Ocena funkcjonalna od 1 września 2026 i inne zmiany w opiniach i orzeczeniach

Najpopularniejszą ze zmian w nowym rozporządzeniu w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych jest tzw. ocena funkcjonalna. Rozwiązanie to polega na obowiązkowym tworzeniu kompleksowej charakterystyki funkcjonowania ucznia (dziecka) w środowisku szkolnym (przedszkolnym) przed wydaniem orzeczenia przez poradnię psychologiczno-pedagogiczną.

Ocena funkcjonalna będzie dokonywana na podstawie danych dotyczących:

1) aktywności i uczestniczenia dziecka lub ucznia, w tym uczestniczenia w codziennych aktywnościach i życiu społecznym, odpowiednio do indywidualnych możliwości rozwojowych, przy czym ocena poziomu aktywności i uczestniczenia powinna uwzględniać także wpływ barier oraz ułatwień w środowisku nauczania i wychowania;

2) charakterystyki funkcjonowania dziecka lub ucznia w aspekcie funkcji i struktur ciała, w tym odpowiednio zdrowia psychicznego, percepcji, funkcji motorycznych, mowy i funkcji poznawczych, funkcji emocjonalno-społecznych oraz innych indywidualnych cech, które mogą wpływać na funkcjonowanie dziecka lub ucznia w różnych obszarach życia;

3) zakres i rodzaj trudności edukacyjnych lub wychowawczych, jakie pojawiają się u dziecka lub ucznia w związku z realizacją programu wychowania przedszkolnego lub programów nauczania obowiązujących w oddziale, do którego uczęszcza, z uwzględnieniem ewentualnych dostosowań wprowadzonych w toku realizacji tych programów;

4) efektywności działań wspierających funkcjonowanie dziecka lub ucznia, jeżeli takie były podejmowane, lub innej pomocy o charakterze terapeutycznym odpowiednio w ramach wczesnego wspomagania rozwoju dziecka, pomocy psychologiczno-pedagogicznej, kształcenia specjalnego lub zajęć rewalidacyjno-wychowawczych.

• od rodziców – mogą przedstawić nagrania dokumentujące zachowanie dziecka;
• od nauczycieli, wychowawców grup wychowawczych lub specjalistów, prowadzących zajęcia z dzieckiem lub uczniem, w tym zawartych w opinii,
• od dziecka lub ucznia, z tym że informacje uzyskuje się w sposób dostosowany do wieku i możliwości psychofizycznych dziecka lub ucznia,
• z dokumentacji, o której mowa w § 6,
• na podstawie obserwacji dziecka lub ucznia przez specjalistów poradni odpowiednio w środowisku przedszkola, szkoły lub ośrodka – jeżeli zachodzi taka potrzeba.

W przypadku gdy bezpośrednia obserwacja w przedszkolu, szkole lub ośrodku jest utrudniona, może zostać przeprowadzona z wykorzystaniem środków komunikacji elektronicznej zapewniających transmisję w czasie rzeczywistym albo może zostać sporządzone nagranie audiowizualne. Wykorzystanie tych środków komunikacji jest dopuszczalne, gdy zostaną zapewnione niezbędne zasady bezpieczeństwa oraz wszystkie osoby biorące udział w transmisji lub nagraniu wyrażą na to zgodę.

Nowe przepisy porządkują również zasady wydawania orzeczeń i opinii, doprecyzowują dokumentację dołączaną do wniosku oraz wzmacniają rolę zespołu orzekającego. Zmiany obejmują również sposób składania wniosków, udział specjalistów w posiedzeniach zespołu, standardy diagnozy oraz zasady przekazywania orzeczeń do jednostek systemu oświaty.

Przede wszystkim zespół orzekający poradni będzie rozstrzygał, czy zachodzi potrzeba kształcenia specjalnego, na podstawie informacji zawartych w dokumentacji dołączonej do wniosku oraz wyników diagnozy przeprowadzonej w poradni. Dokumentacja medyczna ma charakter pomocniczy, a nie rozstrzygający w procesie rozpatrywania wniosku.

Rozszerzono również krąg osób, które mogą uczestniczyć w posiedzeniu zespołu z głosem doradczym, za zgodą rodziców albo pełnoletniego ucznia. Dotyczy to:

• asystenta międzykulturowego,
• osoby władającej językiem kraju pochodzenia dziecka,
• tłumacza języka migowego,
• osoby wykonującej zawód medyczny w zakresie opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień.

Nowe przepisy przewidują, że wniosek o wydanie orzeczenia lub opinii będzie można złożyć zarówno w formie papierowej, jak i elektronicznej. W przypadku wniosku elektronicznego zastosowanie znajdą przepisy dotyczące doręczeń elektronicznych.

Elektroniczne kopie dokumentów trzeba będzie uwierzytelnić w jeden z 3 sposobów:

1) kwalifikowanym podpisem elektronicznym,

2) podpisem zaufanym,

3) podpisem osobistym zgodnie z ustawą o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne.

Przepisy dookreślają wymaganą dokumentację dołączaną do wniosku o wydanie orzeczenia lub opinii. Obejmuje ona m.in:

• oświadczenia i zgody dotyczące udziału określonych osób w posiedzeniu zespołu,
• informacje o statusie prawnym wnioskodawcy,
• zgodę na przesłanie orzeczenia do przedszkola lub szkoły,
• zgodę na doręczenia elektroniczne.

Zaświadczenie o stanie zdrowia będzie musiało być dołączone do wniosku o wydanie orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego z uwagi na niepełnosprawność. Dokument ten ma być wydany przez lekarza specjalistę odpowiedniego do rodzaju niepełnosprawności albo przez lekarza w trakcie specjalizacji, ale wyłącznie w ramach świadczeń zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych lub w jednostce prowadzącej szkolenie specjalizacyjne.

Od 1 września 2026 r. orzeczenia i opinie dla dzieci niesłyszących, słabosłyszących, niewidomych, słabowidzących oraz dzieci z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera, będą wydawane przez poradnie właściwe terenowo. Nadal będą mogły funkcjonować poradnie specjalistyczne, które dotychczas wydawały orzeczenia i opinie dla tych dzieci i uczniów, przy czym organ prowadzący określi teren ich działania.

Zmiany obejmują także procedurę odwoławczą. Kurator oświaty będzie miał 21 dni na rozpatrzenie odwołania od orzeczenia, a nie 14 dni jak dotychczas.

Nowe przepisy przewidują również uproszczenie wzorów orzeczeń i opinii. Jednocześnie orzeczenia będą musiały być podpisane przez wszystkich członków zespołu, zgodnie z wymogami Kodeksu postępowania administracyjnego.