Ustawa Kamilka – co się zmieni w zakresie weryfikacji niekaralności (aktualizacja)

.

Projekt zmian w ustawie Kamilka przewiduje doprecyzowanie, przy jakiego rodzaju działalności wymagana jest weryfikacja niekaralności. Ma to być działalność polegająca na wychowaniu, edukacji, wypoczynku, leczeniu, udzielaniu pomocy psychologicznej, rozwoju duchowym, uprawianiu sportu lub realizacji innych zainteresowań przez małoletnich, lub opiece nad nimi, jeżeli czynności są wykonywane bezpośrednio z udziałem małoletnich.

Jednym z elementów weryfikacji niekaralności osób dopuszczanych do działalności związanej z małoletnimi jest weryfikacja czy dane tej osoby nie są zgromadzone w Rejestrze Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym (RSPTS) tj. Rejestrze z dostępem ograniczonym lub Rejestrze osób, w stosunku do których Państwowa Komisja do spraw przeciwdziałania wykorzystaniu seksualnemu małoletnich poniżej lat 15 wydała postanowienie o wpisie w Rejestrze. Co do zasady, jak dotychczas, dane te będzie pozyskiwał pracodawca lub organizator działalności. Wyjątek dotyczyć ma sytuacji, w której pracodawcą lub organizatorem jest osoba fizyczna nieprowadząca działalności gospodarczej. W takim przypadku, osoba dopuszczana do jednej z wymienionych w ustawie działalności, sama musi pozyskać i przedłożyć tę informację pracodawcy lub organizatorowi.  Projekt ustawy wprost jednak przewiduje, że wyjątek ten nie obejmuje osób fizycznych

• prowadzących przedszkola i inne formy wychowania przedszkolnego, szkoły i placówki systemu oświaty
  oraz
• będących organizatorami wypoczynku w rozumieniu ustawy o systemie oświaty.

Te podmioty będą musiały same dokonać weryfikacji w RSPTS.

Najnowszy projekt nowelizacji przewiduje nowe uprawnienie tj. umożliwia uzyskanie lub otrzymanie informacji z RSPTS w czasie trwania zatrudnienia lub wykonywania jednej z wymienionych w przepisach działalności, gdy trwają one dłużej niż 2 lata. Prawo uzyskania takiej informacji ma przysługiwać nie częściej niż 1 raz na 2 lata. Obecnie weryfikacja pracownika szkoły (po nawiązaniu stosunku pracy) w RSPTS jest niedopuszczalna, chyba że sam pobierze i przedłoży stosowne zaświadczenie.

Po wejściu w życie nowych przepisów, dyrektor szkoły, działając w imieniu szkoły, jako pracodawcy lub organizator, przed dopuszczeniem danej osoby do działalności polegającej na wychowaniu, edukacji, wypoczynku, leczeniu, świadczeniu porad psychologicznych, rozwoju duchowym, uprawnieniu sportu lub realizacji innych zainteresowań przez małoletnich, lub opiece nad nimi, jeżeli czynności te wykonywane mają być bezpośrednio z udziałem małoletnich, będzie miał obowiązek:

1. poinformować tę osobę o ciążącym na nim obowiązki uzyskania informacji z RSPTS i zobowiązać ją do wskazania numeru PESEL, jeżeli go posiada, pierwszego imienia, nazwiska, nazwiska rodowego, imion rodziców oraz daty urodzenia;  dane te będzie trzeba dodatkowo zweryfikować na podstawie dowodu osobistego lub innego dokumentu potwierdzającego tożsamość;
2. uzyskać informację czy danej tej osoby są zamieszczone w RSPTS tj. sprawdzić tę osobę w Rejestrze z dostępem ograniczonym i Rejestrze osób, w stosunku do których Państwowa Komisja do spraw przeciwdziałania wykorzystaniu seksualnemu małoletnich poniżej lat 15 wydała postanowienie o wpisie w Rejestrze oraz wydrukować tę informację, a następnie załączyć do akt osobowych lub dokumentacji dotyczącej danej działalności; informacje te będą mogły być przechowywana także w formie elektronicznej.
3. odebrać oświadczenia i dokumenty, do których złożenia jest zobowiązana dana osoba oraz załączyć je do akt osobowych lub dokumentacji dotyczącej danej działalności;

Osoba, która ma zostać dopuszczona do jednej z działalności wymienionych w ustawie Kamilka, będzie miała obowiązek:

