Weryfikacja w Rejestrze Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym przed wpisem do ewidencji szkół niepublicznych – projekt zmian

Jednym z celów projektu ustawy o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw jest zwiększenie bezpieczeństwa dzieci i uczniów w niepublicznych jednostkach systemu oświaty, w szczególności lepsza ochrona przed przestępstwami na tle seksualnym. Autorzy projektu oceniają, że Rejestr Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym jest istotnym narzędziem ochrony małoletnich, ale praktyka pokazała potrzebę wzmocnienia i doprecyzowania przepisów – przede wszystkim po to, by mechanizmy weryfikacyjne działały skuteczniej.

Obecnie niekaralność nauczyciela można zweryfikować dopiero wtedy, gdy istnieje podmiot, który go zatrudnia. To pracodawca wykonuje obowiązki, o których mowa w art. 21 ustawy o ochronie małoletnich. Przed wpisem do ewidencji szkoła nie jest jeszcze podmiotem uprawnionym do prowadzenia działalności oświatowej.

Weryfikacja po wpisie sprawia, że niekaralność założyciela i przyszłej kadry, w tym dyrektora, sprawdza się dopiero na dalszym etapie – choć przeszkody do prowadzenia szkoły można ustalić już przy ubieganiu się o wpis.

Dziś zgłoszenie zawiera oznaczenie osoby zamierzającej prowadzić szkołę lub placówkę oraz jej miejsca zamieszkania lub siedziby (art. 168 ust. 4 pkt 1 Prawa oświatowego). O dyrektorze i pracownikach pedagogicznych przewidzianych do zatrudnienia podaje się tylko informacje o kwalifikacjach (art. 168 ust. 4 pkt 5).

Po zmianie w zgłoszeniu trzeba będzie podać nazwisko rodowe, imię ojca, imię matki, datę urodzenia i numer PESEL:

• osoby fizycznej zamierzającej prowadzić szkołę lub placówkę,
• dyrektora i pracowników pedagogicznych przewidzianych do zatrudnienia.

Zgłoszenie mają uzupełniać informacje i oświadczenia dotyczące niekaralności, o których mowa w art. 21 ust. 3–7 ustawy o ochronie małoletnich.  

Projekt rozszerza katalog przesłanek, które obligują organ ewidencyjny do odmowy wpisu. Odmowa nastąpi także wtedy, gdy:

• dane osoby fizycznej zamierzającej prowadzić szkołę lub placówkę są zamieszczone w Rejestrze, o którym mowa w art. 4 ustawy o ochronie małoletnich,
• zgłoszenie zawiera informacje o dyrektorze lub pracownikach pedagogicznych przewidzianych do zatrudnienia, których dane są zamieszczone w tym Rejestrze, a mimo wezwania zgłoszenie nie zostało poprawione.

Procedura w tych dwóch sytuacjach będzie różna. Jeśli w rejestrze figuruje kandydat na dyrektora albo przyszły pracownik pedagogiczny, organ najpierw wezwie osobę zamierzającą prowadzić szkołę do poprawienia zgłoszenia. Autorzy projektu wyjaśniają, że przed zalegalizowaniem szkoły osoba fizyczna ma dostęp do danych w rejestrze tylko w zakresie, który dotyczy jej samej. Jeśli natomiast w rejestrze są dane samej osoby zamierzającej prowadzić szkołę, organ odmówi wpisu bez wezwania. Taka osoba z mocy prawa nie może bowiem prowadzić żadnej działalności związanej z edukacją małoletnich.

Żeby organ ewidencyjny mógł sprawdzać zgłoszenia, projekt zmienia ustawę o ochronie małoletnich. Organy właściwe do prowadzenia ewidencji niepublicznych szkół i placówek dołączą do podmiotów uprawnionych do uzyskiwania informacji z Rejestru Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym z dostępem ograniczonym. To samo uprawnienie otrzyma specjalistyczna jednostka nadzoru pedagogicznego, o której mowa w art. 53 ust. 1 Prawa oświatowego, prowadząca ewidencję szkół artystycznych. W tym przypadku zmiana ma usunąć wątpliwości interpretacyjne.

Art. 22x ustawy o ochronie małoletnich daje właściwym organom, w tym organowi sprawującemu nadzór pedagogiczny, uprawnienia do kontroli, czy pracodawcy i inni organizatorzy, a także pracownicy i osoby dopuszczone do pracy z małoletnimi wykonują obowiązki nałożone tą ustawą. Gdy kontrolujący stwierdzi nieprawidłowości, wydaje zalecenia pokontrolne. Projekt wprowadza w tym obszarze trzy zmiany.

1. Termin realizacji zaleceń. Dziś przepisy nie określają, w jakim terminie zalecenie trzeba wykonać. Po zmianie podmiot kontrolujący będzie obowiązany wskazać termin realizacji zaleceń.
2. Zawiadomienie organu ewidencyjnego. Organ ewidencyjny nie otrzymuje dziś informacji o niewykonanych zaleceniach. Po zmianie podmioty kontrolujące wykonywanie obowiązków z art. 21 i art. 22b ustawy o ochronie małoletnich zawiadomią go, jeśli niepubliczna szkoła lub placówka nie zrealizuje zaleceń.
3. Nowa przesłanka wykreślenia. Niezrealizowanie zaleceń pokontrolnych, o których mowa w art. 22x ust. 5 ustawy o ochronie małoletnich, będzie obligować organ ewidencyjny do wykreślenia szkoły lub placówki z ewidencji.  

Autorzy projektu podkreślają, że wykreślenie z ewidencji jest równoznaczne z likwidacją szkoły lub placówki. Następuje zawsze w drodze decyzji, więc zachowana zostaje kontrola sądowa.

Analogiczne rozwiązania projekt przewiduje dla publicznych przedszkoli, innych form wychowania przedszkolnego, szkół i placówek prowadzonych przez osoby fizyczne i osoby prawne niebędące jednostkami samorządu terytorialnego. Zmiany mają być wprowadzone zarówno do ustawy Prawo oświatowe, jak i do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 18 sierpnia 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i warunków udzielania i cofania zezwolenia na założenie przez osobę prawną lub osobę fizyczną szkoły lub placówki publicznej.

Projekt ma numer UD494 w wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów. Informację o nim opublikowano 30 października 2026 r. Rada Ministrów ma przyjąć projekt w I kwartale 2027 r. Na dzień publikacji artykułu nie podano, od kiedy nowe przepisy miałyby obowiązywać.