Nauczyciel ma prawo do własnych poglądów, ale wolność słowa nauczyciela nie ma charakteru bezwzględnego – wynika ze stanowiska MEN. Wiceminister edukacji Henryk Kiepura podkreślił, że choć przepisy oświatowe nie zakazują szeroko manifestowania poglądów, to nauczyciele muszą liczyć się z ograniczeniami wynikającymi z charakteru zawodu i odpowiedzialnością za uchybienie godności zawodu także poza szkołą.

Wolność słowa nauczyciela pod lupą po interpelacji poselskiej

Stanowisko resortu edukacji jest odpowiedzią na interpelację poselską dotyczącą granic wolności słowa nauczycieli. Sprawa dotyczyła nauczyciela, wobec którego podjęto działania dyscyplinujące po opublikowaniu prywatnej wypowiedzi w mediach społecznościowych.

Jak wskazano w interpelacji, wpis nauczyciela miał emocjonalny charakter, ale nie zawierał wulgaryzmów, gróźb ani nawoływania do przemocy. Nie odnosił się również do uczniów, procesu dydaktycznego ani obowiązków służbowych. Zdaniem parlamentarzysty sprawa rodzi pytanie, czy nauczyciel jako obywatel zachowuje pełnię konstytucyjnie chronionej wolności wyrażania poglądów, czy też jego prywatna aktywność w debacie publicznej może podlegać rozszerzonej ocenie instytucjonalnej.

MEN: nauczyciel może mieć poglądy, ale nie może agitować w szkole

W odpowiedzi na interpelację poselską wskazano, że swoboda wypowiedzi nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ustawowym ograniczeniom. Jak podkreślił, ograniczenia konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane wyłącznie w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne m.in. dla ochrony bezpieczeństwa, porządku publicznego, zdrowia, moralności publicznej lub praw innych osób.

Przepisy oświatowe nie wprowadzają dla nauczycieli szerokiego zakazu manifestowania poglądów, w tym politycznych. Zwrócił jednak uwagę, że regulacje dotyczące wykonywania zawodu nauczyciela przewidują określone ograniczenia.

Szkoła ma pozostać apolityczna

Jak przypomniał resort edukacji, nauczyciel może posiadać własne poglądy polityczne, ale nie może prowadzić agitacji politycznej ani działalności partyjnej na terenie szkoły. Wynika to z art. 86 ustawy – Prawo oświatowe.

MEN podkreśla, że szkoła musi pozostać miejscem apolitycznym. Nauczyciel ma obowiązek szanować światopogląd uczniów i kształtować postawy demokratyczne, a nie wpływać na ich przekonania.

Odpowiedzialność dyscyplinarna także za zachowanie poza murami szkoły

Wiceminister wskazał również, że zgodnie z Kartą Nauczyciela za uchybienie godności zawodu nauczyciela lub naruszenie obowiązków określonych w ustawie można ponieść odpowiedzialność dyscyplinarną. Co istotne, odpowiedzialność ta nie ogranicza się wyłącznie do zachowań podejmowanych na terenie szkoły.

Oznacza to, że także aktywność nauczyciela poza miejscem pracy może zostać oceniona pod kątem zgodności z obowiązkami zawodowymi i standardami etycznymi przypisanymi temu zawodowi.

Kiedy wypowiedź nauczyciela może naruszać godność zawodu

Jak wskazuje MEN, przez uchybienie godności zawodu nauczyciela należy rozumieć takie zachowania, które w sposób oczywisty naruszają ogólne normy etyczne i zasady postępowania przyjęte w środowisku szkolnym. Ze względu na specyfikę zawodu przestrzeganie tych norm nie ogranicza się tylko do sytuacji związanych z wykonywaniem pracy w szkole.

Granice wolności słowa nauczyciela ocenią właściwe organy

MEN zaznacza jednak, że każda sprawa powinna być oceniana indywidualnie. W zależności od charakteru zachowania nauczyciela właściwe do oceny jego czynu mogą być sądy karne, cywilne lub komisje dyscyplinarne.

Stanowisko resortu pokazuje więc, że wolność słowa nauczyciela podlega ochronie, ale nie jest nieograniczona. Granicę wyznaczają zarówno przepisy prawa, jak i obowiązek dbania o godność zawodu oraz poszanowanie praw innych osób.