Dyrektor szkoły ma szczególne obowiązki wobec nauczycieli początkujących, którzy odbywają przygotowanie do zawodu nauczyciela. Sprawdź, co zrobić, gdy dyrektor szkoły nie wystawił obowiązkowej oceny pracy po ustaniu zatrudnienia nauczyciela odbywającego przygotowanie do zawodu, nie przydzielił mu mentora lub nie wykonał innych obowiązków związanych z awansem na stopień nauczyciela mianowanego wg nowej ścieżki awansu. Przekonaj się, czy w takim przypadku okres przygotowania do zawodu rozpoczyna się od początku czy biegnie dalej.

Z artykułu dowiesz się m.in.:

ile trwa przygotowanie do zawodu nauczyciela oraz jakie okresy są do niego wliczane,
czy każde zatrudnienie sprzed 1 września 2022 r. wlicza się do okresu przygotowania do zawodu nauczyciela,
jakie są obowiązki w związku z odbywaniem przygotowania do zawodu,
czy każdy nauczyciel początkujący odbywa przygotowanie do zawodu,
jakie konsekwencje ma brak oceny pracy w związku z ustaniem zatrudnienia w trakcie odbywania przygotowania do zawodu,
o co powinien zadbać nauczyciel początkujący, by móc ubiegać się o awans na mianowanego wg nowej ścieżki.

Przygotowanie do zawodu nauczyciela – czas trwania i jakie okresy są do niego wliczane

Nie każdy okres zatrudnienia nauczyciela początkującego jest okresem przygotowania do zawodu. W konsekwencji dyrektor szkoły zatrudniający nauczyciela początkującego nie zawsze ma obowiązki związane z awansem na stopień nauczyciela mianowanego wg nowej ścieżki awansu zawodowego, takie jak wyznaczenie mentora, organizacja zajęć otwartych czy dokonywanie obowiązkowej oceny pracy.

Tabela: Odbywanie przygotowania do zawodu nauczyciela – praktyczne zestawienie

Czas trwania przygotowania do zawodu nauczyciela

W jakim przypadku

Okresy wliczane do przygotowania do zawodu nauczyciela

3 lata i 9 miesięcy

co do zasady

Do okresu przygotowania do zawodu:

- wlicza się okresy zatrudnienia w szkole w wymiarze co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć zgodnie z wymaganymi kwalifikacjami, w tym na podstawie art. 10 ust. 3 Karty Nauczyciela.

- nie wlicza się okresów nieobecności nauczyciela w pracy trwającej nieprzerwanie dłużej niż 30 dni, z wyjątkiem okresów urlopu wypoczynkowego

- wlicza się także okresy zatrudnienia wg powyższych reguł sprzed 01.09.2022 – nie więcej jednak lub 3 lub 2 lata w zależności obowiązującego nauczyciela okresu przygotowania do zawodu (trzeba odbyć co najmniej 9 miesięcy przygotowania do zawodu po 31.08.2022 r.).

2 lata i 9 miesięcy

gdy nauczyciel:

1. posiada stopień naukowy lub

2. przed nawiązaniem stosunku pracy w szkole w Rzeczypospolitej Polskiej prowadził zajęcia w szkole za granicą

3. przed nawiązaniem stosunku pracy w szkole był nauczycielem akademickim i legitymował się co najmniej 3-letnim okresem pracy w uczelni lub

4. w dniu nawiązania po raz pierwszy stosunku pracy w szkole posiadał co najmniej 5-letni okres pracy i znaczący dorobek zawodowy

Nauczyciele w placówkach niepublicznych także odbywają przygotowanie do zawodu. Biegnie ono z mocy prawa, niezależnie od woli nauczyciela i dyrektora placówki.

Przeczytaj także artykuł: „Rezygnacja z przygotowania do zawodu nauczyciela w przedszkolu niepublicznym – czy możliwa”.

Obowiązki dyrektora szkoły w trakcie odbywania przygotowania do zawodu nauczyciela

Na poszczególnych etapach przygotowania do zawodu dyrektor szkoły ma szczególne obowiązki wobec nauczyciela początkującego. Ich realizacja nie jest jednak warunkiem skutecznego odbywania przygotowania do zawodu. Brak ich realizacji jest jednak błędem dyrektora szkoły.

