Co do zasady nauczyciel stanowisko nauczyciela może zajmować tylko osoba posiadająca przygotowanie pedagogiczne. Karta Nauczyciela przewiduje jednak możliwość zatrudnienia nauczyciela bez przygotowania pedagogicznego, o ile osoba ta zobowiąże się do jego uzupełnienia w ciągu pierwszego roku pracy w szkole. Od 1 września 2025 r. zmieniły się skutki nieuzyskania przygotowania pedagogicznego przez nauczyciela zatrudnionego na podstawie art. 10 ust. 3 Karty Nauczyciela. Sprawdź, jak w praktyce wygląda zatrudnienie i awans zawodowy nauczyciela bez przygotowania pedagogicznego.

Warunki zajmowania stanowiska nauczyciela

Stanowisko nauczyciela może zajmować osoba, która:

spełnia wymogi kwalifikacyjne tj. posiada wyższe wykształcenie z odpowiednim przygotowaniem pedagogicznym lub ukończyła zakład kształcenia nauczycieli i podejmuje pracę na stanowisku, do którego są to wystarczające kwalifikacje;
przestrzega podstawowych zasad moralnych;
spełnia warunki zdrowotne niezbędne do wykonywania zawodu (art. 9 Karty Nauczyciela).

Czym jest przygotowanie pedagogiczne

Przygotowanie pedagogiczne to:

przygotowanie pedagogiczne, o którym mowa w nowym standardzie kształcenia, potwierdzone dyplomem ukończenia studiów wraz z suplementem do dyplomu lub innym dokumentem wydanym przez uczelnię, lub świadectwem ukończenia studiów podyplomowych lub
przygotowanie pedagogiczne obejmujące wiedzę i umiejętności z zakresu psychologii, pedagogiki i dydaktyki szczegółowej, nauczanych w wymiarze nie mniejszym niż 270 godzin w powiązaniu z kierunkiem (specjalnością) kształcenia oraz pozytywnie ocenioną praktyką pedagogiczną odbytą w wymiarze nie mniejszym niż 150 godzin, uzyskane w wyniku ukończenia studiów lub studiów podyplomowych prowadzonych zgodnie z przepisami obowiązującymi przed dniem 3 sierpnia 2019 r., potwierdzone dyplomem ukończenia studiów lub innym dokumentem wydanym przez uczelnię, lub świadectwem ukończenia studiów podyplomowych, lub
przygotowanie pedagogiczne uzyskane w wyniku ukończenia zakładu kształcenia nauczycieli, potwierdzone dyplomem ukończenia takiego zakładu, lub
przygotowanie pedagogiczne obejmujące wiedzę i umiejętności z zakresu psychologii, pedagogiki i dydaktyki szczegółowej, nauczanych w wymiarze nie mniejszym niż 270 godzin w powiązaniu z kierunkiem (specjalnością) kształcenia oraz pozytywnie ocenioną praktyką pedagogiczną odbytą w wymiarze nie mniejszym niż 150 godzin, uzyskane w wyniku ukończenia kursu kwalifikacyjnego, potwierdzone świadectwem ukończenia takiego kursu, lub
przygotowanie pedagogiczne nauczycieli praktycznej nauki zawodu obejmujące zajęcia z zakresu przygotowania pedagogicznego w wymiarze nie mniejszym niż 150 godzin, uzyskane w wyniku ukończenia:
– studiów lub studiów podyplomowych prowadzonych zgodnie z przepisami obowiązującymi przed dniem 3 sierpnia 2019 r., potwierdzone dyplomem ukończenia studiów lub innym dokumentem wydanym przez uczelnię, lub świadectwem ukończenia studiów podyplomowych lub
– kursu kwalifikacyjnego w zakresie przygotowania pedagogicznego dla nauczycieli praktycznej nauki zawodu, potwierdzone świadectwem ukończenia takiego kursu
(§2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z 14 września 2023 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli).

Zatrudnienie nauczyciela bez przygotowania pedagogicznego – wzór umowy

W szczególnych przypadkach uzasadnionych potrzebami szkoły z nauczycielem początkującym, który legitymuje się wymaganym poziomem wykształcenia i nie posiada przygotowania pedagogicznego, może być nawiązany stosunek pracy na podstawie umowy o pracę na czas określony, o ile zobowiąże się do uzyskania przygotowania pedagogicznego w trakcie pierwszego roku pracy w szkole.

