Zgoda nauczyciela na ograniczenie zatrudnienia to z jednej stronie niższa pensja (adekwatna do wymiaru zajęć), z drugiej zaś zachowanie zatrudnienia na podstawie mianowania i w razie pojawienia się możliwości organizacyjnych, możliwość powrotu na pełen etat. Sprawdź, kiedy dyrektor szkoły może złożyć nauczycielowi propozycję ograniczenia zatrudnienia oraz jakie są wady i zalety wyrażenia zgody na ograniczenie etatu.

Z artykułu dowiesz się m.in.:

kiedy można zaproponować nauczycielowi ograniczenie zatrudnienia,
jakie są wady i zalety wyrażenia zgody oraz braku zgody na ograniczenie zatrudnienia,
czy ograniczenie zatrudnienia możliwe jest na wniosek nauczyciela,
jakie są skutki wyrażenia zgody na ograniczenie zatrudnienia,
czy dyrektor może zaproponować ograniczenie etatu nauczycielowi objętemu szczególną ochroną stosunku pracy,
co powinien zrobić dyrektor szkoły w przypadku braku zgody nauczyciela na ograniczenie zatrudnienia.

Propozycja ograniczenia zatrudnienia nauczyciela tylko w razie zmian organizacyjnych

Ograniczenie zatrudnienia nauczyciela zatrudnionego na podstawie mianowania do wymiaru nie niższego niż ½ obowiązkowego wymiaru zajęć wraz z jednoczesnym proporcjonalnym zmniejszeniem wynagrodzenia, to instytucja stosowana wyłącznie w przypadku, gdy z powodu częściowej likwidacji szkoły lub w razie zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów w szkole lub zmian planu nauczania brak jest możliwości dalszego zatrudnienia nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć (art. 22 ust. 2 w zw. z art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela). Na ograniczenie etatu nauczyciel musi wyrazić zgodę. Brak jego zgody powoduje konieczność podjęcia innych działań kadrowych zmierzających do dostosowania stanu zatrudnienia do potrzeb szkoły. Zazwyczaj będzie to wypowiedzenie stosunku pracy nauczyciela na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela. Warto pamiętać, że sam brak zgody na ograniczenie zatrudnienia nie może być wyłącznym kryterium doboru nauczyciela do zwolnienia. Więcej na ten temat w artykule „Kryteria doboru nauczycieli do zwolnienia – które stosować, a których unikać”.

Warunki ograniczenia zatrudnienia nauczyciela zatrudnionego na podstawie mianowania to:

brak możliwości dalszego zatrudniania nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć z uwagi na zmiany organizacyjne,
możliwość zapewnienia nauczycielowi co najmniej ½ obowiązkowego wymiaru zajęć,
wyrażenie zgody przez nauczyciela.

Propozycja ograniczenia zatrudnienia na piśmie i z terminem na wyrażenie zgody

Dyrektor szkoły, który zamierza zaproponować nauczycielowi ograniczenie zatrudnienia, powinien to zrobić na piśmie. Pismo to powinno zawierać termin na podjęcie decyzji w sprawie wyrażenia zgody na ograniczenie zatrudnienia. W przeciwnym razie brak odpowiedzi nauczyciela może zablokować ruchy kadrowe dyrektora szkoły, które powinny zostać dokonane do 31 maja (z uwagi na 3-miesięczny okres wypowiedzenia, który kończy swój bieg w szkołach feryjnych z końcem roku szkolnego tj. 31 sierpnia).

Skutki wyrażenia zgody na ograniczenie zatrudnienia przez nauczyciela zatrudnionego na podstawie mianowania

Jeżeli nauczyciel zatrudniony na podstawie mianowania wyrazi zgodę na ograniczenie zatrudnienia, od nowego roku szkolnego będzie zatrudniony w niepełnym wymiarze zajęć i będzie otrzymał proporcjonalnie niższe wynagrodzenie. Z drugiej strony dyrektor szkoły będzie miał obowiązek zwiększyć wymiar zatrudnienia nauczyciela w razie powstania możliwości podjęcia przez nauczyciela, któremu ograniczono wymiar zatrudnienia, pracy w wymiarze wyższym niż wynikający z tego ograniczenia, w tej samej szkole, na tym samym lub za zgodą nauczyciela na innym stanowisku, pod warunkiem posiadania przez nauczyciela wymaganych kwalifikacji (art. 22 ust. 2 i ust. 2b Karty Nauczyciela).

Nauczyciel, który wyraził zgodę na ograniczenie zatrudnienia zachowuje zatrudnienie na podstawie mianowania, jednakże traci uprawnienia związane z zatrudnieniem w pełnym wymiarze tj. m.in. prawo do urlopu dla poratowania zdrowia czy urlopów, o których mowa w art. 68 Karty Nauczyciela.

Nauczyciel nie ma prawa odmówić pracy w wyższym wymiarze, jeżeli dyrektor może zapewnić mu dodatkowe godziny na tym samym stanowisku. Wyłącznie przyznanie godzin na innym stanowisku wymaga zgody nauczyciela.

Odmowa wyrażenia zgody na ograniczenie zatrudnienia nie jest równoznaczna z wypowiedzeniem stosunku pracy

Zgodnie z art. 22 ust. 2 Karty Nauczyciela „W razie braku zgody nauczyciela zatrudnionego na podstawie mianowania na ograniczenie wymiaru zatrudnienia i proporcjonalne zmniejszenie wynagrodzenia, stosuje się przepisy art. 20.” Nie oznacza to jednak, że brak zgody nauczyciela na ograniczenie zatrudnienia skutkuje automatycznie rozwiązaniem stosunku pracy nauczyciela z upływem okresu wypowiedzenia. Aby doszło do ustania zatrudnienia, dyrektor szkoły musi wręczyć nauczycielowi wypowiedzenie na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela na piśmie, z uzasadnieniem oraz pouczeniem o możliwości wniesienia odwołania do sądu pracy (art. 30 §3, §4 i §5 Kodeksu pracy). Choć Karta Nauczyciela nie przewiduje takiego obowiązku, w piśmie wypowiadającym stosunek pracy nauczyciela na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela, warto pouczyć go o możliwości złożenia wniosku o przeniesienie w stan nieczynny w terminie 30 dni od dnia otrzymania wypowiedzenia.