Etap przygotowania do zawodu nauczyciela	Obowiązki dyrektora szkoły wobec nauczyciela odbywającego przygotowanie do zawodu
Pierwszy rok	wyznaczenie mentora (art. 9ca ust. 11 Karty Nauczyciela) Przeczytaj także artykuł „Mentor nauczyciela początkującego – kompendium wiedzy dyrektora szkoły”. W przypadku nauczycieli, którzy rozpoczęli przygotowanie do zawodu po 31 sierpnia 2025r.: przed dokonaniem oceny pracy, nauczyciel jest obowiązany przeprowadzić zajęcia, w wymiarze co najmniej 1 godziny, w obecności: 1) dyrektora szkoły; 2) mentora, o którym mowa w art. 9ca ust. 11; 3) doradcy metodycznego albo nauczyciela-konsultanta, albo przedstawiciela organu sprawującego nadzór pedagogiczny, albo nauczyciela dyplomowanego, który naucza tego samego przedmiotu lub prowadzi ten sam rodzaj zajęć, zatrudnionego w tej samej lub innej szkole (art. 9fa ust. 1 Karty Nauczyciela). dyrektor dokonuje oceny pracy nauczyciela po upływie co najmniej 8 miesięcy, ale nie później niż w jedenastym miesiącu odbywania przygotowania do zawodu nauczyciela z uwzględnieniem oceny (ocen) pracy otrzymanej (otrzymanych) w pierwszym i drugim roku przygotowania do zawodu (art. 6a ust. 1da i ust. 1db Karty Nauczyciela).
Drugi rok	W przypadku nauczycieli, którzy rozpoczęli przygotowanie do zawodu przed 1 września 2025r.: przed dokonaniem oceny pracy, nauczyciel jest obowiązany przeprowadzić zajęcia, w wymiarze co najmniej 1 godziny, w obecności: 1) dyrektora szkoły; 2) mentora, o którym mowa w art. 9ca ust. 11; 3) doradcy metodycznego albo nauczyciela-konsultanta, albo przedstawiciela organu sprawującego nadzór pedagogiczny, albo nauczyciela dyplomowanego, który naucza tego samego przedmiotu lub prowadzi ten sam rodzaj zajęć, zatrudnionego w tej samej lub innej szkole (art. 9fa ust. 1 Karty Nauczyciela). dyrektor dokonuje oceny pracy nauczyciela z uwzględnieniem oceny (ocen) pracy otrzymanej (otrzymanych) w pierwszym i drugim roku przygotowania do zawodu (art. 6a ust. 1da i ust. 1db Karty Nauczyciela). Przeczytaj także artykuł: „Ocena pracy w drugim roku przygotowania do zawodu nauczyciela”
Trzeci rok (gdy przygotowanie trwa 3 lata i 9 miesięcy)	brak szczególnych obowiązków poza tymi, które dotyczą całego okresu przygotowania do zawodu (ostatnia pozycja w tabeli)
Ostatni rok (tj. ostatnie 12 miesięcy odbywania przygotowania do zawodu nauczyciela)	dyrektor dokonuje oceny pracy nauczyciela z uwzględnieniem oceny (ocen) pracy wydanej (wydanych) po drugim roku przygotowania do zawodu nauczyciela (art. 6a ust. 1 da i ust. 1db Karty Nauczyciela) nauczyciel, który uzyskał co najmniej dobrą ocenę pracy, jest obowiązany przeprowadzić zajęcia, w wymiarze 1 godziny, w obecności komisji powołanej przez dyrektora szkoły. W skład komisji, dla nauczyciela, który rozpoczął przygotowanie do zawodu przed 1 września 2025 r. wchodzą: 1) dyrektor szkoły, jako przewodniczący komisji; 2) ekspert z listy ekspertów, o której mowa w art. 9g ust. 11, posiadający kwalifikacje z zakresu psychologii lub pedagogiki, w tym pedagogiki specjalnej, albo nauczyciel mianowany lub dyplomowany zatrudniony na stanowisku psychologa, pedagoga lub pedagoga specjalnego, w tej samej lub innej szkole; 3) doradca metodyczny albo nauczyciel-konsultant, albo przedstawiciel organu sprawującego nadzór pedagogiczny, albo nauczyciel dyplomowany, który naucza tego samego przedmiotu lub prowadzi ten sam rodzaj zajęć, zatrudniony w tej samej lub innej szkole (art. 9fa ust. 5 i ust. 6 Karty Nauczyciela w brzmieniu do 31.08.2025 r. w zw. z art. 9 ustawy z 25 lipca 2025 r.). W skład komisji, dla nauczyciela, który rozpoczął przygotowanie do zawodu po 31 sierpnia 2025 r. wchodzą: 1) dyrektor szkoły, jako przewodniczący komisji; 2) ekspert z listy ekspertów, o której mowa w art. 9g ust. 11, posiadający kwalifikacje z zakresu psychologii lub pedagogiki, w tym pedagogiki specjalnej, albo nauczyciel mianowany lub dyplomowany zatrudniony na stanowisku psychologa, pedagoga lub pedagoga specjalnego, w tej samej lub innej szkole; 3) doradca metodyczny albo nauczyciel-konsultant, albo przedstawiciel organu sprawującego nadzór pedagogiczny, albo nauczyciel dyplomowany, który naucza tego samego przedmiotu lub prowadzi ten sam rodzaj zajęć, zatrudniony w tej samej lub innej szkole; 4) mentor (art. 9fa ust. 5 i ust. 6 Karty Nauczyciela).
Cały okres przygotowania do zawodu	nauczyciel powinien mieć wyznaczonego mentora (art. 9ca ust. 11 Karty Nauczyciela). należy dokonać oceny pracy nauczyciela w ciągu 30 dni roboczych od dnia zaprzestania świadczenia pracy w danej szkole w przypadku: rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy lub udzielenia nauczycielowi urlopu bezpłatnego na podstawie art. 17 ust. 2a Karty Nauczyciela. Oceny nie dokonuje się, jeżeli ocena pracy nauczyciela była dokonana w okresie ostatnich 3 miesięcy (art. 6a ust. 1di Karty Nauczyciela). (art. 6a ust. 1db i ust. 1dc Karty Nauczyciela).