1. przedłożyć informację z KRK w zakresie prawomocnych skazań, w tym skazań sądów państw obcych, oraz prawomocnych orzeczeń o zastosowaniu środka poprawczego za popełnienie czynu karalnego na podstawie ustawy z 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich, dotyczących wymienionych w przepisach przestępstw;  
2. złożyć oświadczenie o państwie lub państwach, w których miała miejsce pobytu nieprzerwanie co najmniej 12 miesięcy (dotychczas – miejsce zamieszkania) w ciągu ostatnich 20 lat innych niż Rzeczpospolita Polska i jednocześnie przedłożyć informację z rejestrów karnych tych państw; nie dotyczy to sytuacji, w której osoba ta zamieszkiwała w innym państwie przed ukończeniem 13 roku życia (w pierwszej wersji projektu był to 10 rok życia).  Zaświadczeń z KRK nie będą musieli przedkładać obywatele Unii Europejskiej i Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, którzy mają lub mieli miejsce zamieszkania nieprzerwanie co najmniej 12 miesięcy w państwie członkowskim UE lub Zjednoczonym Królestwie Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej.

Zmieni się także katalog przestępstw, który wyklucza pracę z dziećmi i młodzieżą. Katalog ten będzie dotyczył:

1)         umyślnych przestępstw przeciwko życiu i zdrowiu;

2)         przestępstw przeciwko wolności, z wyłączeniem przestępstw określonych w art. 192 i art. 193 Kodeksu karnego;

3)         przestępstw przeciwko wolności seksualnej i obyczajności;

4)         przestępstw przeciwko rodzinie i opiece, z wyłączeniem przestępstw określonych w art. 206 i art. 209 Kodeksu karnego;

5)         przestępstw określonych w rozdziale 7 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. z 2023 r. poz. 1939).

Warto podkreślić, że pracy z dziećmi nie otrzyma także osoba, wobec której orzeczono środek poprawczy tj. umieszczenie w zakładzie poprawczym, za popełnienie któregoś z ww. przestępstw. Środek taki może być orzeczony wobec osoby, która w momencie popełnienia czynu ukończyła lat 13, a nie ukończyła lat 17.

Dodatkowo znowelizowana ustawa przewiduje brak obowiązku składania informacji z KRK i oświadczenia o państwach zamieszkania w stosunku do osób, które na podstawie odrębnych przepisów (np. Karty Nauczyciela) przewidują uzyskanie lub przedłożenie informacji o osobie z zakresu co najmniej przestępstw wymienionych w ustawie Kamilka.

Nowe brzmienie ustawy wychodzi naprzeciw sytuacjom, w których trudne lub niemożliwe jest uzyskanie informacji o niekaralności z Państwa obcego. Jeżeli osoba, która ma zostać dopuszczona do działalności z małoletnimi, nie będzie miała możliwości przedłożenia ww. informacji, z tego powodu, że:

1. przepisy danego państwa nie przewidują jej sporządzenia lub
2. przepisy danego państwa uzależniają jej wydanie od spełnienia określonych w przepisach warunków, których osoba ta nie może spełnić, lub
3. w danym państwie nie prowadzi się rejestru karnego, lub
4. osoba ta korzysta z ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie ustawy z 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2025 r., poz. 223 ze zm.) i z tego względu nie może uzyskać takiej informacji
   - składa pracodawcy lub innemu organizatorowi oświadczenie o tym fakcie wraz z oświadczeniem o tym, że:
   1. nie była prawomocnie skazana w tym państwie za przestępstwa określone w art. 21d ust. 1 ustawy Kamilka;
   2. nie ma obowiązku wynikającego z orzeczenia sądu, innego uprawnionego organu lub przepisu prawa stosowania się do zakazu zajmowania wszelkich lub określonych stanowisk, wykonywania wszelkich lub określonych zawodów albo działalności polegających na wychowaniu, edukacji, wypoczynku, leczeniu, udzielaniu pomocy psychologicznej, rozwoju duchowym, uprawianiu sportu lub realizacji innych zainteresowań przez małoletnich, lub opiece nad nimi.

Obowiązku przedłożenia informacji z KRK oraz oświadczenia o państwach pobytu w ciągu ostatnich 20 lat nie będą miały osoby, z którymi ma być nawiązany stosunek pracy lub które mają być dopuszczone do innej działalności przez uczelnię w zakresie jej zadań określonych w art. 11 ust. 1 pkt 1-3 ustawy z 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce tj.:

1. prowadzenie kształcenia na studiach;
2. prowadzenie kształcenia na studiach podyplomowych lub innych form kształcenia;
3. prowadzenie działalności naukowej, świadczenie usług badawczych oraz transfer wiedzy i technologii do gospodarki.

Osoby te, w miejsce informacji z KRK, będą składały oświadczenie analogiczne, jak w przypadku osoby, która nie może pozyskać informacji z KRK.