Jeżeli nauczyciel odmówi wyrażenia zgody na ograniczenie zatrudnienia:

poinformuj reprezentującą nauczyciela organizację związkową o zamiarze wypowiedzenia stosunku pracy nauczyciela. Pobierz wzór zawiadomienia organizacji związkowej>>
po rozpatrzeniu stanowiska organizacji związkowej, a także w razie niezajęcia przez nią stanowiska 7 dni od dnia otrzymania pisma, podejmij decyzję w sprawie wypowiedzenia stosunku pracy nauczycielowi
przygotuj oświadczenie o rozwiązaniu stosunku pracy za 3-miesięcznym wypowiedzeniem na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela (możesz skorzystać ze wzoru dostępnego na Portalu Oświatowym>> ) i wręcz je nauczycielowi.

Ograniczenie zatrudnienia nauczyciela a szczególna ochrona stosunku pracy

Podkreślić należy, że do ograniczenia zatrudnienia dochodzi wyłącznie za zgodą nauczyciela. Nie jest to zatem jednostronna czynność prawna dyrektora szkoły. W konsekwencji propozycję ograniczenia zatrudnienia można złożyć nauczycielowi, który korzysta ze szczególnej ochrony stosunku pracy np. z powodu ciąży, korzystania z urlopów związanych z rodzicielstwem, objęcia ochroną związkową czy w związku z pełnieniem funkcji społecznego inspektora pracy. Ochrona stosunku pracy aktywuje się w tym przypadku dopiero w razie braku zgody nauczyciela na ograniczenie etatu. Ochrona ta może bowiem utrudnić lub uniemożliwić wypowiedzenie stosunku pracy nauczyciela.

Czy warto wyrazić zgodę na ograniczenie zatrudnienia w szkole

Nauczyciele, którzy otrzymali propozycję ograniczenia zatrudnienia muszą podjąć decyzję czy ją przyjąć, czy odmówić pracy w niższym wymiarze. Zobaczmy jakie są wady i zalety wyrażenia zgody na ograniczenie zatrudnienia.

Zgoda na ograniczenie zatrudnienia - wady	Zgoda na ograniczenie zatrudnienia - zalety
niższe wynagrodzenie zasadnicze, a w konsekwencji także dodatek za wysługę lat i dodatek wiejski (o ile przysługują)	utrzymanie zatrudnienia na podstawie mianowania (wiąże się to m.in. z ograniczonymi możliwościami rozwiązania stosunku pracy nauczyciela, prawem do odpraw z art. 28 Karty Nauczyciela, możliwością przeniesienia do innej szkoły etc.)
brak możliwości skorzystania z urlopu dla poratowania zdrowia	w przypadku zmian organizacyjnych w kolejnym roku szkolnym, ponowna możliwość wyboru, w tym po otrzymaniu wypowiedzenia, możliwość przejścia w stan nieczynny
ograniczone możliwości podjęcia dodatkowego zatrudnienia, ponieważ w każdym momencie dyrektor może zwiększyć wymiar zatrudnienia aż do pełnego wymiaru zajęć (w ramach zajmowanego stanowiska i kwalifikacji).	gwarancja zwiększenia wymiaru zatrudnienia w przypadku pojawienia się godzin
brak prawa do odprawy z art. 20 ust. 2 Karty Nauczyciela	jeśli w kolejnym roku szkolnym nauczyciel otrzyma wypowiedzenie z art. 20 Karty Nauczyciela, odprawa i tak będzie liczona z pełnego etatu, nawet jeśli nauczyciel wcześniej zgodził się na ograniczenie zatrudnienia
	możliwość realizacji (kontynuacji) stażu na wyższy stopień awansu zawodowego

Sprawdźmy teraz, jakie są wady i zalety braku zgody nauczyciela na ograniczenie zatrudnienia.

Brak zgody na ograniczenie zatrudnienia – wady	Brak zgody na ograniczenie zatrudnienia - zalety
rozwiązanie stosunku pracy za wypowiedzeniem (utrata zatrudnienia)	możliwość przejścia w stan nieczynny po otrzymaniu wypowiedzenia, co – tak jak ograniczenie zatrudnienia – daje możliwość powrotu do pracy w pełnym wymiarze
konieczność znalezienia zatrudnienia w innej szkole w ciągu 3 miesięcy od dnia ustania zatrudnienia, w celu kontynuacji rozpoczętego stażu na wyższy stopień awansu zawodowego - dotyczy staży realizowanych na podstawie przepisów obowiązujących do 31.08.2022 r. (art. 9f ust. 2 Karty Nauczyciela w brzmieniu do 31.08.2022).	prawo do odprawy z art. 20 ust. 2 Karty Nauczyciela
brak obowiązku dyrektora szkoły do zatrudnienia na tym samym stanowisku w niepełnym wymiarze (jest to możliwe, ale dyrektor nie musi zatrudniać ponownie tego samego nauczyciela na wolne godziny)	możliwość odwołania się do sądu pracy od wypowiedzenia i potencjalna możliwość przywrócenia do pracy, gdyby okazało się, że wypowiedzenie było niezgodne z prawem lub nieuzasadnione