Uchybienia dyrektorów szkół w procedurze awansu na stopień nauczyciela mianowanego

Niestety nie wszystkie placówki oświatowe prowadzą awans zawodowy nauczycieli początkujących zgodnie z prawem. Najczęściej spotykane błędy to:

brak mentora,
nieorganizowanie zajęć otwartych,
niewydanie oceny pracy w związku z ustaniem zatrudnienia nauczyciela odbywającego przygotowanie do zawodu.

Karta Nauczyciela nie przewiduje jednak żadnych konsekwencji dla nauczyciela odbywającego przygotowanie do zawodu z powodu uchybień dyrektora szkoły, w której odbywał przygotowanie do zawodu. W szczególności, kontynuacja przygotowania do zawodu w nowej szkole nie jest uzależniona od oceny pracy wydanej przez poprzedniego pracodawcę. Warto jednak zadbać, by taką ocenę otrzymać, co ułatwi nowemu pracodawcy wykonanie swoich obowiązków związanych z prowadzeniem awansu zawodowego nauczyciela.

Nauczyciel nie ponosi negatywnych konsekwencji niedopełnienia obowiązków przez dyrektora szkoły w zakresie realizacji przygotowania do zawodu. Powinien jednak znać przepisy o awansie zawodowym i także czuwać nad tym, by wszystkie czynności były wykonane. Niestety doświadczenie z poradni Portalu Oświatowego pokazuje, że wielu nauczycieli zakończyło przygotowanie do zawodu (upłynął wymagany okres zatrudnienia), lecz nie posiadają dokumentów niezbędnych do złożenia wniosku o wszczęcie postępowania egzaminacyjnego.