Przepisy dotyczące weryfikacji w RSPTS oraz przedkładania informacji z KRK nie będą stosowane:

1. gdy bezpośrednio po zakończeniu stosunku pracy lub dopuszczenia do innej działalności z daną osobą, ten sam pracodawca ponownie nawiązuje z tą osobą stosunek pracy lub ten sam organizator ponownie dopuszcza tę osobę do innej działalności a łączny czas trwania wszystkich stosunków pracy lub dopuszczenia do innej działalności nie przekracza 2 lat;
2. gdy pracodawcą lub innym organizatorem jest rodzic lub opiekun małoletniego, wobec którego mają być wykonywane czynności przewidziane w ustawie Kamilka;
3. wobec osoby pozostającej w stosunku pracy lub dopuszczonej do innej działalności, po wykonaniu obowiązków weryfikacyjnych przed dopuszczeniem tej osoby do innej działalności przez kolejnego innego organizatora, na podstawie umowy zawartej między nim a pracodawcą tej osoby lub innym organizatorem, który jako pierwszy dopuścił tę osobę do innej działalności, jeżeli osoba ta zażądała przekazania kolejnemu organizatorowi informacji o wykonaniu wobec niej obowiązków, wynikających z ustawy Kamilka i dokonanych w następstwie ustaleniach.  Przepis ten nie dotyczy podmiotów kierujących na praktyki studentów i uczestników studiów podyplomowych odbywających obowiązkowe praktyki zawodowe wynikające z programu tych studiów oraz uczniów lub słuchaczy odbywających obowiązkowe praktyki zawodowe w ramach programu nauczania szkoły; w ich przypadku przedłożenie informacji z KRK oraz ich weryfikacja w RSPTS jest będzie nadal obowiązkowa
4. gdy inna działalność jest wykonywana w bezpośredniej obecności osoby obowiązanej na podstawie ustawy lub umowy do sprawowania nadzoru nad małoletnim. Przepis ten nie dotyczy studentów i uczestników studiów podyplomowych odbywających obowiązkowe praktyki zawodowe wynikające z programu tych studiów oraz uczniów lub słuchaczy odbywających obowiązkowe praktyki zawodowe w ramach programu nauczania szkoły;
5. do osób poniżej 13. roku życia.

Zasady weryfikacji niekaralności osób prowadzących praktyczną naukę zawodu oraz opiekunów stażów uczniowskich będą określone wprost w ustawie – Prawo oświatowe. W tym przypadku wystarczy oświadczenie, że dana osoba:

1)   nie była prawomocnie skazana w Rzeczpospolitej Polskiej ani w innym państwie za:

a)   umyślne przestępstwo przeciwko życiu i zdrowiu,

b)   przestępstwo przeciwko wolności, z wyłączeniem przestępstw określonych w art. 192 i art. 193 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodek karny,

c)   przestępstwo przeciwko wolności seksualnej i obyczajności,

d)   przestępstwo przeciwko rodzinie i opiece, z wyłączeniem przestępstw określonych w art. 206 i art. 209 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny,

e)   przestępstwo określone w rozdziale 7 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii

2)   nie ma obowiązku wynikającego z orzeczenia sądu, innego uprawnionego organu lub przepisu prawa stosowania się do zakazu zajmowania wszelkich lub określonych stanowisk, wykonywania wszelkich lub określonych zawodów albo działalności polegających na wychowaniu, edukacji, wypoczynku, leczeniu, udzielaniu pomocy usług  psychologicznej, rozwoju duchowym, uprawianiu sportu, realizacji innych zainteresowań przez małoletnich, lub opiece nad nimi lub zakazu przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, kontaktowania się z określonymi osobami, zbliżania się do określonych osób lub opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu.

Zmiany w ustawie Kamilka przewidują także odstąpienie od pobierania opłaty za wydanie zaświadczenia o niekaralności z Krajowego Rejestru Karnego w przypadku:

1. wolontariuszy, na zasadach określonych w ustawie z dnia 24 kwietnia 2003 r.
   o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2024 r. poz. 1491, 1761
   i 1940),
   1. uczniów odbywających obowiązkowe praktyki w ramach programu nauczania szkoły,
   2. studentów odbywających obowiązkowe praktyki zawodowe w ramach studiów na określonym kierunku, poziomie i profilu,
      którzy są zobowiązani do przedstawienia organizatorowi działalności informacji o osobie

Aby skorzystać ze zwolnienia od opłaty za informację z KRK konieczne będzie przedłożenie wraz z wnioskiem o wydanie zaświadczenia o niekaralności oświadczenia organizatora działalności, określające w szczególności: dane organizatora, rodzaj działalności prowadzonej przez organizatora, dane osoby dopuszczanej do tej działalności oraz dane o charakterze działalności osoby dopuszczonej.

Źródło:

• Projekt ustawy o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich oraz niektórych innych ustaw (projekt z 26 maja 2025 r.)