunek pracy ulega rozwiązaniu lub wygaśnięciu w związku z przejściem na emeryturę, rentę z tytułu niezdolności do pracy bądź nauczycielskie świadczenie kompensacyjne, należy się prawo do odprawy emerytalnej (art. 87 Karty Nauczyciela). Nauczycielowi przysługuje odprawa emerytalna, jeśli ustanie zatrudnienia pozostaje w związku z przejściem na jedno z tych świadczeń. Może być to związek:

przyczynowy,
czasowy,
funkcjonalny.

Sam tryb rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy pozostaje natomiast bez znaczenia. Wyjątkiem jest rozwiązanie z uwagi na stwierdzenie przeciwwskazań do wykonywania dotychczasowej pracy, które pozbawia prawa do odprawy emerytalno-rentowej, ale gwarantuje prawo do specjalnej odprawy z art. 28 Karty Nauczyciela).

Od 1 stycznia 2026 r. wysokość jednorazowej odprawy emerytalno-rentowej dla nauczyciela wynosi równowartość:

po 10 latach pracy - dwumiesięcznego wynagrodzenia,
po 15 latach pracy - trzymiesięcznego wynagrodzenia;
po 20 latach pracy - sześciomiesięcznego wynagrodzenia.

Podstawę wymiaru odprawy emerytalno-rentowej stanowi zaś wynagrodzenie:

ostatnio pobierane,
w szkole będącej podstawowym miejscem pracy (a więc tej, w której był wyżej wynagradzany - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 października 2010 r., III PK 9/10),
które oblicza się według zasad obowiązujących przy ustalaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy.

Dyskusyjny pozostaje termin wypłaty odprawy emerytalno-rentowej nauczyciela. Żaden przepis tego terminu nie precyzuje. W praktyce ukształtowały się dwa poglądy. Pierwszy z nich dotyczy wypłaty odprawy w dniu rozwiązania stosunku pracy. W ramach drugiego proponuje się wypłatę odprawy dopiero w momencie przedstawienia przez nauczyciela decyzji ZUS w sprawie przyznania emerytury, renty lub świadczenia kompensacyjnego. Pogląd ten wydaje się tym bardziej uzasadniony po zmianach w Karcie Nauczyciela 2026. Zgodnie z nowym brzmieniem art. 87 Karty Nauczyciela odprawa należy się bowiem "W związku z przejściem na emeryturę, rentę z tytułu niezdolności do pracy lub nauczycielskie świadczenie kompensacyjne", a nie w związku z zamiarem przejścia na to świadczenie.

W aktualnym stanie prawnym rekomendowana jest wypłata odprawy emerytalno-rentowej dopiero w dniu przedstawienia decyzji ZUS w sprawie przyznania danego świadczenia. W ten sposób szkoła minimalizuje ryzyko wypłaty odprawy, która mogłaby stać się świadczeniem nienależnym (np. z powodu odmowy przyznania świadczenia kompensacyjnego przez ZUS). Wcześniejsza wypłata odprawy (najwcześniej w dniu rozwiązania stosunku pracy) jest oczywiście dopuszczalna, ale obarczona pewnym ryzykiem.

Ekwiwalent urlopowy dla nauczyciela – w jakim wymiarze

Kolejnym świadczeniem wypłacanym w związku z rozwiązaniem lub wygaśnięciem stosunku pracy jest ekwiwalent za niewykorzystany urlop wypoczynkowy. Ekwiwalent ten w przypadku nauczycieli szkół i placówek feryjnych (z wyjątkiem kadry kierowniczej) przysługuje w wymiarze uzupełniającym do 8 tygodni (56 dni) w roku kalendarzowym. Kontrowersje budzi natomiast kwestia rozliczania ekwiwalentu dla nauczycieli zatrudnionych na czas określony. Kwestie te wyjaśnia Główny Inspektorat Pracy w stanowisku przedstawionym w odpowiedzi na zapytanie redakcji Portalu Oświatowego.

W przypadku nauczycieli szkół i placówek nieferyjnych, a także kadry kierowniczej ekwiwalent urlopowy ustala się w odniesieniu do wymiaru urlopu – 35 dni roboczych (proporcjonalnie do wymiaru zajęć nauczyciela). Pod uwagę bierzemy oczywiście wymiar proporcjonalny do okresu zatrudnienia w danym roku kalendarzowym.