Z artykułu dowiesz się m.in.:

na podstawie jakiej umowy zatrudnić nauczyciela bez przygotowania pedagogicznego,
na jak długo zawrzeć umowę,
co w przypadku, gdy nauczycie nie uzyska przygotowania pedagogicznego,
czy nauczyciel bez przygotowania pedagogicznego realizuje awans zawodowy,
czy nauczyciel bez przygotowania pedagogicznego otrzyma świadczenie na start i dodatek wiejski,
czy można dalej zatrudniać nauczyciela, który nie uzyskał przygotowania pedagogicznego w ciągu 2 lat pracy w szkole.

Zatrudnienie nauczyciela bez przygotowania pedagogicznego od 1 września 2025 r.

Nowe zasady zatrudniania nauczycieli, które obowiązują od roku szkolnego 2025/2026 przewidują, że umowę o pracę z nauczycielem bez przygotowania pedagogicznego zawiera się na okres:

1 roku szkolnego
lub
do końca roku szkolnego (tj. 31 sierpnia), jeżeli zatrudnienie nastąpiło po 1 września.

Nauczyciela bez przygotowania pedagogicznego nie można zatrudnić na podstawie art. 10 ust. 3 Karty Nauczyciela na zastępstwo. Czas trwania umowy o pracę jest bowiem ściśle określony w Karcie Nauczyciela.

Skutki nieuzyskania przygotowania pedagogicznego w pierwszym roku pracy w szkole

W przypadku gdy nauczyciel w ciągu pierwszego roku pracy w szkole nie uzyska przygotowania pedagogicznego z przyczyn od niego niezależnych, z nauczycielem może być zawarta umowa o pracę na kolejny jeden rok szkolny. W przypadku gdy nauczyciel nie uzyska przygotowania pedagogicznego w ciągu drugiego roku pracy w szkole, z nauczycielem nie zawiera się umowy o pracę na kolejny rok szkolny (art. 10 ust. 3 Karty Nauczyciela).

Zatrudnienie nauczyciela bez przygotowania pedagogicznego na podstawie art. 10 ust. 3 Karty Nauczyciela możliwe jest tylko przez 2 lata szkolne. Ponowne zatrudnienie nauczyciela jest już niedopuszczalne.

Skutki nieuzyskania przygotowania pedagogicznego w ciągu 2 lat pracy w szkole

Od 1 września 2025 r. Karta Nauczyciela wyraźnie oznacza granice czasowe zatrudnienia na podstawie art. 10 ust. 3 Karty Nauczyciela. Nauczyciel bez przygotowania pedagogicznego może pracować na tej podstawie tylko przez 2 lata. Po ich bezskutecznym upływie dalsze zatrudnienie nauczyciela jest możliwe, ale już za zgodą kuratora oświaty wydaną na podstawie art. 15 Prawa oświatowego. Do czasu uzupełnienia przygotowania pedagogicznego nie jest możliwe ponowne zatrudnienie na podstawie Karty Nauczyciela.

Zatrudnienie nauczyciela bez przygotowania pedagogicznego przed 1 września 2025 r.

W przypadku nauczycieli bez przygotowania pedagogicznego, którzy zostali zatrudnieni przed 1 września 2025 r., stosuje się przepisy obowiązujące do 31 sierpnia 2025 r. Oznacza to, że umowa powinna być zawarta na 2 lata szkolne. Można ją rozwiązać bez wypowiedzenia po pierwszym roku pracy w szkole. Do tej grupy nauczycieli nie stosuje się art. 10 ust. 3 Karty Nauczyciela w brzmieniu od 1 września 2025 r. Obowiązują „stare” zasady.

Nauczyciel bez przygotowania pedagogicznego odbywa przygotowanie do zawodu

Nauczyciel bez przygotowania pedagogicznego rozpoczyna przygotowanie do zawodu na takich samych zasadach, jak pozostali nauczyciele początkujący. Oznacza to, że:

rozpoczęcie przygotowania do zawodu następuje automatycznie (art. 9a ust. 2 Karty Nauczyciela),
dyrektor wyznacza mentora (art. 9ca ust. 11 Karty Nauczyciela),
należy wypłacić świadczenie na start (art. 53a Karty Nauczyciela).

Kiedy nauczyciel uzyskuje przygotowanie pedagogiczne

Za dzień uzyskania przygotowania pedagogicznego należy uznać dzień, w którym nauczyciel uzyskał odpowiedni dokument potwierdzający jego posiadanie. Nauczyciel uzyska przygotowanie pedagogiczne, gdy zostanie wydane np. świadectwo ukończenia studiów podyplomowych.

Nauczyciel bez przygotowania pedagogicznego nie otrzyma dodatku wiejskiego

Warunkiem przyznania dodatku wiejskiego jest zatrudnienie zgodnie z kwalifikacjami. Z tego względu nauczyciel przygotowania pedagogicznego nie powinien otrzymywać dodatku wiejskiego.