Jeżeli nauczyciel odbywający przygotowanie do zawodu nie otrzymał oceny pracy w związku z ustaniem zatrudnienia (ocena ta jest wydawana z inicjatywy dyrektora szkoły), powinien zwrócić się do byłego pracodawcy o jej wydanie. Wskazując, że wydanie oceny pracy jest w tym przypadku obowiązkiem dyrektora szkoły, który wynika z art. 6a ust. 1db Karty Nauczyciela. Dotyczy to oczywiście stosunków pracy zakończonych po 31.08.2022 r., ponieważ obowiązkową ocenę pracy w takiej sytuacji wydaje się od 01.09.2022 r. Okresy zatrudnienia sprzed 01.09.2022 r., które są wliczane do okresu przygotowania do zawodu, nie wymagają przedłożenia oceny pracy.

Teczka na stopień nauczyciela mianowanego wg nowej ścieżki awansu zawodowego

Warunkiem nadania nauczycielowi początkującemu stopnia nauczyciela mianowanego jest:

1) spełnienie wymagań kwalifikacyjnych,

2) odbycie przygotowania do zawodu nauczyciela w odpowiednim wymiarze,

3) posiadanie co najmniej dobrej oceny pracy uzyskanej w ostatnim roku odbywania przygotowania do zawodu nauczyciela

4) uzyskanie pozytywnej opinii o przeprowadzonych zajęciach w ostatnim roku przygotowania do zawodu nauczyciela

5) zdanie egzaminu przed komisją egzaminacyjną, podczas którego sprawdza się spełnianie przez nauczyciela wymagań dotyczących wiedzy i umiejętności niezbędnych do efektywnego realizowania obowiązków nauczyciela
(art. 9b ust. 1 Karty Nauczyciela).

Do wniosku o podjęcie postępowania egzaminacyjnego dołącza się:

1) kopie dokumentów potwierdzających posiadane kwalifikacje zawodowe poświadczone przez dyrektora szkoły za zgodność z oryginałem;

2) zaświadczenie dyrektora szkoły zawierające:
a) informację o odbyciu przez nauczyciela przygotowania do zawodu nauczyciela, wymiarze zatrudnienia nauczyciela i nauczanym przez niego przedmiocie lub rodzaju prowadzonych zajęć w okresie odbywania przygotowania do zawodu nauczyciela, wraz ze wskazaniem wszystkich szkół, w których nauczyciel odbywał przygotowanie do zawodu nauczyciela,
b) w przypadku nauczyciela, o którym mowa w art. 9ca ust. 2 ustawy, odbywającego przygotowanie do zawodu nauczyciela w skróconym wymiarze 2 lat i 9 miesięcy - także informację o przyczynie skrócenia wymiaru przygotowania do zawodu nauczyciela,
c) w przypadku nauczyciela, o którym mowa w art. 9ca ust. 4 ustawy, odbywającego przygotowanie do zawodu nauczyciela w skróconym wymiarze 2 lat i 9 miesięcy - także informację o wyrażeniu przez dyrektora szkoły zgody na odbywanie przygotowania do zawodu nauczyciela w skróconym wymiarze wraz ze wskazaniem przyczyny skrócenia wymiaru tego przygotowania,
d) w przypadkach, o których mowa w art. 9fa ust. 11 i 13 oraz art. 9g ust. 7b ustawy - także informację o odbyciu przez nauczyciela dodatkowego przygotowania do zawodu nauczyciela, wymiarze zatrudnienia nauczyciela i nauczanym przez niego przedmiocie lub rodzaju prowadzonych zajęć w okresie odbywania dodatkowego przygotowania do zawodu nauczyciela, wraz ze wskazaniem wszystkich szkół, w których nauczyciel odbywał dodatkowe przygotowanie do zawodu nauczyciela;

3) kopię karty oceny pracy zawierającą ocenę, o której mowa w art. 9b ust. 1 pkt 3 ustawy, poświadczoną przez dyrektora szkoły za zgodność z oryginałem;

4) kopię pozytywnej opinii o przeprowadzonych zajęciach, o której mowa w art. 9fa ust. 8 ustawy, poświadczoną przez dyrektora szkoły za zgodność z oryginałem
(§4 ust. 1 rozporządzenia MEiN z 6 września 2022 r.).

Nauczyciel powinien zadbać o to, aby po ukończeniu przygotowania do zawodu nauczyciela posiadać powyższe dokumenty załączane do wniosku o wszczęcie postępowania oraz warunkujące możliwość nadania stopnia nauczyciela mianowanego wg nowej ścieżki awansu zawodowego.