Ekwiwalent urlopowy wypłaca się:

w terminie wypłaty ostatniego wynagrodzenia nauczyciela,
w ciągu 10 dni od dnia rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy (a jeżeli jest to dzień wolny od pracy - w dniu poprzedzającym) - jeżeli termin wypłaty ostatniego wynagrodzenia nauczyciela przypada przed ustaniem zatrudnienia.

Komu należy się wcześniejsza nagroda jubileuszowa z tytułu przejścia na emeryturę

Zasadniczo nauczyciel nabywa prawo do nagrody jubileuszowej w dniu, w którym upływa staż uprawniający go do nagrody. Jednak w przypadku rozwiązania stosunku pracy w związku z przejściem na emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy, nauczycielowi, któremu do nabycia prawa do nagrody jubileuszowej brakuje mniej niż 12 miesięcy, licząc od dnia rozwiązania stosunku pracy, nagrodę tę wypłaca się w dniu rozwiązania stosunku pracy. Innymi słowy, wcześniejsza nagroda jubileuszowa przysługuje:

w przypadku rozwiązania jest stosunku pracy w związku z przejściem na emeryturę, rentę z tytułu niezdolności do pracy (nagrody nie wypłaca, gdy doszło do wygaśnięcia stosunku pracy ani w przypadku przejścia na świadczenie kompensacyjne),
jeśli od dnia rozwiązania stosunku pracy, do dnia, w którym upłynąłby staż uprawniający do nagrody, pozostaje mniej niż 12 miesięcy.

Przykład Nauczyciel, z którym rozwiązano stosunek pracy z dniem 31 sierpnia 2026 r., odchodzi na wcześniejszą emeryturę. Otrzyma on wcześniejszą nagrodę jubileuszową, jeżeli staż uprawniający do tej nagrody upłynąłby nie później niż 30 sierpnia 2027 r.

Wcześniejszą nagrodę jubileuszową wypłaca się w dniu rozwiązania stosunku pracy. Dobrą praktyką jest wręczenie nauczycielowi informacji o przyznaniu nagrody jubileuszowej.

Świadczenie urlopowe nauczycieli – w jakiej wysokości

Niezależnie od rozwiązania czy wygaśnięcia stosunku pracy nauczycielom należy się świadczenie urlopowe. Jest to finansowane z ZFŚS świadczenie pieniężne przysługujące w wysokości odpisu podstawowego na ZFŚS (aktualnie: 2 417,14 zł). Jego wysokość wylicza się proporcjonalnie do:

okresu zatrudnienia,
wymiaru zajęć

w roku szkolnym. Jedyną przesłanką wypłaty tego świadczenia jest pozostawanie w zatrudnieniu na stanowisku nauczyciela w jednostce oświaty w danym roku szkolnym.

Świadczenie urlopowe należy wypłacić do 31 sierpnia 2026 r. Istnieje możliwość wcześniejszej wypłaty świadczenia. Warto poinformować nauczyciela o przyznaniu świadczenia urlopowego.

Odszkodowanie z tytułu skrócenia okresu wypowiedzenia – kto je otrzyma

Ostatnim ze świadczeń, na które warto zwrócić uwagę, jest odszkodowanie z tytułu skrócenia okresu wypowiedzenia. Odszkodowanie takie należy się w przypadku skrócenia okresu wypowiedzenia:

na podstawie art. 20 ust. 5 Karty Nauczyciela – dotyczy nauczycieli, którzy otrzymali wypowiedzenie w trybie art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela,
na podstawie art. 36¹ Kodeksu pracy w zw. z art. 91c ust. 1 Karty Nauczyciela – dotyczy nauczycieli, którzy otrzymali wypowiedzenie w trybie art. 27 ust. 1 Karty Nauczyciela.

W obydwu przypadkach odszkodowanie przysługuje w wysokości wynagrodzenia za okres skrócenia wypowiedzenia. 3-miesięczny okres wypowiedzenia może zostać skrócony najwyżej do 1 miesiąca, co oznacza, że maksymalna wysokość takiego odszkodowania to 2-miesięczne wynagrodzenie. Jest ono naliczane tak jak wynagrodzenie urlopowe.

Odszkodowanie za skrócenie okresu wypowiedzenia wypłacane jest w dniu rozwiązania stosunku pracy.